Στις 26 Ιανουαρίου, σήμερα δηλαδή, είναι προγραμματισμένη η επόμενη δημοπρασία για την προμήθεια φυσικού αερίου μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, σε ένα περιβάλλον όπου, τουλάχιστον σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, δεν αναμένονται ουσιαστικές διαφοροποιήσεις σε σχέση με τις προηγούμενες διαδικασίες.
Να σημειωθεί ότι η αμέσως προηγούμενη δημοπρασία του Δεκεμβρίου, που αφορούσε την παράδοση φορτίων τον Ιανουάριο, δεν προσέλκυσε κανένα ενδιαφέρον από την αγορά. Οι εκτιμήσεις, όπως επεσήμανε η Διευθύνουσα Σύμβουλος του ΔΕΣΦΑ, Μαρία Ρίτα Γκάλι, μιλώντας σε δημοσιογράφους στο περιθώριο των εγκαινίων του νέου Σταθμού Συμπίεσης Φυσικού Αερίου στην Αμπελιά Φαρσάλων την περασμένη Παρασκευή, αποτυπώνουν εξαιρετικά περιορισμένες προσδοκίες εν όψει της σημερινής δημοπρασίας.
Σύμφωνα, επίσης, με πηγές του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), το πλαίσιο της επικείμενης δημοπρασίας παραμένει αμετάβλητο, καθώς δεν έχουν προκύψει νέα δεδομένα που να δικαιολογούν τροποποιήσεις στον σχεδιασμό ή στους όρους διεξαγωγής. Όπως σημειώνουν οι ίδιες πηγές, οι μέχρι σήμερα δημοπρασίες χαρακτηρίζονται από λειτουργική σταθερότητα, ωστόσο το ενδιαφέρον της αγοράς – και ιδίως των διεθνών traders – παραμένει περιορισμένο.
Υπενθυμίζεται ότι η προσφερόμενη δυναμικότητα στη δημοπρασία είναι στο επίπεδο περίπου των 26.000 MWh ημερησίως μέσω των προϊόντων του Κάθετου Διαδρόμου μέσω των Route 1, 2 και 3. Είναι σημαντικά χαμηλότερα τα επίπεδα αυτά από τις 51.000 MWh που είχαν προσφερθεί στη δημοπρασία του Δεκεμβρίου για παραδόσεις εντός Ιανουαρίου, η οποία κατέγραψε μηδενικό ενδιαφέρον.
Τα προαπαιτούμενα
Ουσιαστικά για την εικόνα αυτή “χαμηλής” πτήσης του Κάθετου Διαδρόμου παραμένουν ανοιχτά ζητήματα. Αυτά συνεχίζουν να ταλανίζουν και πολύ περισσότερο να εμποδίζουν να ενταχθεί οργανικά ο Κάθετος Διάδρομος στον ευρύτερο ευρωπαϊκό χάρτη φυσικού αερίου, ως μια κρίσιμη εναλλακτική όδευση που θα συμβάλει στην υποκατάσταση του ρωσικού αερίου.
Εν συντομία, τα βασικά εμπόδια που καλείται να αντιμετωπίσει ο Κάθετος Διάδρομος εντοπίζονται σε τρία επίπεδα: ρυθμιστικό, πολιτικό και τεχνικό. Στο ρυθμιστικό σκέλος, τα πράγματα έχουν μπει σε "ρότα". Σε πολιτικό επίπεδο, πέρα από τη στρατηγική αναγνώριση του έργου, κρίσιμες παραμένουν οι ευρωπαϊκές παρατηρήσεις και η τελική έκβαση συζητήσεων που είναι σε εξέλιξη.
Η πολιτική διάσταση
Σε πολιτικό επίπεδο, πάντως, με βάση τις ίδιες πηγές. καταγράφεται μια αυξανόμενη συνειδητοποίηση από πλευράς Κομισιόν για την ανάγκη πιο ελκυστικής και αποτελεσματικής λειτουργίας του Κάθετου Διαδρόμου, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ενεργειακή ασφάλεια, τη διαφοροποίηση πηγών και οδεύσεων και τη μείωση των εξαρτήσεων. Η πολιτική αυτή διάσταση θεωρείται κρίσιμη, καθώς χωρίς σαφή και συντονισμένη βούληση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι εμπορικές πρωτοβουλίες δύσκολα μπορούν να αποκτήσουν την απαιτούμενη δυναμική. Πάντως στο πεδίο αυτό με βάση πηγές του ΥΠΕΝ υπάρχει μια σχετική θετική διαδικασία.
