Δύο μεγάλες ενεργειακές ιστορίες εξελίσσονται σχεδόν ταυτόχρονα στη Λιβύη, από τη μία, το φιλόδοξο σχέδιο για έναν πετρελαιαγωγό περίπου 800 χιλιομέτρων που θα συνδέει το Τομπρούκ με την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και, από την άλλη, η νέα έκρηξη βίας γύρω από τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις της Ζαουίγια.
Η χρονική σύμπτωση των δύο εξελίξεων έχει ήδη τροφοδοτήσει σενάρια περί οργανωμένου σαμποτάζ με στόχο τη νέα ενεργειακή συνεργασία Καΐρου και Τρίπολης. Μέχρι στιγμής, όμως, δεν υπάρχουν στοιχεία που να συνδέουν τις επιθέσεις με drones στη δυτική Λιβύη με τον σχεδιαζόμενο αγωγό στην ανατολική πλευρά της χώρας. Κανένας δεν έχει αναλάβει την ευθύνη για τις επιθέσεις και οι πληροφορίες από το εσωτερικό της Λιβύης παραπέμπουν περισσότερο στις σύνθετες εσωτερικές συγκρούσεις της χώρας.
Ο αγωγός Τομπρούκ–Αλεξάνδρεια
Το σχέδιο που συζητούν Αίγυπτος και Λιβύη είναι πραγματικό και, εφόσον προχωρήσει, μπορεί να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα νέα ενεργειακά έργα της Βόρειας Αφρικής.
Οι δύο πλευρές εξετάζουν την κατασκευή πετρελαιαγωγού μήκους περίπου 800 χιλιομέτρων, από το Τομπρούκ της ανατολικής Λιβύης έως την περιοχή της Αλεξάνδρειας, με προκαταρκτικό κόστος άνω του 1 δισ. δολαρίων.
Βασικός στόχος είναι η απευθείας μεταφορά λιβυκού αργού στις αιγυπτιακές εγκαταστάσεις διύλισης στη Μεσόγειο. Οι συζητήσεις βρίσκονται ακόμη σε στάδιο σχεδιασμού, καθώς πρέπει να καθοριστούν το χρηματοδοτικό σχήμα, η δυναμικότητα του αγωγού, οι μεταφερόμενες ποσότητες και οι τεχνικές λεπτομέρειες του έργου.
Για το Κάιρο, η σημασία του σχεδίου είναι μεγαλύτερη από μια απλή διμερή ενεργειακή συμφωνία. Η Αίγυπτος επιδιώκει να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού της και ταυτόχρονα να αξιοποιήσει περισσότερο το διυλιστικό δυναμικό της, περιορίζοντας την ανάγκη εισαγωγής έτοιμων πετρελαϊκών προϊόντων.
Η Λιβύη, από την άλλη πλευρά, διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα πετρελαϊκά αποθέματα της Αφρικής και επιχειρεί να αυξήσει σημαντικά την παραγωγή της. Η National Oil Corporation έχει θέσει ως στόχο την άνοδο της παραγωγής από περίπου 1,4 εκατ. βαρέλια ημερησίως σήμερα στα 2 εκατ. βαρέλια έως το 2030, αναζητώντας επενδύσεις δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Ένας μόνιμος χερσαίος διάδρομος προς τις αιγυπτιακές εγκαταστάσεις θα έδινε συνεπώς στη Λιβύη μία επιπλέον εξαγωγική και διυλιστική επιλογή και στην Αίγυπτο μια μεγάλη πηγή αργού ακριβώς στα δυτικά σύνορά της.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η ιδέα δεν είναι εντελώς καινούργια. Ήδη από το 1997 είχε υπάρξει συμφωνία για αγωγό μεταξύ Τομπρούκ και Σίντι Κερίρ, δυτικά της Αλεξάνδρειας, χωρίς όμως το έργο να κατασκευαστεί.
Τα drones χτυπούν 1.000 χιλιόμετρα δυτικότερα
Σχεδόν ταυτόχρονα με την επαναφορά του μεγάλου ενεργειακού σχεδίου, η κατάσταση στη δυτική Λιβύη επιδεινώθηκε απότομα.
Στις 10 και 11 Αυγούστου σειρά επιθέσεων με drones έπληξε ενεργειακές εγκαταστάσεις στη Ζαουίγια, περίπου 47 χιλιόμετρα δυτικά της Τρίπολης. Στόχοι έγιναν εγκαταστάσεις πετρελαίου και ηλεκτροπαραγωγής, μεταξύ των οποίων το μεγάλο διυλιστήριο της πόλης.
