Νέα πηγή τροφοδοσίας με λιγνίτη εξασφαλίζει η Βόρεια Μακεδονία, η οποία τα προηγούμενα χρόνια είχε στραφεί σε μεγάλο βαθμό στην Ελλάδα για την κάλυψη των αναγκών των θερμοηλεκτρικών της μονάδων. Η κρατική εταιρεία ηλεκτροπαραγωγής ESM υπέγραψε τώρα στρατηγική συμφωνία με την κρατική εταιρεία του Κοσσοβου Energy Corporation (KEK), με στόχο την εξασφάλιση περίπου 3 εκατ. τόνων άνθρακα από το Κόσοβο μέσα στην επόμενη τριετία.
Η συμφωνία αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την ελληνική αγορά, καθώς η Ελλάδα αποτέλεσε τα προηγούμενα χρόνια τον βασικό εξωτερικό προμηθευτή λιγνίτη της γειτονικής χώρας. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2023 η Βόρεια Μακεδονία εισήγαγε από την Ελλάδα περίπου 819.000 τόνους μη συσσωματωμένου λιγνίτη, ενώ το 2024 η ποσότητα αυξήθηκε σε περίπου 870.000 τόνους. Με βάση τα στοιχεία διεθνούς εμπορίου, η ελληνική προέλευση αντιπροσώπευε σχεδόν το σύνολο των εισαγωγών της συγκεκριμένης κατηγορίας λιγνίτη της χώρας και στις δύο χρονιές.
Η ενεργειακή σχέση είχε οικοδομηθεί ήδη από την κορύφωση της ευρωπαϊκής ενεργειακής κρίσης. Τον Σεπτέμβριο του 2022, ο τότε επικεφαλής της ESM Βάσκο Κοβάτσεφσκι είχε ανακοινώσει συζητήσεις με την Ελλάδα για την εξασφάλιση 1 εκατ. τόνων λιγνίτη σε διάστημα 12 μηνών, με ρυθμό περίπου 80.000 τόνων τον μήνα. Οι ποσότητες προορίζονταν κυρίως για τον μεγάλο θερμοηλεκτρικό σταθμό REK Bitola και, σε μικρότερο βαθμό, για το REK Oslomej. Παράλληλα είχαν συζητηθεί προμήθειες 250.000 τόνων μαζούτ.
Η νέα συμφωνία με το Κόσοβο
Το νέο deal διαφοροποιεί το μοντέλο εφοδιασμού. Η ESM θα αποκτήσει δικαίωμα εκμετάλλευσης σε ορυχείο στο Ομπίλιτς του Κοσόβου, με δυνατότητα εξόρυξης περίπου 3 εκατ. τόνων άνθρακα μέσα σε 36 μήνες.
Η συμφωνημένη τιμή ανέρχεται σε 24,4 ευρώ ανά τόνο, ενώ έχουν καθοριστεί εκ των προτέρων και οι ποιοτικές προδιαγραφές του καυσίμου.
Για τη Βόρεια Μακεδονία πρόκειται για μια συμφωνία με άμεσο οικονομικό και ενεργειακό αποτύπωμα. Η ESM υπολογίζει ότι οι πρόσθετες ποσότητες λιγνίτη μπορούν να υποστηρίξουν περίπου 800 GWh επιπλέον παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας κάθε χρόνο, δημιουργώντας έσοδα της τάξης των 57 εκατ. ευρώ.
Παράλληλα, εκτιμά ότι θα υπάρξει εξοικονόμηση λόγω της μικρότερης ανάγκης χρήσης μαζούτ κατά τη διαδικασία καύσης.
Ο λιγνίτης παραμένει κρίσιμος
Η συμφωνία αναδεικνύει ταυτόχρονα την ισχυρή εξάρτηση της Βόρειας Μακεδονίας από τη θερμική ηλεκτροπαραγωγή, παρά την ευρωπαϊκή πορεία ενεργειακής μετάβασης.
Σύμφωνα με την ESM, οι θερμικές μονάδες αναμένεται να καλύπτουν περίπου το 70% της ετήσιας ηλεκτροπαραγωγής της χώρας κατά την επόμενη τριετία. Αυτό καθιστά την εξασφάλιση επαρκών ποσοτήτων καυσίμου κρίσιμο ζήτημα όχι μόνο για την οικονομία των μονάδων, αλλά και για την ασφάλεια εφοδιασμού ολόκληρου του ηλεκτρικού συστήματος.
