Ο Κάθετος Διάδρομος δεν ξεκίνησε ως ένα καινούργιο έργο που θα κατασκευαζόταν από την αρχή, ούτε ως ένας μεμονωμένος αγωγός με σαφή αρχή και τέλος. Ήταν εξαρχής μια ιδέα διασύνδεσης: να αξιοποιηθούν οι αγωγοί και οι υποδομές που ήδη υπήρχαν ή σχεδιάζονταν, ώστε φυσικό αέριο που εισέρχεται στην Ελλάδα να μπορεί να κινηθεί προς τις αγορές βορειότερα.
Στην αρχική του σύλληψη, ο διάδρομος συνέδεε την Ελλάδα με τη Βουλγαρία και, μέσω των διασυνδέσεων της περιοχής, με τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Η πορεία του αερίου μπορούσε να συνεχιστεί προς την Κεντρική Ευρώπη, αξιοποιώντας τα δίκτυα των γειτονικών χωρών. Η Ελλάδα βρισκόταν στο νότιο άκρο αυτής της διαδρομής και μπορούσε να λειτουργήσει ως πύλη εισόδου για ποσότητες από διαφορετικές πηγές.
Η ιδέα απέκτησε ιδιαίτερη σημασία μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την ανατροπή των δεδομένων στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου. Η Ευρώπη αναζητούσε εναλλακτικές πηγές και διαδρομές, ενώ οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης προσπαθούσαν να μειώσουν την εξάρτησή τους από το ρωσικό αέριο. Σε αυτό το περιβάλλον, οι ελληνικές υποδομές LNG —η Ρεβυθούσα και αργότερα το FSRU της Αλεξανδρούπολης— απέκτησαν έναν ευρύτερο ρόλο: δεν προορίζονταν μόνο για την κάλυψη της ελληνικής ζήτησης, αλλά μπορούσαν να τροφοδοτούν και τις αγορές της περιοχής.
Η λογική ήταν απλή, τουλάχιστον ως προς τον σχεδιασμό. Πλοία LNG θα έφερναν φυσικό αέριο στην Ελλάδα. Το αέριο θα διοχετευόταν στο εθνικό σύστημα και από εκεί θα μπορούσε να περάσει στη Βουλγαρία και να κινηθεί βορειότερα, μέσα από τις διασυνδέσεις των χωρών. Η υποδομή, ωστόσο, ήταν μόνο η μία πλευρά της εξίσωσης. Για να λειτουργήσει εμπορικά ο διάδρομος, χρειάζονταν διαθέσιμη δυναμικότητα, ανταγωνιστικά τέλη, συντονισμός μεταξύ των διαχειριστών και δυνατότητα να δεσμεύονται και να μεταφέρονται ποσότητες με προβλέψιμους όρους.
Για μεγάλο διάστημα, η δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε ακριβώς σε αυτά τα εμπόδια. Πόσο κοστίζει η διέλευση; Είναι επαρκής η δυναμικότητα των διασυνδέσεων; Χρειάζονται νέες επενδύσεις και αναβαθμίσεις; Μπορούν οι εμπορικοί όροι να κάνουν τις ελληνικές διαδρομές ανταγωνιστικές σε σχέση με άλλες πηγές και υποδομές; Τα ερωτήματα είναι ουσιαστικά, καθώς η ύπαρξη ενός αγωγού από μόνη της δεν εγγυάται ότι θα μεταφέρει μεγάλες ποσότητες σε σταθερή βάση.
Όμως, μέσα σε αυτή τη συζήτηση, δεν έγινε αρκετά αντιληπτό ότι οι ροές είχαν ήδη αρχίσει να αυξάνονται. Τα στοιχεία του ΔΕΣΦΑ για το εννεάμηνο του 2026 καταγράφουν εξαγωγές 13,60 TWh, αυξημένες κατά 168,77% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Έναν χρόνο νωρίτερα οι εξαγωγές ανέρχονταν σε περίπου 5,06 TWh. Η μεταβολή αυτή δεν είναι μια μικρή διακύμανση. Είναι υπερδιπλασιασμός των ποσοτήτων που έφυγαν από το ελληνικό σύστημα προς άλλες αγορές.
