Μια νέα μελέτη με τη συμμετοχή του ΚΕΦΙΜ καταγράφει τις ευκαιρίες και τα εμπόδια για την ανάπτυξη των Small Modular Reactors στην Ευρώπη, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα ανοίγει για πρώτη φορά σε θεσμικό επίπεδο τη συζήτηση για την πιθανή αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας, με ιδιαίτερη έμφαση στους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (Small Modular Reactors – SMRs). Συγκεκριμένα η νέα ευρωπαϊκή μελέτη εξετάζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να διεκδικήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην αναδυόμενη αγορά.
Σημειώνεται ότι η μελέτη του European Liberal Forum (ELF), με τίτλο The Potential of the EU to Lead the SMR Race, συνυπογράφεται από τον Kevin Fernández-Cosials και τον Κωνσταντίνο Σαραβάκο, Επικεφαλής Ερευνών του ΚΕΦΙΜ.
Αναλυτικά, η έρευνα εξετάζει κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να αξιοποιήσει την ισχυρή επιστημονική, τεχνολογική και βιομηχανική της βάση, ώστε να αναπτύξει ανταγωνιστικές δυνατότητες στον τομέα των SMRs.
Οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες, όπως αναφέρεται, μπορούν δυνητικά να προσφέρουν σταθερή και χαμηλών εκπομπών παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, η ανάπτυξή τους στην Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικές προκλήσεις, που αφορούν μεταξύ άλλων το ρυθμιστικό πλαίσιο, τη χρηματοδότηση, την τεχνολογική ωριμότητα και την επάρκεια εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού.
Περιορισμένο το «παράθυρο ευκαιρίας» για την Ευρώπη
Σύμφωνα με τη μελέτη, η Ευρώπη εξακολουθεί να διαθέτει την επιστημονική γνώση, την τεχνογνωσία και τη βιομηχανική υποδομή που απαιτούνται για να διεκδικήσει σημαντική θέση στην παγκόσμια αγορά των SMRs. Ωστόσο, αυτή η δυνατότητα δεν θεωρείται δεδομένη.
Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι το «παράθυρο ευκαιρίας» είναι περιορισμένο και ότι η διατήρηση του σημερινού κατακερματισμένου πλαισίου μπορεί να υπονομεύσει την οικονομική ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας SMR.
Στις προτάσεις που καταθέτει η μελέτη περιλαμβάνονται η στενότερη συνεργασία των εθνικών ρυθμιστικών αρχών, η μεγαλύτερη σύγκλιση στις διαδικασίες αδειοδότησης, η αξιοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων και συμβάσεων μακροχρόνιας αγοράς ενέργειας, καθώς και η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού SMR Acceleration Hub, με στόχο την επιτάχυνση της τεχνολογικής ανάπτυξης και τη διάχυση τεχνογνωσίας.
Το «αγκάθι» της αδειοδότησης
Ένα από τα βασικά προβλήματα που καταγράφει η μελέτη αφορά το γεγονός ότι οι SMRs περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα διαφορετικών σχεδίων, πολλά από τα οποία ενσωματώνουν καινοτόμα μηχανικά χαρακτηριστικά.
Η ποικιλομορφία αυτή δημιουργεί μια ιδιαίτερη πρόκληση για τις ρυθμιστικές αρχές: πώς μπορεί να αδειοδοτηθεί μια τεχνολογία που σε αρκετές περιπτώσεις δεν έχει ακόμη δοκιμαστεί σε πλήρη κλίμακα;
Έτσι δημιουργείται ένα διαρθρωτικό πρόβλημα «κότας και αυγού». Η αδειοδότηση απαιτεί συνήθως πραγματικά λειτουργικά δεδομένα και στοιχεία, όμως η παραγωγή αυτών των δεδομένων είναι δύσκολη χωρίς προηγούμενη κανονιστική έγκριση για την κατασκευή και τη δοκιμή των σχετικών πρωτοτύπων.
Η μελέτη επισημαίνει ότι ένα από τα δυνητικά πλεονεκτήματα των SMRs είναι ακριβώς η δυνατότητα πρωτοτυποποίησης και δοκιμών πλήρους κλίμακας, σε μια διαδικασία που παραπέμπει στις πρακτικές πιστοποίησης άλλων τεχνολογικά απαιτητικών κλάδων, όπως η αεροδιαστημική βιομηχανία.
Τα υφιστάμενα κανονιστικά πλαίσια της ΕΕ, ωστόσο, δεν προσαρμόζονται εύκολα σε αυτή την προσέγγιση.
