Μια διαφορετική εικόνα για τις διεθνείς αγορές και, κυρίως, για τον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη αρχίζει να διαμορφώνεται μετά το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ. Η σαρωτική επικράτηση των Δημοκρατικών, που εξασφάλισαν τον έλεγχο τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας, περιορίζει πλέον τα πολιτικά περιθώρια του Ντόναλντ Τραμπ και δημιουργεί νέες ισορροπίες στην Ουάσιγκτον.
Το αποτύπωμα στις αγορές ήταν άμεσο. Η Τετάρτη εξελίχθηκε σε μία από τις καλύτερες συνεδριάσεις των τελευταίων μηνών για τα μεγάλα χρηματιστήρια σε Ευρώπη και Αμερική, ενώ το πετρέλαιο βρέθηκε σε ελεύθερη πτώση, επιστρέφοντας σε επίπεδα που είχε να συναντήσει από τα τέλη Αυγούστου.
Πίσω από αυτή την αντίδραση βρίσκεται μια νέα προσδοκία. Ότι η εκλογική αποδοκιμασία της πολιτικής Τραμπ, με τον πόλεμο στο Ιράν και το αυξημένο ενεργειακό κόστος να έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο, μπορεί να επιταχύνει τις πιέσεις για διπλωματική λύση στη Μέση Ανατολή. Μια εξέλιξη που, εφόσον επιβεβαιωθεί, δεν θα αλλάξει μόνο τις ισορροπίες στην περιοχή, αλλά θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει ολόκληρη την αλυσίδα της ενέργειας και του κόστους στην παγκόσμια οικονομία.
Το πετρέλαιο επιστρέφει στα επίπεδα του Αυγούστου
Η πρώτη και πλέον χαρακτηριστική αντίδραση καταγράφηκε στην αγορά πετρελαίου. Το Brent υποχώρησε κατά 8,7%, κλείνοντας στα 94,62 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό αργό West Texas Intermediate (WTI) σημείωσε πτώση 8,3%, στα 88,12 δολάρια. Και οι δύο δείκτες αναφοράς βρέθηκαν στα χαμηλότερα επίπεδα από τις 31 Αυγούστου.
Η ένταση της υποχώρησης δείχνει ότι δεν είναι απλώς μια ακόμη διόρθωση στις τιμές των ενεργειακών εμπορευμάτων. Αντανακλά την αλλαγή των προσδοκιών για την εξέλιξη του πολέμου και, κυρίως, την πιθανότητα περιορισμού του κινδύνου διακοπής των ενεργειακών ροών από τη Μέση Ανατολή.
Η εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών δημιουργεί ένα διαφορετικό πολιτικό περιβάλλον για τον Αμερικανό πρόεδρο. Η απώλεια του ελέγχου και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου σημαίνει ότι οι στρατιωτικές και δημοσιονομικές επιλογές της κυβέρνησης θα βρεθούν υπό αυξημένο κοινοβουλευτικό έλεγχο, ενώ οι Δημοκρατικοί έχουν κάθε λόγο να πιέσουν για περιορισμό της πολεμικής εμπλοκής.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς πήρε αποστάσεις από την απόφαση έναρξης του πολέμου, αμφισβητώντας το κατά πόσο άξιζε το κόστος της σύγκρουσης. Ο ίδιος συνέδεσε την εκλογική αποδοκιμασία των Ρεπουμπλικανών με τον πόλεμο, σε μια περίοδο κατά την οποία το αυξημένο κόστος των καυσίμων επιβάρυνε άμεσα τα αμερικανικά νοικοκυριά.
Από την πλευρά του, ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν υπάρχουν άμεσα σχέδια για νέα στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν. Οι δηλώσεις αυτές, σε συνδυασμό με το εκλογικό αποτέλεσμα, ενίσχυσαν τις προσδοκίες για αναζήτηση διπλωματικής διεξόδου.
Βεβαίως, η εξίσωση δεν έχει λυθεί. Μια συμφωνία που θα μπορούσε να εκληφθεί ως πολιτική υποχώρηση των ΗΠΑ ενδέχεται να δημιουργήσει νέες αντιδράσεις στην Ουάσιγκτον και να οδηγήσει σε απρόβλεπτες κινήσεις. Επιπλέον, ο νέος συσχετισμός δυνάμεων στο Κογκρέσο θα αποτυπωθεί θεσμικά από τον Ιανουάριο, επομένως δεν συνεπάγεται αυτόματη αλλαγή της στρατιωτικής πολιτικής.