Η εγχώρια κατανάλωση, αντίθετα, υποχώρησε κατά 2,67%, στις 49,93 TWh. Έτσι, η συνολική ζήτηση —εγχώρια κατανάλωση και εξαγωγές— ανήλθε στις 63,53 TWh, αυξημένη κατά 12,72%. Η αντιπαραβολή έχει σημασία: η αύξηση της συνολικής ζήτησης δεν προήλθε από μεγαλύτερη κατανάλωση στην Ελλάδα, αλλά συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την αύξηση των ποσοτήτων που διοχετεύθηκαν εκτός συνόρων.
Από τις εξαγωγές, περίπου 1 TWh κατευθύνθηκε στην Ιταλία. Το μεγαλύτερο μέρος των υπόλοιπων ποσοτήτων πέρασε προς τις αγορές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Με βάση την κατανομή που έχεις δώσει, περίπου οι μισές από αυτές τις ποσότητες κατέληξαν στη Βουλγαρία, ενώ οι υπόλοιπες κατευθύνθηκαν κυρίως προς τη Ρουμανία και, σε μικρότερο βαθμό, προς την Ουκρανία. Αυτή είναι η ουσία του Κάθετου Διαδρόμου: αέριο που εισέρχεται στο ελληνικό σύστημα να μπορεί να εξυπηρετεί όχι μόνο την Ελλάδα, αλλά και χώρες που αναζητούν εναλλακτικές οδούς προμήθειας.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με την αύξηση των εισαγωγών και την ενίσχυση του ρόλου του LNG. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΕΣΦΑ, οι συνολικές εισαγωγές φυσικού αερίου έφτασαν τις 63,57 TWh στο εννεάμηνο, αυξημένες κατά 12,61%. Από αυτές, 25,51 TWh εισήλθαν από το Σιδηρόκαστρο και 7,96 TWh από τη Νέα Μεσημβρία. Στο σημείο της Αγίας Τριάδας, που συνδέεται με τη Ρεβυθούσα, καταγράφηκαν 24,28 TWh, ενώ από την Αμφιτρίτη εισήλθαν 5,82 TWh μέσω της υποδομής LNG της Αλεξανδρούπολης.
Οι εισαγωγές LNG που αποτυπώνονται στην επιμέρους καταγραφή του ΔΕΣΦΑ ανήλθαν σε 24,25 TWh. Το αμερικανικό LNG αντιστοιχούσε στο 73,73% αυτών των ποσοτήτων, με τη Νιγηρία να ακολουθεί στο 17,15%. Με βάση την ευρύτερη αποτίμηση των εισαγωγών μέσω Ρεβυθούσας και FSRU, οι ποσότητες LNG προσεγγίζουν τις 30 TWh, με το μερίδιο του αμερικανικού αερίου να υπολογίζεται κοντά στο 80%.
Η σύνθεση αυτή φωτίζει δύο πλευρές του νέου ρόλου της Ελλάδας. Από τη μία, το LNG διευρύνει τις διαθέσιμες πηγές προμήθειας και προσφέρει τη δυνατότητα τροφοδοσίας γειτονικών χωρών. Από την άλλη, συνδέει την ελληνική αγορά πιο άμεσα με τις διεθνείς τιμές και τον ανταγωνισμό για φορτία LNG. Η δυνατότητα να εισάγεται αέριο από πολλές πηγές δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυτό θα είναι πάντα φθηνότερο ή διαθέσιμο στις ποσότητες που χρειάζονται οι αγορές της περιοχής.
