Σε βασικό εργαλείο της ενεργειακής διπλωματίας της Τουρκίας και, ευρύτερα, της ολοένα πιο φιλόδοξης εξωτερικής πολιτικής της Άγκυρας εξελίσσεται η κρατική Turkish Petroleum (TPAO), η οποία επιταχύνει τη διεθνή επέκτασή της, από τα πετρελαϊκά πεδία του Κιρκούκ στο Ιράκ έως τα βαθιά νερά της Μαύρης Θάλασσας.
Αυτή είναι η βασική εκτίμηση του Francesco Sassi, μεταδιδακτορικού ερευνητή και Assistant Professor στην Ενεργειακή Γεωπολιτική στο Πανεπιστήμιο του Όσλο και συμβούλου του ιταλικού Κοινοβουλίου και του ιταλικού υπουργείου Εξωτερικών σε θέματα ενεργειακής ασφάλειας. Ο Sassi, πολιτικός επιστήμονας με ειδίκευση στις διεθνείς σχέσεις, την ενεργειακή γεωπολιτική και τις αγορές ενέργειας, ανέλυσε τη νέα στρατηγική της TPAO σε συνέντευξή του στη Duygu Alhan του Anadolu Agency.
Όπως επισημαίνει, η σημασία των τελευταίων κινήσεων ξεπερνά κατά πολύ την επιχειρηματική επέκταση μιας κρατικής πετρελαϊκής. Η Τουρκία επιχειρεί σταδιακά να αλλάξει το μοντέλο πάνω στο οποίο οικοδόμησε την ενεργειακή επιρροή της: από τη γεωγραφική ισχύ που της προσφέρουν οι αγωγοί και ο ρόλος της ως διαμετακομιστικού κόμβου, σε μια «asset-based» ενεργειακή ισχύ, η οποία στηρίζεται στην άμεση συμμετοχή σε έρευνες, κοιτάσματα και παραγωγή υδρογονανθράκων.
Από το Sakarya στη βουλγαρική Μαύρη Θάλασσα
Η πιο πρόσφατη κίνηση που ενισχύει αυτή την εικόνα είναι η είσοδος της TPAO στο Khan Tervel Block 1-26, στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Βουλγαρίας στη Μαύρη Θάλασσα.
Η τουρκική εταιρεία απέκτησε 33% στην άδεια έρευνας, με τη Shell να διατηρεί τον ρόλο του operator και ποσοστό 42% και την OMV Petrom να συμμετέχει με 25%. Η περιοχή καλύπτει περίπου 3.800-4.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα και βρίσκεται σχετικά κοντά στο Sakarya, τη μεγαλύτερη ανακάλυψη φυσικού αερίου της Τουρκίας στη Μαύρη Θάλασσα.
Το κρίσιμο στοιχείο, σύμφωνα με την ανάλυση του Sassi, είναι ότι η TPAO μπορεί πλέον να μεταφέρει εκτός των τουρκικών θαλάσσιων ζωνών την τεχνογνωσία που απέκτησε στο Sakarya.
Η ανάπτυξη του τουρκικού κοιτάσματος έδωσε στην εταιρεία εμπειρία σε απαιτητικές υπεράκτιες δραστηριότητες και σε έρευνες μεγάλου βάθους. Αυτή η τεχνογνωσία μετατρέπεται τώρα σε διαβατήριο για συμμετοχή σε διεθνή projects, δίπλα σε μερικούς από τους μεγαλύτερους ενεργειακούς ομίλους παγκοσμίως.
Η παρουσία στη Βουλγαρία αποκτά έτσι ιδιαίτερη στρατηγική διάσταση. Η TPAO δεν περιορίζεται πλέον στην αξιοποίηση των τουρκικών κοιτασμάτων της Μαύρης Θάλασσας, αλλά επιχειρεί να αποκτήσει ρόλο στην ευρύτερη ενεργειακή ανάπτυξη της περιοχής.
Η TPAO και η «Γαλάζια Πατρίδα»
Εδώ ο Sassi συνδέει την ενεργειακή στρατηγική με την ευρύτερη γεωπολιτική αντίληψη της Άγκυρας και ειδικότερα με το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» – Mavi Vatan.
Κατά την προσέγγισή του, οι θαλάσσιες φιλοδοξίες της Τουρκίας είναι στενά συνδεδεμένες με τις ενεργειακές της ανάγκες. Η ανάπτυξη ενός ισχυρού offshore βραχίονα μέσω της TPAO προσθέτει μια οικονομική και ενεργειακή διάσταση στην προσπάθεια της Άγκυρας να ενισχύσει την παρουσία και την επιρροή της στις θάλασσες που την περιβάλλουν.
Με άλλα λόγια, η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν αφορά μόνο τη στρατιωτική παρουσία και τις τουρκικές αντιλήψεις για τις θαλάσσιες ζώνες. Συνδέεται και με την ικανότητα της χώρας να πραγματοποιεί έρευνες, γεωτρήσεις και παραγωγή υδρογονανθράκων, διαθέτοντας πλέον τη δική της τεχνική και επιχειρησιακή υποδομή.
Για τον Sassi, η TPAO έχει εξελιχθεί σε σημαντικό παράγοντα της τουρκικής ενεργειακής διπλωματίας, η οποία αποτελεί με τη σειρά της τμήμα της ολοένα πιο φιλόδοξης εξωτερικής πολιτικής της Άγκυρας.
Το δεύτερο μέτωπο στο Κιρκούκ
Η άλλη μεγάλη κίνηση βρίσκεται στο Ιράκ.