Από το γεωπολιτικό premium στο πραγματικό ενεργειακό κόστος
Το κρίσιμο στοιχείο για την αγορά ενέργειας είναι τα Στενά του Ορμούζ και η ομαλοποίηση των ροών πετρελαίου και φυσικού αερίου από τον Περσικό Κόλπο. Όσο παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας ευρύτερης σύρραξης ή διαταραχής των θαλάσσιων μεταφορών, οι τιμές ενσωματώνουν ένα σημαντικό γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου. Αντίθετα, μια συμφωνία ή έστω μια σταθερή πορεία αποκλιμάκωσης θα μπορούσε να αφαιρέσει σταδιακά αυτό το premium, επιτρέποντας στις τιμές να επαναπροσδιοριστούν με βάση περισσότερο τα θεμελιώδη δεδομένα προσφοράς και ζήτησης.
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη οικονομική διάσταση της εξέλιξης. Η αποκλιμάκωση του πετρελαίου δεν περιορίζεται στα διυλιστήρια και στις εταιρείες εμπορίας καυσίμων. Διαχέεται σε ολόκληρη την παραγωγική και εμπορική αλυσίδα.
Φθηνότερο αργό σημαίνει, υπό προϋποθέσεις, χαμηλότερο κόστος για βενζίνη, ντίζελ, αεροπορικά και θαλάσσια καύσιμα, μεταφορές, logistics και βιομηχανική παραγωγή. Σημαίνει επίσης μικρότερη πίεση στο κόστος των πρώτων υλών και των προϊόντων που εξαρτώνται από τα πετρελαϊκά παράγωγα.
Σε δεύτερο χρόνο, μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να λειτουργήσει ανακουφιστικά για τον πληθωρισμό, να περιορίσει τις πιέσεις στα νοικοκυριά και να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Για την Ευρώπη, η οποία παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη στις διεθνείς ενεργειακές διακυμάνσεις, μια σταθερή αποκλιμάκωση θα αποτελούσε σημαντική ανάσα.
Η εικόνα στο φυσικό αέριο, πάντως, παραμένει πιο σύνθετη. Οι τιμές του ευρωπαϊκού TTF εξακολουθούν να επηρεάζονται από τις ανησυχίες για τις ροές LNG από την περιοχή, τα επίπεδα των αποθεμάτων και τις καιρικές συνθήκες ενόψει του χειμώνα. Επομένως, η αποκλιμάκωση του πετρελαίου δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε αντίστοιχη υποχώρηση όλων των ενεργειακών δεικτών.
Ράλι στις αγορές με οδηγό τις νέες προσδοκίες
Το νέο πολιτικό περιβάλλον αποτυπώθηκε με εντυπωσιακό τρόπο και στα χρηματιστήρια. Στην Ευρώπη, ο πανευρωπαϊκός Stoxx 600 ενισχύθηκε κατά 1,82%, o γερμανικός DAX κατά 2,22%, ο γαλλικός CAC 40 κατά 1,96% και ο βρετανικός FTSE 100 κατά 1,79%.
Μέσα σε αυτό το κλίμα και το Χ.Α. έδωσε μια πολύ καλή συνεδρίαση, με το Γενικό Δείκτη να κινείται όλη την ημέρα σε θετική τροχιά κλείνοντας με άνοδο 1,77% στις 2.662,45 μονάδες. Πρόκειται για ένα κλείσιμο πολύ πάνω από το όριο ψυχολογίας των 2.600 μονάδων που αλλάζει τα δεδομένα και σε τεχνικό επίπεδο.