Μία από τις επιθέσεις προκάλεσε μεγάλη πυρκαγιά σε δεξαμενή καυσίμων, ενώ ακολούθησαν νέα πλήγματα. Η National Oil Corporation έθεσε τις εγκαταστάσεις σε κατάσταση αυξημένης ετοιμότητας και προειδοποίησε ακόμη και για ενδεχόμενο force majeure εάν συνεχίζονταν οι επιθέσεις στις ενεργειακές υποδομές.
Η κατάσταση έγινε ακόμη σοβαρότερη όταν επίθεση στον υποσταθμό South Zawiya προκάλεσε εκτεταμένη διακοπή ηλεκτροδότησης. Πάνω από 700 MW από τα συνολικά 1.300 MW της μονάδας ηλεκτροπαραγωγής της περιοχής τέθηκαν εκτός διαθεσιμότητας, ενώ η GE απέσυρε προσωρινά τεχνικό προσωπικό λόγω της επιδείνωσης των συνθηκών ασφαλείας.
Γιατί δεν προκύπτει σύνδεση με τον αγωγό
Η χρονική εγγύτητα είναι εντυπωσιακή. Στις 10 Αυγούστου δημοσιοποιούνται οι πληροφορίες για τον αγωγό άνω του 1 δισ. δολαρίων και αμέσως μετά η λιβυκή ενεργειακή βιομηχανία βρίσκεται αντιμέτωπη με επιθέσεις drones.
Αυτό, όμως, δεν αρκεί για να μετατρέψει δύο παράλληλες εξελίξεις σε μία ενιαία ιστορία.
Πρώτον, κανένα πρόσωπο ή οργάνωση δεν έχει αναλάβει την ευθύνη για τις επιθέσεις στη Ζαουίγια. Ούτε οι λιβυκές αρχές έχουν παρουσιάσει μέχρι σήμερα στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι πίσω από αυτές βρίσκεται δύναμη που επιχειρεί να εμποδίσει την ενεργειακή συνεργασία με την Αίγυπτο.
Δεύτερον, υπάρχει και μια πολύ σημαντική γεωγραφική και πολιτική διαφορά. Η Ζαουίγια βρίσκεται στη δυτική Λιβύη, στην περιοχή επιρροής της κυβέρνησης της Τρίπολης και ενός περίπλοκου πλέγματος τοπικών ενόπλων ομάδων. Το Τομπρούκ βρίσκεται στην άλλη άκρη της χώρας, στην ανατολική Λιβύη.
Οι επιθέσεις στη Ζαουίγια εξελίσσονται μάλιστα μέσα σε περίοδο αυξημένων τοπικών εντάσεων μεταξύ της κυβέρνησης του Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά και δυνάμεων που συνδέονται με τον ισχυρό παράγοντα της περιοχής Μοχάμεντ Μπαχρούν. Αυτό παρέχει ένα πολύ πιο άμεσο πλαίσιο ερμηνείας της βίας από μια μέχρι στιγμής αναπόδεικτη διεθνή επιχείρηση σαμποτάζ εναντίον του αγωγού.
Το πραγματικό μήνυμα για τις αγορές
Η σύνδεση των δύο γεγονότων μπορεί επομένως να είναι πρόωρη, αλλά η συνύπαρξή τους αποκαλύπτει το βασικό πρόβλημα της λιβυκής ενεργειακής στρατηγικής.
Η χώρα διαθέτει τεράστια αποθέματα, θέλει να αυξήσει την παραγωγή στα 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως και συζητά νέους εξαγωγικούς δρόμους και επενδύσεις δεκάδων δισεκατομμυρίων. Την ίδια στιγμή, όμως, βασικές εγκαταστάσεις διύλισης, αποθήκευσης και ηλεκτροπαραγωγής μπορούν μέσα σε λίγες ώρες να βρεθούν στο επίκεντρο ένοπλων συγκρούσεων.
Αυτό ακριβώς είναι το παράδοξο της Λιβύης: ενεργειακός πλούτος παγκόσμιας σημασίας, αλλά πολιτική και θεσμική σταθερότητα που εξακολουθεί να αποτελεί το μεγάλο ζητούμενο.
Ο αγωγός Τομπρούκ–Αλεξάνδρεια μπορεί να αλλάξει τον ενεργειακό χάρτη μεταξύ Λιβύης και Αιγύπτου. Οι επιθέσεις στη Ζαουίγια, όμως, υπενθυμίζουν ότι πριν από τους αγωγούς του 1 δισ. δολαρίων υπάρχει μία ακόμη δυσκολότερη επένδυση που πρέπει να γίνει: η ασφάλεια των ίδιων των λιβυκών ενεργειακών υποδομών.