Γι’ αυτό και οι εξαγωγές του εννεαμήνου δεν πρέπει να διαβαστούν ως οριστική απάντηση σε όλα τα ερωτήματα για τη βιωσιμότητα του Κάθετου Διαδρόμου. Οι αυξημένες ροές αποδεικνύουν ότι ο διάδρομος χρησιμοποιείται και ότι υπάρχει ζήτηση για μεταφορά αερίου μέσω της Ελλάδας. Δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι η δραστηριότητα θα διατηρηθεί στον ίδιο βαθμό τα επόμενα χρόνια. Αυτό θα εξαρτηθεί από τις τιμές, τα τέλη, τη διαθεσιμότητα των υποδομών, τη συνέπεια των εμπορικών συμφωνιών και τις ανάγκες των χωρών που βρίσκονται κατά μήκος της διαδρομής.
Η εγχώρια εικόνα επιβεβαιώνει, παράλληλα, ότι ο ρόλος της Ελλάδας ως κόμβου δεν καταργεί τις ανάγκες της δικής της αγοράς. Η κατανάλωση των ηλεκτροπαραγωγών υποχώρησε κατά 4,2%, στις 34,92 TWh, ενώ στις βιομηχανίες και στο CNG μειώθηκε κατά 7,37%, στις 5,03 TWh. Αντίθετα, τα δίκτυα διανομής κατέγραψαν αύξηση 5,94%, στις 9,98 TWh. Οι μεταβολές αυτές δείχνουν ότι οι εξαγωγές αυξήθηκαν την ίδια περίοδο που η συνολική εγχώρια κατανάλωση παρέμεινε χαμηλότερη από πέρυσι.
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν υπάρχει Κάθετος Διάδρομος. Οι 13,6 TWh εξαγωγών δείχνουν ότι ήδη λειτουργεί ως εμπορική διαδρομή. Το ζητούμενο είναι αν θα μπορέσει να εξελιχθεί από μια διαδρομή που αξιοποιείται όταν το επιτρέπουν οι συνθήκες σε μια σταθερή, ανταγωνιστική και προβλέψιμη οδό εφοδιασμού για την ευρύτερη περιοχή.
Αυτό απαιτεί να αποκτήσει ο διάδρομος μόνιμους όρους λειτουργίας. Να μπορούν οι εταιρείες να γνωρίζουν εκ των προτέρων το κόστος μεταφοράς, να βρίσκουν διαθέσιμη δυναμικότητα και να συνδυάζουν τις ελληνικές υποδομές LNG με τις διασυνδέσεις προς τις βόρειες αγορές. Απαιτεί, επίσης, συντονισμό μεταξύ των χωρών και των διαχειριστών, ώστε το αέριο να μην εγκλωβίζεται στα σύνορα ή να χάνει την ανταγωνιστικότητά του λόγω κόστους και αβεβαιότητας.
Η Ελλάδα είχε επί χρόνια τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως πύλη εισόδου φυσικού αερίου για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Αυτό που αλλάζει τώρα είναι ότι η δυνατότητα αυτή αρχίζει να αποτυπώνεται σε πραγματικές ποσότητες και αυξημένες εξαγωγές. Η χώρα δεν είναι απλώς προορισμός LNG. Είναι και σημείο από το οποίο ποσότητες μπορούν να κινηθούν προς άλλες αγορές.
Οι αριθμοί του εννεαμήνου δείχνουν ότι ο Κάθετος Διάδρομος έχει περάσει από τις παρουσιάσεις και τις πολιτικές διακηρύξεις στην εμπορική πράξη. Η άνοδος των εξαγωγών κατά περίπου 169%, η τροφοδοσία της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και της Ουκρανίας, αλλά και η αυξημένη παρουσία του αμερικανικού LNG συνθέτουν μια διαφορετική εικόνα για τον ρόλο της Ελλάδας στην περιφερειακή αγορά.
Το αν αυτή η εικόνα θα αποκτήσει διάρκεια μένει να αποδειχθεί. Αλλά η συζήτηση δεν μπορεί πλέον να γίνεται σαν να πρόκειται για ένα σχέδιο που βρίσκεται ακόμη μόνο στα χαρτιά. Ο Κάθετος Διάδρομος ζει και βασιλεύει.