Η TPAO συμφώνησε να αποκτήσει 15% στην BP Energy Company of Kirkuk Limited, το εταιρικό όχημα που συμμετέχει στην αναβάθμιση και ανάπτυξη σημαντικών πετρελαϊκών πεδίων του Κιρκούκ. Με την ολοκλήρωση των συναλλαγών, η BP θα διαθέτει 43%, η ConocoPhillips 42% και η TPAO 15%.
Το project καλύπτει τους θόλους Baba και Avanah του Κιρκούκ, καθώς και τα πεδία Bai Hassan, Jambur και Khabbaz. Σύμφωνα με την BP, μόνο η αρχική φάση του προγράμματος αφορά περισσότερα από 3 δισ. βαρέλια ισοδυνάμου πετρελαίου ανακτήσιμων πόρων.
Τα πεδία που περιλαμβάνονται στη συμφωνία παράγουν σήμερα περίπου 300.000 βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Anadolu Agency.
Για την Άγκυρα, όμως, η σημασία του Κιρκούκ δεν εξαντλείται στα βαρέλια.
Μέχρι σήμερα η τουρκική ενεργειακή ισχύς στο Ιράκ ήταν συνδεδεμένη σε μεγάλο βαθμό με τη γεωγραφία: τους αγωγούς, το Ceyhan και τη δυνατότητα μεταφοράς του ιρακινού πετρελαίου προς τη Μεσόγειο και τις διεθνείς αγορές.
Με την είσοδο της TPAO στο upstream, η σχέση αλλάζει ποιοτικά.
Η Τουρκία αποκτά πλέον άμεσο οικονομικό συμφέρον στην ίδια την παραγωγή.
Από το «transit leverage» στο «asset-based leverage»
Αυτή ακριβώς είναι και η σημαντικότερη μεταβολή που εντοπίζει ο Sassi.
Για δεκαετίες, η Τουρκία αξιοποίησε τη μοναδική γεωγραφική της θέση μεταξύ Ρωσίας, Κασπίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης για να αναδειχθεί σε βασικό ενεργειακό διάδρομο.
Αγωγοί πετρελαίου και φυσικού αερίου, LNG, διασυνδέσεις και η φιλοδοξία δημιουργίας ενός περιφερειακού gas hub αποτέλεσαν τα βασικά στοιχεία αυτής της στρατηγικής.
Η νέα φάση, όμως, πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα.
Με συμμετοχές όπως το 15% στο Κιρκούκ και το 33% στο Khan Tervel, η Άγκυρα αποκτά equity, δηλαδή πραγματική συμμετοχή στα ενεργειακά assets. Δεν αρκείται στο να περνά η ενέργεια από την Τουρκία. Επιδιώκει ένα μέρος της παραγωγής και των επενδύσεων να συνδέεται άμεσα με την κρατική της εταιρεία.
Αυτό είναι το «asset-based leverage» στο οποίο αναφέρεται ο Sassi: η μετάβαση από την επιρροή που προκύπτει κυρίως από τη γεωγραφική θέση σε επιρροή που στηρίζεται και στην κατοχή ενεργειακών περιουσιακών στοιχείων.
Στόχος τα 500.000 βαρέλια και μετά το 1 εκατ.
Η διεθνοποίηση της TPAO συνδέεται παράλληλα με εξαιρετικά φιλόδοξους παραγωγικούς στόχους.
Η στρατηγική προβλέπει παραγωγή 500.000 βαρελιών ισοδυνάμου πετρελαίου ημερησίως έως το 2028, με μακροπρόθεσμη φιλοδοξία να κινηθεί προς το 1 εκατ. boe ημερησίως. Η επίτευξη τέτοιων μεγεθών προϋποθέτει ότι η TPAO δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην εγχώρια παραγωγή και εξηγεί την επιτάχυνση της διεθνούς επέκτασής της.
Το Κιρκούκ και η Βουλγαρία αποτελούν επομένως δύο διαφορετικά κομμάτια του ίδιου σχεδίου: το πρώτο προσφέρει συμμετοχή σε ήδη παραγωγικά και τεράστιας ιστορικής σημασίας πετρελαϊκά πεδία, ενώ το δεύτερο δίνει στην TPAO πρόσβαση σε ένα νέο offshore exploration play στη Μαύρη Θάλασσα.
Ενέργεια, διπλωματία και γεωπολιτική
Η ανάγνωση του Francesco Sassi καταλήγει σε μια ευρύτερη διαπίστωση: η TPAO μετατρέπεται σταδιακά από μια εθνική πετρελαϊκή εταιρεία σε εργαλείο άσκησης εξωτερικής πολιτικής.
Η συνεργασία της με Shell και OMV Petrom στη Βουλγαρία και με BP και ConocoPhillips στο Ιράκ δημιουργεί παράλληλα ένα πλέγμα σχέσεων της Άγκυρας με μεγάλες δυτικές ενεργειακές εταιρείες. Η τουρκική ενεργειακή διπλωματία αποκτά έτσι ένα περισσότερο επιχειρησιακό υπόβαθρο, βασισμένο όχι μόνο σε διακρατικές συμφωνίες αλλά και σε συγκεκριμένες επενδύσεις και κοινά οικονομικά συμφέροντα.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η ουσία της στρατηγικής που περιγράφει ο Sassi.
Η Τουρκία δεν θέλει πλέον να είναι μόνο η χώρα από την οποία περνά η ενέργεια μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Θέλει, μέσω της TPAO, να έχει συμμετοχή και στα κοιτάσματα από τα οποία αυτή η ενέργεια παράγεται.
Από το Κιρκούκ μέχρι τη βουλγαρική Μαύρη Θάλασσα, η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει την κρατική πετρελαϊκή της σε έναν διεθνή upstream παίκτη και, ταυτόχρονα, σε έναν ακόμη μοχλό της ενεργειακής διπλωματίας και της γεωπολιτικής της στρατηγικής.
