Σαφές μήνυμα για τον ρόλο που αποδίδει η Ουάσιγκτον στην Ελλάδα έστειλε ο Μάρκο Ρούμπιο από την Αθήνα. Στις κοινές δηλώσεις του με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη, ο Αμερικανός υπουργός συνέδεσε τον Κάθετο Διάδρομο με τη δημιουργία μιας ασφαλούς αλυσίδας εφοδιασμού και χαρακτήρισε την Ελλάδα ενεργειακό κόμβο για τη μεταφορά αμερικανικού LNG.
Η τοποθέτηση προσδίδει νέα πολιτική βαρύτητα σε ένα σχέδιο που φιλοδοξεί να μεταφέρει φυσικό αέριο από τον Νότο προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη, αξιοποιώντας υφιστάμενες και νέες υποδομές. Ο Κάθετος Διάδρομος συνδέει την Ελλάδα με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία, την Ουκρανία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, με πύλη εισόδου, μεταξύ άλλων, τον σταθμό LNG της Αλεξανδρούπολης.
Η γεωπολιτική του σημασία είναι προφανής, προσθέτει μία εναλλακτική διαδρομή και πηγή προμήθειας σε μια περιοχή που επί χρόνια εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από το ρωσικό αέριο και από τις οδεύσεις μέσω Τουρκίας. Δεν σημαίνει, όμως, ότι ο διάδρομος μπορεί από μόνος του να υποκαταστήσει το σύνολο των ρωσικών ποσοτήτων ή να εξασφαλίσει αυτομάτως χαμηλότερες τιμές. Η συμβολή του θα εξαρτηθεί από το διαθέσιμο αέριο, τις δυνατότητες μεταφοράς και την ανταγωνιστικότητα των εμπορικών όρων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα δεν αποκτά σημασία μόνο ως χώρα διέλευσης. Η ύπαρξη τερματικών σταθμών LNG, διασυνδέσεων και δικτύων μεταφοράς μπορεί να την καταστήσει σημείο εκκίνησης για φορτία που θα κατευθύνονται προς τις βαλκανικές και ανατολικοευρωπαϊκές αγορές. Η πλήρης αξιοποίηση αυτών των υποδομών, ωστόσο, απαιτεί συντονισμό μεταξύ των χωρών και των διαχειριστών, καθώς και σταθερή ζήτηση για τις ποσότητες που θα διακινούνται.
Η πολιτική διάσταση του έργου ενισχύεται και από τις τοποθετήσεις της αντιπολίτευσης. Ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ Γιάννης Μανιάτης, πρώην υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, υποστήριξε ότι ο διάδρομος μπορεί να διαμορφώσει εναλλακτική τροφοδοσία για την περιοχή και ότι η αναβίωση της πρωτοβουλίας συνδέεται με τις ευρωπαϊκές προσπάθειες απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο. Σε πρόσφατη παρέμβασή του συνέδεσε, επίσης, τη σημασία του έργου με τον ανταγωνισμό γύρω από τις οδεύσεις φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.
Οι αναφορές αυτές δείχνουν ότι η στρατηγική σημασία του Κάθετου Διαδρόμου μπορεί να συναντήσει ευρύτερη πολιτική αποδοχή. Αυτό, όμως, δεν ισοδυναμεί με συναίνεση σε κάθε επιμέρους επιλογή —ούτε υποκαθιστά τις αποφάσεις που θα κρίνουν αν το έργο θα είναι εμπορικά βιώσιμο. Για να αποκτήσει διάρκεια, χρειάζεται να αποδειχθεί ότι οι χρήστες του θα μπορούν να εξασφαλίζουν αέριο σε ανταγωνιστικό κόστος και να το μεταφέρουν με προβλέψιμους όρους.
Εδώ βρίσκεται η κρίσιμη δοκιμασία. Η Ελλάδα μπορεί να αναδειχθεί σε σημαντική πύλη εισόδου για αμερικανικό LNG, αλλά η γεωπολιτική αξία δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε φθηνότερη ενέργεια για τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά. Οι μακροχρόνιες συμφωνίες προμήθειας μπορούν να προσφέρουν μεγαλύτερη ορατότητα στις ποσότητες και στους όρους εφοδιασμού· το κόστος, όμως, θα εξακολουθεί να εξαρτάται από τις τιμές των συμβολαίων, τη διαθεσιμότητα φορτίων, τα τέλη μεταφοράς και τις συνθήκες στις διεθνείς αγορές.
Το έργο προϋποθέτει, επίσης, συντονισμό πέρα από τα ελληνικά σύνορα. Η διαδρομή στηρίζεται σε ένα δίκτυο που εκτείνεται σε πολλές χώρες και η αποτελεσματικότητά της θα κριθεί από τις διασυνδέσεις, τις διαθέσιμες δυναμικότητες και τους όρους πρόσβασης σε αυτές. Πρόσφατη ενημέρωση του βουλγαρικού διαχειριστή, για παράδειγμα, προβλέπει αύξηση της δυναμικότητας μεταφοράς από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία από την 1η Οκτωβρίου 2026 και περαιτέρω ενίσχυση της εξόδου προς τη Ρουμανία μέσα στο 2027.
Για την Αθήνα, συνεπώς, ο Κάθετος Διάδρομος είναι κάτι περισσότερο από μια ενεργειακή υποδομή. Συνδέει την ενεργειακή ασφάλεια με την εξωτερική πολιτική και τη θέση της χώρας στους σχεδιασμούς των ΗΠΑ και της Ευρώπης. Η στήριξη Ρούμπιο αναβαθμίζει το πολιτικό του βάρος· η πραγματική αναβάθμιση, όμως, θα μετρηθεί από το αν ο διάδρομος θα λειτουργεί αξιόπιστα, με ανταγωνιστικούς όρους και με μετρήσιμο όφελος για την Ελλάδα και τις χώρες που θα τον χρησιμοποιούν.