Όπως αναφέρεται η γραφειοκρατία των Βρυξελλών αλλά και η ηγεσία της ΕΕ έχει αντιληφθεί ότι το όλο θέμα είναι σοβαρό και άπτεται της συνολικής ενεργειακής στρατηγικής της ΕΕ. Γιαυτό, όπως αναφέρεται, έχουν τεθεί επί τάπητος ιδέες για να καταστεί ο Κάθετος Διάδρομος οργανικό στοιχείο της προσπάθειας για απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο μέσα στα αμέσως επόμενα χρόνια.
Πάντως το επόμενο διάστημα θα είναι κρίσιμο για “την εν τοις πράγμασι” απόδειξη της αλλαγής “ρότας” της Κομισιόν. Πάντως, με βάση αρμόδιες πηγές του ΥΠΕΝ υπάρχει ανάγκη να υπάρξει μια ολιστική προσέγγιση του θέματος ως βασική προϋπόθεση για την επιτυχία του εγχειρήματος.
Οι ενστάσεις
Υπενθυμίζεται ότι η Κομισιόν εξετάζει καταγγελίες traders που αφορούν τη δομή των προϊόντων του Κάθετου Διαδρόμου. Το ζήτημα συζητήθηκε εκτενώς σε τηλεδιάσκεψη που πραγματοποιήθηκε την περασμένη εβδομάδα υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με τη συμμετοχή Ρυθμιστικών Αρχών και Διαχειριστών από Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία και Ουκρανία. Οι Βρυξέλλες διερευνούν κατά πόσο τα προϊόντα των Route 1, Route 2 και Route 3 συμμορφώνονται με το κοινοτικό ρυθμιστικό πλαίσιο, το οποίο προβλέπει διακριτή κατακύρωση δυναμικότητας σε κάθε επιμέρους υποδομή. Η ενιαία, οριζόντια δέσμευση χωρητικότητας εκτιμάται ότι ενδέχεται να δημιουργεί στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό, με την τελική απόφαση της Επιτροπής να αναμένεται έως τον Απρίλιο.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το βασικότερο ζήτημα για την Κομισιόν αφορά τις υψηλές εκπτώσεις που προσφέρουν οι Διαχειριστές στους χρήστες των εν λόγω προϊόντων, ενώ σε δεύτερο επίπεδο εξετάζεται και το θέμα της πρόσβασης στα Virtual Trading Points (VTP) των εμπλεκόμενων χωρών.
Στο πλαίσιο αυτό, η κοινοτική πλευρά φέρεται να αναλαμβάνει την κατάρτιση ενός οδικού χάρτη για την πορεία των Ομάδων Εργασίας, οι οποίες έχουν χρονικό ορίζοντα έως τον Απρίλιο. Το συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα συμπίπτει με τη διάρκεια ισχύος των τριών προϊόντων, τα οποία θα συνεχίσουν να διατίθενται έως τις δημοπρασίες του Μαρτίου για παραδόσεις μέχρι τον Απρίλιο.
Ως εκ τούτου, μέχρι τότε δεν αναμένονται αλλαγές στα δεδομένα διεξαγωγής των δημοπρασιών.
Πηγές, πάντως, του ΥΠΕΝ έχουν αποδώσει την αποτυχία της προηγούμενης δημοπρασίας σε αντικρουόμενα μηνύματα της Κομισιόν, τα οποία – όπως επισημαίνουν – ενίσχυσαν την επενδυτική αβεβαιότητα. Υπενθυμίζεται ότι τον Δεκέμβριο, παρότι αρχικά η DG Energy είχε εγκρίνει τα νέα προϊόντα Route 2 και Route 3, στη συνέχεια ενημέρωσε τις Ρυθμιστικές Αρχές να μην τα εγκρίνουν, για να επανέλθει αργότερα με διορθωτική παρέμβαση, έπειτα από παρέμβαση, σύμφωνα με πληροφορίες, του ΥΠΕΝ. Οι Ρυθμιστές έδωσαν τελικά το «πράσινο φως» την Παρασκευή 19 Δεκεμβρίου, μόλις τρεις ημέρες πριν από τις δημοπρασίες του Ιανουαρίου, γεγονός που δημιούργησε αμφιβολίες στους επενδυτές ως προς τη συμβατότητα των προϊόντων με το κοινοτικό πλαίσιο.