Οι ανάγκες παραμένουν μεγάλες. Για την περίοδο 2027-2030, η Βόρεια Μακεδονία υπολογίζεται ότι θα χρειάζεται περίπου 1,4 εκατ. τόνους άνθρακα τον χρόνο πέραν της εγχώριας παραγωγής.
Από αυτούς, περίπου 600.000 τόνοι ετησίως θα απαιτούνται για το Οσλομέι και άλλοι 800.000 τόνοι για τη Μπίτολα.
Το πρόβλημα των μεταφορών
Το γεγονός ότι η συμφωνία προβλέπει 3 εκατ. τόνους δεν σημαίνει ότι οι ποσότητες μπορούν να μεταφερθούν χωρίς περιορισμούς.
Το βασικό «στενό σημείο» βρίσκεται στο συνοριακό πέρασμα Μπλάτσε. Σύμφωνα με την ανάλυση της ESM, από το συγκεκριμένο σημείο μπορούν να διέρχονται έως περίπου 120 φορτηγά ημερησίως, που αντιστοιχούν σε περίπου 3.000 τόνους λιγνίτη την ημέρα.
Με αυτά τα δεδομένα, η ESM υπολογίζει ότι η μέγιστη πρακτικά εφικτή ποσότητα που μπορεί να μεταφέρεται από το Κόσοβο είναι περίπου 800.000 τόνοι τον χρόνο.
Το μέγεθος έχει ιδιαίτερη σημασία σε σύγκριση με τις προηγούμενες ελληνικές προμήθειες: μόνο το 2024 οι καταγεγραμμένες εισαγωγές μη συσσωματωμένου λιγνίτη της Βόρειας Μακεδονίας από την Ελλάδα έφθασαν περίπου τους 870.000 τόνους.
Γιατί επιλέχθηκε το Ομπίλιτς
Η λιγνιτική λεκάνη του Ομπίλιτς αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κοιτάσματα του Κοσόβου και η ESM έχει ήδη εξετάσει τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του καυσίμου.
Οι εργαστηριακές δοκιμές έδειξαν σχετικά χαμηλή περιεκτικότητα σε θείο και τέφρα και μέση θερμογόνο δύναμη περίπου 1.950 kcal/kg.
Κατά την ESM, τα χαρακτηριστικά αυτά επιτρέπουν τη χρήση του συγκεκριμένου λιγνίτη στους λέβητες τόσο της Μπίτολα όσο και του Οσλομέι.
Η εταιρεία υποστηρίζει μάλιστα ότι το νέο μοντέλο τροφοδοσίας μπορεί να έχει και περιβαλλοντικό όφελος, υπολογίζοντας μείωση των εκπομπών CO₂ κατά περίπου 923.000 τόνους ετησίως, καθώς και πρόσθετη μείωση περίπου 55.980 τόνων τον χρόνο από τον περιορισμό της χρήσης μαζούτ.
Διαγωνισμός έως το τέλος Αυγούστου
Για να τεθεί η συμφωνία σε εφαρμογή, η ESM σχεδιάζει να δημοσιεύσει έως το τέλος Αυγούστου δημόσια πρόσκληση για την επιλογή οικονομικού φορέα που θα αναλάβει την εξόρυξη, τον ποιοτικό έλεγχο και τη φόρτωση του λιγνίτη στο Ομπίλιτς.
Ο ανάδοχος θα αναλάβει επίσης ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα, δηλαδή τη μεταφορά, τον εκτελωνισμό και την εκφόρτωση του άνθρακα στους χώρους αποθήκευσης των σταθμών της Μπίτολα και του Οσλομέι.
Η νέα συμφωνία επομένως δεν σηματοδοτεί εγκατάλειψη του λιγνίτη από τη Βόρεια Μακεδονία – το αντίθετο. Εξασφαλίζει σε βάθος τριετίας μια νέα και μεγάλη πηγή τροφοδοσίας από το Κόσοβο, σε μια περίοδο κατά την οποία η θερμική παραγωγή εξακολουθεί να αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του ηλεκτρικού της συστήματος.
Ταυτόχρονα, όμως, έχει και σαφή ελληνική διάσταση: μετά από μια περίοδο κατά την οποία εκατοντάδες χιλιάδες τόνοι ελληνικού λιγνίτη κατευθύνονταν κάθε χρόνο προς τις μονάδες της Βόρειας Μακεδονίας, το Κόσοβο αποκτά πλέον πολύ ισχυρότερο ρόλο στον ενεργειακό εφοδιασμό των Σκοπίων.