Ευρωπαϊκό «Πάρκο Δοκιμών» για SMRs
Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, οι συγγραφείς εξετάζουν την ιδέα δημιουργίας ενός ειδικού Πάρκου Δοκιμών Πρωτοτύπων SMR ή ενός EU SMR Acceleration Hub, αξιοποιώντας τις ερευνητικές δυνατότητες και τις υποδομές του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Το JRC παρέχει ήδη επιστημονική και τεχνική υποστήριξη στη χάραξη ευρωπαϊκής πολιτικής και διαθέτει μεγάλης κλίμακας ερευνητικές εγκαταστάσεις σε κράτη-μέλη.
Σύμφωνα με την πρόταση, θα μπορούσε να οριστεί μία εξειδικευμένη τοποθεσία ή ένα δίκτυο εγκαταστάσεων για την κατασκευή και δοκιμή πρωτοτύπων SMR. Οι εγκαταστάσεις θα μπορούσαν είτε να συστεγαστούν με υφιστάμενες υποδομές του JRC είτε να αναπτυχθούν ως νέες μονάδες σε περιοχές χαμηλής πληθυσμιακής πυκνότητας.
Η απαιτούμενη υποδομή θα περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, συστήματα φυσικής ασφάλειας, σύνδεση με το ηλεκτρικό δίκτυο ή ελεγχόμενες δυνατότητες αποβολής θερμότητας, καθώς και υποδομές για τη διαχείριση των παραγόμενων αποβλήτων.
Η μελέτη εκτιμά ότι το φυσικό αποτύπωμα μιας εγκατάστασης πρωτοτύπου θα μπορούσε να είναι σχετικά περιορισμένο, περίπου ένα εκτάριο ή λιγότερο, με την απαραίτητη περιβάλλουσα ζώνη ασφαλείας.
Η Ελλάδα ανοίγει τον φάκελο της πυρηνικής ενέργειας
Στο μεταξύ, η ευρωπαϊκή συζήτηση για τους SMRs συμπίπτει με μια σημαντική θεσμική εξέλιξη στην Ελλάδα. Με την Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου 28/2026 συστάθηκε Κυβερνητική Επιτροπή για την Πυρηνική Ενέργεια, με αντικείμενο τη μελέτη και αξιολόγηση των παραμέτρων που συνδέονται με την πιθανή ένταξη της πυρηνικής ενέργειας στον μακροπρόθεσμο ενεργειακό σχεδιασμό της χώρας.
Στο αντικείμενο της Επιτροπής περιλαμβάνεται και η εξέταση της πιθανής αξιοποίησης μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων, ενώ θα εξεταστούν επίσης οι εφαρμογές της πυρηνικής ενέργειας στη ναυτιλία, στα μη διασυνδεδεμένα νησιά, στη βιομηχανία και στα data centers.
Πρόεδρος της Επιτροπής είναι ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Τσάφος. Στη σύνθεσή της συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, γενικοί γραμματείς αρμόδιων υπουργείων, ο πρόεδρος της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας, ο πρόεδρος του Δημόκριτου και ο αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ.
Στις συνεδριάσεις μπορούν, επίσης, να συμμετέχουν κατόπιν πρόσκλησης εκπρόσωποι φορέων όπως ο ΑΔΜΗΕ, ο ΔΕΔΔΗΕ, το ΚΑΠΕ, το ΤΕΕ και ο ΣΕΒ, καθώς και εμπειρογνώμονες.
«Το πρώτο θεσμικό βήμα»
Ο Νίκος Τσάφος έχει χαρακτηρίσει τη σύσταση της Επιτροπής «πολύ σημαντικό ορόσημο» και «το πρώτο θεσμικό βήμα σε έναν δρόμο που θα μπορούσε να οδηγήσει στην αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας στην Ελλάδα».
Όπως έχει αναφέρει, η Επιτροπή έχει δύο βασικούς στόχους: αφενός την αναβάθμιση του δημόσιου διαλόγου και της γνώσης γύρω από την πυρηνική ενέργεια και αφετέρου την εξέταση κρίσιμων ερωτημάτων για το εάν και υπό ποιες προϋποθέσεις η πυρηνική τεχνολογία θα μπορούσε να ενταχθεί στο ενεργειακό μείγμα της χώρας.
Μεταξύ των ζητημάτων που θα εξεταστούν είναι το κόστος για τους καταναλωτές, η ενεργειακή ασφάλεια, ο τρόπος οργάνωσης και χρηματοδότησης ενός ενδεχόμενου προγράμματος, οι κίνδυνοι και η διαχείρισή τους, τα θεσμικά και ρυθμιστικά κενά, καθώς και το πιθανό χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
Σε 24 μήνες η τελική έκθεση
Η Επιτροπή αναλαμβάνει τον ρόλο του Nuclear Energy Programme Implementing Organization (NEPIO), σύμφωνα με τη σχετική μεθοδολογία της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA).
