Το πράσινο φως στο νέο μεγάλο επενδυτικό πρόγραμμα του ΔΕΔΔΗΕ για την περίοδο 2026-2030 δίνει η ΡΑΑΕΥ με απόφαση της παραμονές Δεκαπενταύγουστου, ανοίγοντας τον δρόμο για επενδύσεις δισεκατομμυρίων ευρώ στον εκσυγχρονισμό και την ψηφιοποίηση του δικτύου διανομής ηλεκτρικής ενέργειας. Η έγκριση, ωστόσο, δεν δόθηκε χωρίς παρεμβάσεις, η Ρυθμιστική Αρχή έβαλε «ψαλίδι» σε συγκεκριμένους προϋπολογισμούς, απέρριψε έργα που έκρινε ότι δεν τεκμηριώνονται επαρκώς και ζήτησε αυστηρότερη παρακολούθηση του κόστους και της πορείας υλοποίησης.
Πρόκειται για το Σχέδιο Ανάπτυξης Δικτύου (ΣΑΔ) 2026-2030, το οποίο αποτελεί ουσιαστικά τον επενδυτικό οδικό χάρτη του ΔΕΔΔΗΕ για την επόμενη πενταετία. Το πρόγραμμα κινείται στην περιοχή των 5,9 δισ. ευρώ και περιλαμβάνει από αντικαταστάσεις και ενισχύσεις του υφιστάμενου δικτύου έως έξυπνους μετρητές, ψηφιοποίηση, τηλεμέτρηση, έργα εξυπηρέτησης νέων χρηστών και υποδομές που συνδέονται με την ενεργειακή μετάβαση.
Η σημασία της απόφασης είναι διπλή. Από τη μία πλευρά, επιτρέπει στον ΔΕΔΔΗΕ να προχωρήσει ένα πρωτοφανές για τα δεδομένα του δικτύου διανομής επενδυτικό πρόγραμμα. Από την άλλη, η ΡΑΑΕΥ στέλνει σαφές μήνυμα ότι η αναγκαιότητα των επενδύσεων δεν συνεπάγεται αυτομάτως και αποδοχή κάθε δαπάνης, καθώς μεγάλο μέρος του κόστους του δικτύου μεταφέρεται τελικά, μέσω των ρυθμιζόμενων χρεώσεων, στους καταναλωτές.
Το μεγάλο στοίχημα των έξυπνων μετρητών
Στο επίκεντρο του νέου πενταετούς βρίσκεται η μετάβαση από τους συμβατικούς στους έξυπνους μετρητές. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα έργα ψηφιακού μετασχηματισμού ενεργειακής υποδομής που βρίσκεται σε εξέλιξη στην Ελλάδα.
Η ανάπτυξη της τηλεμέτρησης δεν αφορά μόνο την αντικατάσταση εκατομμυρίων παλαιών ρολογιών. Δημιουργεί τις προϋποθέσεις για πραγματική μέτρηση της κατανάλωσης σε πολύ μικρότερα χρονικά διαστήματα, δυναμικά τιμολόγια, καλύτερη διαχείριση της ζήτησης, ταχύτερο εντοπισμό βλαβών και περιορισμό των μη τεχνικών απωλειών και των ρευματοκλοπών.
Εδώ ακριβώς καταγράφεται και μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις της ΡΑΑΕΥ. Στο έργο της τηλεμέτρησης ο προϋπολογισμός που είχε υποβληθεί, ύψους περίπου 1,604 δισ. ευρώ, περιορίζεται σε περίπου 1,461 δισ. ευρώ. Πρόκειται για μείωση άνω των 140 εκατ. ευρώ, η οποία αποτυπώνει τη διάθεση της Αρχής να αναγνωρίσει την ανάγκη επιτάχυνσης του έργου, αλλά όχι χωρίς έλεγχο του κόστους.
Η τηλεμέτρηση παραμένει, πάντως, μακράν μία από τις μεγαλύτερες επενδυτικές ενότητες του πενταετούς και βασικό εργαλείο για τη μετατροπή του ΔΕΔΔΗΕ από έναν παραδοσιακό διαχειριστή καλωδίων και υποσταθμών σε έναν ψηφιακό διαχειριστή ενός ολοένα πιο σύνθετου ηλεκτρικού συστήματος.
Γιατί το δίκτυο χρειάζεται δισεκατομμύρια
Η μεγάλη αύξηση των επενδύσεων δεν είναι ανεξάρτητη από όσα συμβαίνουν στην αγορά ηλεκτρισμού. Το δίκτυο διανομής καλείται πλέον να εξυπηρετήσει πολύ περισσότερες και πολύ διαφορετικότερες ανάγκες σε σχέση με πριν από μία δεκαετία.
Χιλιάδες φωτοβολταϊκά και άλλες μονάδες ΑΠΕ ζητούν σύνδεση, αναπτύσσονται συστήματα αποθήκευσης, αυξάνονται οι υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών αυτοκινήτων, ενώ σταδιακά περισσότερες ενεργειακές λειτουργίες των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων ηλεκτροποιούνται.
Το αποτέλεσμα είναι ότι το δίκτυο πρέπει να λειτουργεί πλέον αμφίδρομα. Δεν μεταφέρει απλώς ηλεκτρική ενέργεια από τις μεγάλες μονάδες παραγωγής προς τους καταναλωτές, αλλά καλείται να διαχειρίζεται ταυτόχρονα εκατοντάδες χιλιάδες μικρότερους παραγωγούς, αυτοπαραγωγούς και, σταδιακά, συστήματα αποθήκευσης.
Αυτό απαιτεί νέους υποσταθμούς, ενισχύσεις γραμμών, αυτοματισμούς, συστήματα τηλεχειρισμού και ψηφιακή εποπτεία του δικτύου.