Η συνεδρίαση είχε και το ποιοτικό στοιχείο της αύξησης των συναλλαγών, που έφτασαν στα 437,59 εκατ. ευρώ, έχοντας βεβαίως τις τράπεζες ξανά στην κορυφή, μιας και διακίνησαν 292,5 εκατ. ευρώ. Σημαντικές συναλλαγές έκαναν και οι ενεργειακές και βιομηχανικές μετοχές, ενώ από τον κλάδο ξεχώρισαν οι ΓΕΚ Τέρνα (ράλι +4,60%), ΑΔΜΗΕ (+3,60%), Τιτάν (+2,50%), Metlen (+1,88%), ElvalHalcor (+1,87%), Viohalco (+1,72%), HellenQ Energy (+1,61%), AVAX (+1,18%) κ.ο.κ.
Στη Wall Street, ο Dow Jones πραγματοποίησε άλμα 3,03%, κερδίζοντας 1.569 μονάδες, ο S&P 500 ενισχύθηκε κατά 1,58% και ο Nasdaq κατά 1,44%. Οι επενδυτές αξιολόγησαν θετικά την προοπτική ενός ισχυρότερου θεσμικού αντίβαρου στις αποφάσεις της κυβέρνησης Τραμπ, αλλά και την πιθανότητα περιορισμού των γεωπολιτικών κινδύνων. Η υποχώρηση του πετρελαίου λειτούργησε παράλληλα ως πρόσθετος καταλύτης, καθώς μειώνει τις πληθωριστικές ανησυχίες και δημιουργεί ευνοϊκότερο περιβάλλον για την επιχειρηματική δραστηριότητα.
Πράσινη ενέργεια
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η διαφοροποίηση στο εσωτερικό της ενεργειακής αγοράς. Οι μεγάλες πετρελαϊκές δέχθηκαν πιέσεις, καθώς η υποχώρηση του αργού περιορίζει τις προσδοκίες για τα έσοδα και τα περιθώριά τους, ενώ μετοχές εταιρειών καθαρής ενέργειας κινήθηκαν ανοδικά, με την αγορά να επαναξιολογεί τις προοπτικές της πράσινης μετάβασης υπό ένα Κογκρέσο με ισχυρότερη δημοκρατική παρουσία.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για τις επενδύσεις στις ΑΠΕ, καθώς περιορίζεται ο κίνδυνος περαιτέρω ανατροπών στο θεσμικό πλαίσιο στήριξης της καθαρής ενέργειας στις ΗΠΑ. Ωστόσο, οι πολιτικές και νομοθετικές αλλαγές δεν είναι αυτόματες, καθώς ο Τραμπ εξακολουθεί να διατηρεί την προεδρία και τις εκτελεστικές του αρμοδιότητες.
Η μεγάλη ευκαιρία, αλλά και το μεγάλο ερωτηματικό
Σε κάθε περίπτωση, οι αγορές φαίνεται να αγοράζουν πλέον ένα διαφορετικό σενάριο για την επόμενη ημέρα. Όχι απαραίτητα μια άμεση ειρήνη στη Μέση Ανατολή, αλλά τουλάχιστον την προοπτική ότι η πολιτική και οικονομική πίεση θα οδηγήσει σε αναζήτηση διεξόδου, αντί για περαιτέρω στρατιωτική κλιμάκωση.
Αν αυτό επιβεβαιωθεί, οι επιπτώσεις θα ξεπεράσουν κατά πολύ την αγορά πετρελαίου. Θα μπορούσαν να επηρεάσουν θετικά το ενεργειακό κόστος, τις μεταφορές, τη βιομηχανία, την κατανάλωση, τον πληθωρισμό και τελικά τις προοπτικές ανάπτυξης τόσο στην Ευρώπη όσο και στην παγκόσμια οικονομία.
Για την ώρα, πάντως, η αγορά προεξοφλεί προσδοκίες και όχι τετελεσμένα. Το πετρέλαιο μπορεί να επέστρεψε στα επίπεδα του Αυγούστου, όμως η σταθεροποίηση των τιμών θα εξαρτηθεί από το αν η πολιτική αλλαγή στην Ουάσιγκτον θα μετατραπεί σε πραγματική διπλωματική πρωτοβουλία.
Το στοίχημα, επομένως, δεν είναι μόνο ποιος κέρδισε τις εκλογές στις ΗΠΑ. Είναι αν το αποτέλεσμα θα αποτελέσει την αφετηρία για μια ευρύτερη γεωπολιτική αποκλιμάκωση, ικανή να αλλάξει ξανά τις ισορροπίες στην ενέργεια και στην παγκόσμια οικονομία.