Στόχος είναι, μέσα σε 24 μήνες από τη σύστασή της, να ολοκληρωθεί η Τελική Έκθεση προς το Υπουργικό Συμβούλιο.
Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται η αξιολόγηση 19 επιμέρους κατηγοριών ζητημάτων, η εκπόνηση προμελετών σκοπιμότητας και η διαμόρφωση οδικού χάρτη για την περίπτωση που η χώρα αποφασίσει να προχωρήσει στην ανάπτυξη εθνικού προγράμματος πυρηνικής ενέργειας.
Η τελική έκθεση θα περιλαμβάνει την ανάλυση των θεσμικών ελλείψεων, τη σύνοψη των προμελετών σκοπιμότητας, τον οδικό χάρτη για την ανάπτυξη ενός ενδεχόμενου εθνικού προγράμματος και τεχνική εισήγηση προς τα αρμόδια όργανα της Ελληνικής Δημοκρατίας για την έναρξη ή μη ενός τέτοιου προγράμματος.
Παράλληλα, η Επιτροπή θα συντονίζει τους εμπλεκόμενους φορείς, θα προωθεί τις απαιτούμενες μελέτες και θα παρέχει υποστήριξη στην κυβέρνηση για ζητήματα πυρηνικής ενέργειας σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο.
Το μήνυμα του ΚΕΦΙΜ
Στο προλογικό μήνυμα της μελέτης, η Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Sophie Wilmès συνδέει την ενεργειακή ασφάλεια, το κόστος ενέργειας, την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και τους κλιματικούς στόχους, υποστηρίζοντας μια τεχνολογικά ουδέτερη προσέγγιση στην ενεργειακή πολιτική.
Σύμφωνα με τη μελέτη, οι SMRs θα μπορούσαν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την υφιστάμενη πυρηνική παραγωγή, ενώ παράλληλα επισημαίνεται ο κίνδυνος η Ευρώπη να χάσει έδαφος έναντι άλλων οικονομιών εάν δεν δημιουργήσει εγκαίρως τις κατάλληλες συνθήκες για επενδύσεις, καινοτομία και ανταγωνισμό.
Με αφορμή τη δημοσίευση, ο πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ Νίκος Ρώμπαπας δήλωσε: «Η απάντηση που θα δώσουμε ως Ευρώπη στο ερώτημα αν νέες τεχνολογίες, όπως οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες, μπορούν να προσφέρουν ασφαλή, αξιόπιστη και οικονομικά ανταγωνιστική ενέργεια με κανόνες που προστατεύουν τους πολίτες χωρίς να εμποδίζουν την καινοτομία θα κρίνει το ενεργειακό μίγμα, τον βαθμό ενεργειακής εξάρτησης της ΕΕ και εντέλει το κόστος της ενέργειας για πολίτες και επιχειρήσεις».
Όπως πρόσθεσε, η σύσταση της κυβερνητικής επιτροπής στην Ελλάδα αποτελεί ευκαιρία ώστε η σχετική συζήτηση να γίνει «σοβαρά, με στοιχεία και χωρίς προκαταλήψεις».
Το ευρωπαϊκό στοίχημα
Η μελέτη καταλήγει ότι η Ευρώπη διαθέτει ακόμη τα βασικά επιστημονικά, τεχνολογικά και βιομηχανικά εφόδια για να διεκδικήσει σημαντική θέση στην παγκόσμια αγορά των SMRs.
Το ερώτημα πλέον είναι κατά πόσο οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και θεσμοί θα μπορέσουν να δημιουργήσουν το κατάλληλο ρυθμιστικό και χρηματοδοτικό περιβάλλον, να επιταχύνουν τις διαδικασίες αδειοδότησης και να επενδύσουν στο ανθρώπινο κεφάλαιο που απαιτείται.
Για την Ελλάδα, η συζήτηση μόλις ξεκινά. Η νέα Κυβερνητική Επιτροπή έχει μπροστά της δύο χρόνια για να αξιολογήσει τα δεδομένα, να καταγράψει τα κενά και τις προϋποθέσεις και να παραδώσει στο Υπουργικό Συμβούλιο μια τεκμηριωμένη εισήγηση για το εάν και με ποιους όρους θα μπορούσε να προχωρήσει ένα εθνικό πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας.
