Σε ένα περιβάλλον, όπου από τη μια υπάρχει η διακηρυγμένη πρόθεση της ΕΕ για πλήρη απεξάρτηση της Αν. Ευρώπης και βέβαια της Ουκρανίας από το ρωσικό φυσικό αέριο, κι από την άλλη έχουν αναπτυχθεί ανταγωνιστικοί ενεργειακοί διάδρομοι, πιο κοντινοί προς τις περιοχές ενδιαφέροντος, αναπτύσσεται ο λεγόμενος και Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου που με αφετηρία της Αλεξανδρούπολη μπορεί να τροφοδοτήσει με αέριο τις περιοχές προς και μέχρι την Ουκρανία. Στο περιβάλλον αυτό εγγράφεται και μια “αμφίσημη”, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται από παράγοντες της ελληνικής αγοράς, στάση της Κομισιόν.
Η Κομισιόν
Αυτή η κριτική εδράζεται, κύρια, στο από τη μια η Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού (DG Comp) ακολουθώντας το “γράμμα του νόμου”, εγείρει ζητήματα ανταγωνισμού, ένεκα των εκπτώσεων που παρέχουν οι Διαχειριστές του Κάθετου Διαδρόμου, ενώ από την άλλη η Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, ακολουθώντας τις πολιτικές αποφάσεις του Συμβουλίου προωθεί την πλήρη απεξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο και βέβαια στηρίζει κινήσεις όπως αυτές του Κάθετου Διαδρόμου ο οποίος θα μεταφέρει αέριο κυρίως αμερικανικής προέλευσης μέσω της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και της Μολδαβίας στην Ουκρανία.
Να σημειωθεί ότι η στάση αυτή …ενστάσεων της DG Comp έχει εγερθεί έπειτα από αναφορές από μερίδα traders οι οποίοι ανησυχούν για τις επιπτώσεις στην αγορά και τα συμφέροντα τους από μια νέα διαδρομή μεταφοράς αερίου στην Ουκρανία. Αξίζει να αναφερθεί ότι πέραν των traders που αντιμετωπίζουν εχθρικά τον Κάθετο Διάδρομο, μια άλλη μερίδα διαμαρτύρεται γιατί τα προϊόντα Route 1, 2 και 3 είναι παρόμοια έχουν μηνιαία διάρκεια και δεν καλύπτουν τις ανάγκες μακροχρόνιων συμβολαίων.
Έτσι, “παίκτες” της αγοράς που δραστηριοποιούνται και σε άλλους “διαδρόμους”, αλλά και η DG Comp έχουν αναπτύξει έναν σχετικό προβληματισμό για το εάν οι εκπτώσεις που παρέχουν στα τέλη χρήσης δικτύου ο ΔΕΣΦΑ, η Bulgartransgaz (έκπτωση 25%), η ρουμανική Transgaz και η μολδαβική Vestmoltransgaz (έκπτωση 50%), η ουκρανική Ukraine LLC και ο ICGB (έκπτωση 45%), είναι συμβατές με την ομαλή λειτουργία του ανταγωνισμού.
Πάντως κύκλοι της αγοράς εστιάζουν και στο ενδεχόμενο η αποτυχία να οφείλεται και στο γεγονός ότι την περίοδο αυτή υπάρχει μεγάλη ζήτηση αερίου εντός της ελληνικής αγοράς, ενώ δεν είναι λίγοι εκείνοι που αμφισβητούν τη χρηματοπιστωτική ικανότητα της Ουκρανίας στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
Η παρέμβαση του ΥΠΕΝ
Στο φόντο αυτό και με την απειλή ακύρωσης μιας κεντρικής πολιτικής κατεύθυνσης του Συμβουλίου της ΕΕ, αλλά και της αμερικανικής διοίκησης, το θέμα ετέθη στις Βρυξέλλες από την πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ, στις παραμονές της προηγούμενης δημοπρασίας.
Έτσι, ο Έλληνας υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου κατά το πρόσφατο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας. ζήτησε να ξεκαθαριστεί η στάση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπογραμμίζοντας ότι δεν είναι δυνατόν ένα τμήμα της Κομισιόν να ζητεί από τα κράτη μέλη να στηρίξουν την ενεργειακή επάρκεια της Ουκρανίας και την ίδια στιγμή ένα άλλο τμήμα να επικεντρώνεται σε νομικά και ρυθμιστικά θέματα και να μην αντιμετωπίζει τον Κάθετο Διάδρομο με την απαραίτητη ευελιξία.
