Το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, το γνωστό ETS την αναστολή του οποίου έθεσε ως θέμα ο πρωθυπουργός στην Σύνοδο Κορυφής, είναι ο ευρωπαϊκός μηχανισμός που βάζει τιμή στις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Κάθε επιχείρηση, βιομηχανία ή σταθμός ηλεκτροπαραγωγής, αργότερα και τα πλοία, που εκπέμπει CO₂ πρέπει να παραδίδει βάσει κοινοτικών κανονισμών για το πρασίνισμα της οικονομίας αντίστοιχα δικαιώματα, τα οποία αγοράζει ή λαμβάνει δωρεάν βάσει κανόνων. Όσο περιορίζεται ο αριθμός τους, τόσο αυξάνεται η πίεση στις τιμές και τόσο μεγαλύτερο γίνεται το κόστος για όσους συνεχίζουν να εκπέμπουν. Ο στόχος είναι να γίνει η ρύπανση ακριβότερη και οι καθαρές επενδύσεις πιο συμφέρουσες. Αυτά τα προωθούσε η Ευρώπη στις καλές εποχές. Το πρόβλημα είναι ότι θέλει να συνεχίσουν να υλοποιούνται και τώρα, στην εποχή της παγκόσμιας αστάθειας και της πληθωριστικής κρίσης.
Το ETS1 λειτουργεί ήδη στην ηλεκτροπαραγωγή και τις ενεργοβόρες βιομηχανίες. Το ETS2 που αναμένεται να εφαρμοστεί από το 2028 θα επεκτείνει την τιμολόγηση του άνθρακα, άρα και τις επιβαρύνσεις, στα καύσιμα κίνησης και θέρμανσης. Αν εφαρμοστεί θα προσθέσει περίπου 10-12 λεπτά του ευρώ σε κάθε λίτρο βενζίνης και ντίζελ και περίπου 14 λεπτά στο πετρέλαιο θέρμανσης. Το ETS1 επιβαρύνει ήδη τις ζωές μας. Με δικαίωματα διοξειδίου του άνθρακα περίπου στα 85 ευρώ ανά τόνο, όσο έχουν ανέβει τις τελευταίες εβδομάδες, το αντίστοιχο κόστος άνθρακα στο ρεύμα υπολογίζεται στα 1,9 λεπτά του ευρώ, ανά κιλοβατώρα.
Εδώ λοιπόν βρίσκεται η επιμονή του Κυριάκου Μητσοτάκη να ζητά αλλαγές στο ETS. Δεν αμφισβητεί την πράσινη μετάβαση, αλλά φοβάται πως η ευρωπαϊκή βιομηχανία θα κληθεί να πληρώσει έναν λογαριασμό που οι ανταγωνιστές της εκτός Ευρώπης δεν πληρώνουν στον ίδιο βαθμό.
Ο κίνδυνος είναι αφενός να υπάρχουν νέες επιβαρύνσεις για τους καταναλωτές και αφετέρου να φύγουν παραγωγή, επενδύσεις και θέσεις εργασίας, χωρίς να μειωθούν οι παγκόσμιες εκπομπές ρύπων.
Γι’ αυτό η Ελλάδα, μαζί με άλλες εννέα χώρες, ζητά πιο ρεαλιστικούς κανόνες, μεγαλύτερη ευελιξία και στήριξη για τους κλάδους που εκτίθενται στον διεθνή ανταγωνισμό.
Η ισορροπία είναι δύσκολη. Αν χαλαρώσει υπερβολικά το ETS, αποδυναμώνεται το κίνητρο για καθαρότερη παραγωγή και αυτό λένε οι Γερμανοί που αντιδρούν. Αν μείνει άκαμπτο, αυξάνεται ο κίνδυνος να φύγει η παραγωγή από την Ευρώπη. Το ερώτημα δεν είναι αν θα συνεχιστεί η πράσινη μετάβαση. Είναι αν θα μπορέσει να προχωρήσει χωρίς να πληρώσει το τίμημα η ευρωπαϊκή βιομηχανία σε μια περίοδο ακραίας αστάθειας, εθνικοποίησης των πολιτικών και μεγάλων επιβαρύνσεων για τους καταναλωτές.