Απαιτείται ολιστική προσέγγιση
Όλο αυτό το κλίμα παραπέμπει, όπως αναφέρεται, σε μια ανάγκη καλύτερης συνεργασίας και διαμόρφωσης συναντίληψης από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη. Δηλαδή, με βάση πηγές, η Κομισιόν θα πρέπει να λύσει τα ρυθμιστικά θέματα, οι ΗΠΑ, αέριο της οποίας θα διέλθει από τον Διάδρομο, να στηρίξει το εγχείρημα. αλλά και οι τοπικά εμπλεκόμενοι (Διαχειριστές, Ρυθμιστικές Αρχές, εταιρείες εμπορίας κτλ) να συμβάλλουν με τη στάση τους στην επιτυχία του εγχειρήματος. Να σημειωθεί πάντως ότι πληροφορίες αναφέρουν ότι υπάρχει ενδιαφέρον της κρατικής αναπτυξιακής τράπεζας DFC των ΗΠΑ για στήριξη των έργων αναβάθμισης του Κάθετου Διαδρόμου. Βασική συνιστώσα, πάντως, μια ολιστικής γραμμής, όπως τονίζεται είναι η πληρης αποσαφήνιση της στάσης της ΕΕ και των οργάνων της, και δη των επιμέρους υπηρεσιών της Κομισιόν .
«Θέλουμε ένα ευρύτερο σχεδιασμό που να ‘πείσει’ και τους υπόλοιπους για την βιωσιμότητα και την προοπτική του έργου» σημειώνουν αρμόδιες πηγές που τονίζουν ότι σε αυτή την βάση, η πρόθεση των Αμερικάνων να πραγματοποιήσουν συνάντηση με τους Υπουργούς του Κάθετου Διαδρόμου θα πρέπει να φέρει στο ίδιο τραπέζι και την Κομισιόν καθώς και τους υπόλοιπους που θα συμβάλλουν στην προώθηση του έργου.
Η ελληνική πλευρά
Στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, το ζήτημα της ανταγωνιστικής λειτουργίας του Κάθετου Διαδρόμου έχει αναδειχθεί με έμφαση από την ελληνική πλευρά σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το θέμα αποτελεί αντικείμενο σχετικής διαβούλευσης, με στόχο να διερευνηθούν οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες ο Διάδρομος θα μπορούσε να λειτουργήσει πιο δυναμικά και να εξελιχθεί σε ουσιαστικό άξονα μεταφοράς φυσικού αερίου από τον Νότο προς τον Βορρά.
Ρυθμιστικά ζητήματα
Παράλληλα, στο τραπέζι των συζητήσεων βρίσκεται και το ενδεχόμενο εισαγωγής τριμηναίων προϊόντων ή και ετήσιων, πέραν των υφιστάμενων βραχυχρόνιων επιλογών. Πρόκειται για μια εξέλιξη που, σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, θα μπορούσε να προσφέρει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα και ευελιξία στους συμμετέχοντες, ενισχύοντας τη ρευστότητα και καθιστώντας τον Κάθετο Διάδρομο πιο ελκυστικό για εμπορική αξιοποίηση.
Όπως αναφέρουν αρμόδιες πηγές αλλά και Μ. Γκάλι, διευθύνουσα Σύμβουλος του ΔΕΣΦΑ στο περιθώριο της εκδήλωσης στην Αμπελιά, η μη προσφορά μακροπρόθεσμων προϊόντων δέσμευσης σε συνδυασμό με τους υφιστάμενους περιορισμούς στη δυναμικότητα δημιουργεί ζητήματα στην προσέλκυση ενδιαφέροντος για τον Κάθετο Διάδρομο.. Ως γνωστόν, τα προϊόντα «Route 1», «Route 2» και «Route 3» διατίθενται σε μηνιαία βάση με αποτέλεσμα ο διαθέσιμος χρόνος ολίγων ημερών μετά το «auction», όπως υπογραμμιστηκε να μην επαρκεί για την εξεύρεση φορτίου.
Σημειώνεται ότι τα «Route 2» και «Route 3»α διατέθηκαν πρώτη φορά στην προηγούμενη δημοπρασία και να αφορούν ποσότητες μέσω του FSRU της Αλεξανδρούπολης και μέσω του TAP, αντίστοιχα. Επιπρόσθετα υπάρχει άλλο ένα θέμα που επηρεάζει την εικόνα του Κάθετου Διαδρόμου. Αφορά την ανάγκη κάλυψης των αναγκών των χωρών κατά μήκος του Κάθετου Διαδρόμου, κάτι που στενευει τα περιθώρια δυναμικότητας προς δημοπράτηση την ώρα, μάλιστα, που οι traders κοιτάνε πιο πολύ την τρέχουσα υψηλή ζήτηση, που έχει και πιο μεγάλο ενδιαφέρον.