Ποια έργα δεν πέρασαν
Η ΡΑΑΕΥ δεν περιορίστηκε σε οριζόντιες προσαρμογές των προϋπολογισμών. Σε ορισμένες περιπτώσεις δεν ενέκρινε την ένταξη συγκεκριμένων έργων στο ΣΑΔ.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται έργα cold ironing στα λιμάνια της Ηγουμενίτσας, της Ραφήνας και της Κυλλήνης.
Το cold ironing, δηλαδή η ηλεκτροδότηση των πλοίων από το δίκτυο κατά την παραμονή τους στο λιμάνι ώστε να σβήνουν τις μηχανές τους, αποτελεί σημαντικό κομμάτι της πράσινης μετάβασης της ναυτιλίας και των λιμενικών υποδομών. Ωστόσο, η ένταξη ενός τέτοιου έργου στο ρυθμιζόμενο επενδυτικό πρόγραμμα του ΔΕΔΔΗΕ προϋποθέτει επαρκή τεκμηρίωση ως προς την ωριμότητα, την αναγκαιότητα και το κόστος του.
Η στάση της ΡΑΑΕΥ δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι οι συγκεκριμένες υποδομές εγκαταλείπονται. Σημαίνει ότι, με τα δεδομένα που αξιολογήθηκαν στο πλαίσιο του συγκεκριμένου ΣΑΔ, η Αρχή δεν αποδέχθηκε την ένταξή τους με τον τρόπο που προτάθηκε.
Το μήνυμα της ΡΑΑΕΥ για το κόστος
Πίσω από τις επιμέρους περικοπές βρίσκεται ένα ευρύτερο ζήτημα, ποιος πληρώνει την ενεργειακή μετάβαση.
Οι επενδύσεις του ΔΕΔΔΗΕ είναι απαραίτητες για να αυξηθεί η δυνατότητα σύνδεσης ΑΠΕ, να περιοριστούν οι διακοπές, να βελτιωθεί η ποιότητα ηλεκτροδότησης και να δημιουργηθεί ένα σύγχρονο ψηφιακό δίκτυο.
Όμως οι επενδύσεις σε ρυθμιζόμενα δίκτυα δεν λειτουργούν όπως μία συνηθισμένη ιδιωτική επένδυση. Το εγκεκριμένο επενδυτικό κόστος επηρεάζει τη ρυθμιζόμενη περιουσιακή βάση και, μέσω του επιτρεπόμενου εσόδου του Διαχειριστή, μπορεί να επηρεάσει τις χρεώσεις που καταβάλλουν οι χρήστες του δικτύου.
Γι’ αυτό και η ΡΑΑΕΥ επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο στόχους: να μην καθυστερήσουν οι αναγκαίες επενδύσεις και ταυτόχρονα να μην επιβαρυνθεί ο καταναλωτής με δαπάνες που δεν έχουν επαρκώς τεκμηριωθεί.
Από το «χάλκινο» στο ψηφιακό δίκτυο
Το νέο ΣΑΔ αποτυπώνει και τη βαθύτερη αλλαγή του επιχειρηματικού και λειτουργικού μοντέλου του ΔΕΔΔΗΕ.
Για δεκαετίες το βασικό αντικείμενο ενός Διαχειριστή Διανομής ήταν σχετικά απλό: κατασκευή και συντήρηση γραμμών, υποσταθμών και παροχών και αποκατάσταση των βλαβών.
Το δίκτυο της επόμενης δεκαετίας είναι πολύ διαφορετικό. Χρειάζεται να γνωρίζει σχεδόν σε πραγματικό χρόνο τι συμβαίνει σε εκατομμύρια σημεία, να διαχειρίζεται αποκεντρωμένη παραγωγή, να ανταποκρίνεται στις μεταβολές της κατανάλωσης και να δημιουργεί διαθέσιμο ηλεκτρικό χώρο για νέες επενδύσεις.
Οι έξυπνοι μετρητές, η τηλεμέτρηση, οι αυτοματισμοί και τα νέα πληροφοριακά συστήματα μετατρέπονται έτσι σε εξίσου σημαντικές επενδύσεις με τα καλώδια και τους μετασχηματιστές.
Το επόμενο τεστ είναι η εκτέλεση
Η έγκριση του πενταετούς δεν αποτελεί το τέλος της διαδικασίας. Αντίθετα, μεταφέρει πλέον το βάρος στην υλοποίηση.
Ο ΔΕΔΔΗΕ καλείται να εκτελέσει ένα εξαιρετικά μεγάλο επενδυτικό πρόγραμμα σε μία περίοδο κατά την οποία η ζήτηση για ηλεκτρολογικό εξοπλισμό, μετασχηματιστές, καλώδια και εξειδικευμένο προσωπικό είναι αυξημένη σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Παράλληλα, το μέγεθος του προγράμματος καθιστά κρίσιμο τον έλεγχο των αποκλίσεων μεταξύ προϋπολογισμένου και πραγματικού κόστους αλλά και την τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων.
Η απόφαση της ΡΑΑΕΥ δείχνει ότι η Αρχή αποδέχεται τη βασική κατεύθυνση: το ελληνικό δίκτυο διανομής χρειάζεται ένα επενδυτικό άλμα για να μπορέσει να υποστηρίξει την ενεργειακή μετάβαση.
Ταυτόχρονα όμως βάζει έναν αστερίσκο: τα δισεκατομμύρια των επενδύσεων θα πρέπει να συνοδεύονται από τεκμηρίωση, έλεγχο του κόστους και μετρήσιμα αποτελέσματα.