Ουσιαστικά ζητήθηκε να ξεκαθαριστεί η στάση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Επιπλέον, το όλο ζήτημα, σύμφωνα με πληροφορίες συνδέθηκε με το ότι η τροφοδοσία της Ανατολικής Ευρώπης και η απεξάρτηση από το φυσικό αέριο συνδέεται με την δέσμευση της ΕΕ - στο πλαίσιο της εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ - για αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου, πετρελαίου και προϊόντων πυρηνικής ενέργειας ύψους 750 δισ. δολαρίων ως το 2028. Η επίτευξη του στόχου όπως τονίζουν οι ίδιες πηγές προϋποθέτει την πλήρη αξιοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου μια και διαφορετικά οι “στόχοι” για αγορές ενεργειακών πόρων δε θα τηρηθούν και θα ανοίξει νέος κύκλος αντιπαράθεσης με τη διοίκηση Τράμπ.
Στο φόντο αυτό η Κομισιόν, έστω και λίγες μέρες πριν την δημοπρασία της 22ης Δεκεμβρίου έδωσε το “πράσινο” φώς για να γίνει η δημοπρασία.
Νέες δημοπρασίες
Στο μεταξύ, μέσα στο 2026 δρομολογούνται οι επόμενες δημοπρασίες δέσμευσης χωρητικότητας, όπου θα φανεί εάν οι ρυθμιστικές αβεβαιότητες έχουν διαλυθεί. Συγκεκριμένα δρομολογούνται τρεις επόμενες δημοπρασίες των προϊόντων Route 1,2 και 3 για τη δέσμευση χωρητικότητας στον Κάθετο Διάδρομο μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ελλάδα στην Ουκρανία. Η πρώτη δημοπρασία του 2026 είναι προγραμματισμένη για την τελευταία Δευτέρα του Ιανουαρίου.
Υπενθυμίζεται ότι το Route 1 αφορά αέριο προερχόμενο από τις εγκαταστάσεις του ΔΕΣΦΑ στη Ρεβυθούσα και το FSRU της Αλεξανδρούπολης, το Route 2 αέριο που προέρχεται από το FSRU της Αλεξανδρούπολης και το Route 3 αζέρικο αέριο από τον αγωγό ΤΑΡ.
Έντονος ανταγωνισμός από εναλλακτικές ευρωπαϊκές διαδρομές
Μια άλλη παράμετρος του όλου ζητήματος έχει να κάνει με τον ισχυρό ανταγωνισμό από άλλες διαδρομές μεταφοράς φυσικού αερίου όπως της Γερμανίας, της Πολωνίας, της Κροατίας και της Λιθουανίας, οι οποίες εξ αντικειμένου είναι φθηνότερες λόγω της εγγύτητας με την Ουκρανία.
Υπενθυμίζεται ότι, πάντως, όπως αναφέρθηκε από τη διοίκηση του Ομίλου Κοπελούζου, που διεκδικεί το “‘ανοιγμα” και δεύτερου FSRU στην Αλεξανδρούπολη., σε πρόσφατη δημοσιογραφική συνάντηση ένα βασικό στοίχημα είναι το να μπουν “πασει δυνάμει”, οι ενεργειακές υποδομές στο “παιχνίδι” για την ενεργειακή τροφοδοσία της Ουκρανίας.
Με βάση τον Κώστα Σιφναίο, διευθύνοντα Σύμβουλο της Gastrade, που έχει την ευθύνη για το FSRU της Αλεξανδρούπολης κι όπου βασικός μέτοχος είναι ο Όμιλος Κοπελούζου, υπάρχει χώρος για να “μπουν” στο “παιχνίδι” τροφοδοσίας της ΝΑ Ευρώπης, οι ελληνικές υποδομές FSRU καθώς δεν μπορούν τα σημερινά FSRU σε Κροατία, Πολωνία και Λιθουανία ή και Γερμανία να καλύψουν τις ανάγκες της Αν. Ευρώπης, ενώ η Τουρκία, καθώς υπάρχουν αναφορές ότι “βαφτίζει” τουρκικό αέριο έχει μπει στο “μάτι” των ΗΠΑ.
“Στη περίπτωση της Πολωνίας μπορεί να είμαστε ακριβότεροι, ωστόσο συγκριτικά με τη Λιθουανία, και τη Κροατία έχουμε χαμηλότερες τιμές. Η μεν Ουγγαρία έχει καλές τιμές αλλά περιορισμένες εξαγωγικές δυνατότητες, η δε, όμως Σλοβακία που έχει δυνατότητες είναι πολύ ακριβή”, τόνισαν ο κ. Κοπελούζος και ο κ. Σιφναίος.
“Υπάρχει συμπληρωματικότητα και όχι ανταγωνισμός. Δεν υπάρχει διαφορά, μεγάλη, στις ταρίφες” τόνισε, επίσης, ο Κώστας Σιφναίος, διευθύνων σύμβουλος της Gastrade, που τρέχει το FSRU.