Τα τεχνικά θέματα
Σε ό,τι αφορά τα τεχνικά ζητήματα, από τον ΔΕΣΦΑ υπογραμμίζεται ότι οι εξαγωγικές δυνατότητες της χώρας πρόκειται να ενισχυθούν σημαντικά το προσεχές διάστημα. Όπως έχει επισημάνει η Διευθύνουσα Σύμβουλος του ΔΕΣΦΑ, Μαρία Γκάλι, με την ολοκλήρωση συγκεκριμένων τεχνικών έργων το ελληνικό σύστημα μεταφοράς φυσικού αερίου θα μπορεί να υποστηρίξει εξαγωγές έως και 10 εκατ. bcm ετησίως.
«Η ολοκλήρωση των τεχνικών εργασιών που βρίσκονται σε εξέλιξη, σε συνδυασμό με την έναρξη λειτουργίας του Σταθμού Συμπίεσης της Αμπελιάς, θα ενισχύσει καθοριστικά τη δυνατότητα της χώρας να εξάγει φυσικό αέριο προς τις γειτονικές αγορές», έχει τονίσει η κα Γκάλι, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για υποδομές κομβικής σημασίας για τη λειτουργία του Κάθετου Διαδρόμου.
Ανταγωνισμός
Ενδεικτικό του έντονου ανταγωνισμού είναι το γεγονός ότι τη Δευτέρα 19 Ιανουαρίου, στην ουκρανική πύλη εισόδου από την Πολωνία δεσμεύτηκαν 11,5 εκατ. κυβικά μέτρα ημερησίως, ήτοι περίπου το 98% της συνολικής διαθέσιμης δυναμικότητας. Αντίστοιχα, στο σημείο εισόδου από την Ουγγαρία προς την Ουκρανία (VIP Bereg), η δέσμευση ανήλθε σε 6,7 εκατ. κυβικά μέτρα ημερησίως, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 69% της προσφοράς.
Η ΔΕΠΑ
Πάντως η ενεργοποίηση της συμφωνίας προθέσεων που υπέγραψαν τον Νοέμβριο η ΔΕΠΑ και η Naftogaz για την προμήθεια φυσικού αερίου την περίοδο Ιανουαρίου–Μαρτίου 2026. Η συμφωνία προβλέπει την υλοποίησή της μέσω της εταιρείας Atlantic–See LNG Trade, που έχει συσταθεί από τη ΔΕΠΑ σε συνεργασία με την Aktor. Ωστόσο, η Naftogaz δεν απευθύνθηκε τελικά στη ΔΕΠΑ για προμήθεια αερίου τον Ιανουάριο, εξέλιξη που οδήγησε στην απουσία της ελληνικής εταιρείας από τη δημοπρασία του Δεκεμβρίου. Πληροφορίες αναφέρουν ότι βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές για το «κλείδωμα» ποσοτήτων τον Φεβρουάριο, οι οποίες θα κρίνουν και τη συμμετοχή της ΔΕΠΑ στη δημοπρασία της ερχόμενης Δευτέρας. Σημειώνεται ότι η ΔΕΠΑ ακύρωσε την προηγούμενη εβδομάδα το slot που είχε δεσμεύσει στη Ρεβυθούσα για τον Φεβρουάριο, ενώ μέχρι στιγμής δεν έχει εξασφαλίσει slot στο FSRU Αλεξανδρούπολης.
Πυρά Εξάρχου
Την ανάγκη επιδότησης του Κάθετου Διαδρόμου από την ΕΕ, καθώς το LNG μπορεί να συμβάλει στην διαφοροποίηση του ενεργειακού μείγματος της Ευρώπης και στην απεξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο, επεσήμανε ο Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος του Ομίλου AKTOR, Αλέξανδρος Εξάρχου, μιλώντας στο Davos Lodge, που πραγματοποιείται στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ του Νταβός.
Στη σχετική συζήτηση, που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 22 Ιανουαρίου 2026, με θέμα τους επενδυτικούς διαδρόμους τους μέλλοντος και τον ρόλο της Ελλάδας και της Ρουμανίας στη δημιουργία στρατηγικών ευκαιριών υψηλής αξίας, συμμετείχαν ο Υφυπουργός Εξωτερικών κ. Χάρης Θεοχάρης, ο Υπουργός Ενέργειας της Ρουμανίας, κ. Bogdan Ivan και η Πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα, κυρία Kimberly Guilfoyle, υπό τον συντονισμό της δημοσιογράφου, κυρίας Daphne Barak.
