Tο στίγμα των παρεμβάσεων του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου (ΕΧΠ) για την ανάπτυξη των ΑΠΕ δίνει με ανάλυσή της η Aurora.
Με το ΕΧΠ των ΑΠΕ θεσπίζονται ενιαίοι και αυστηροί κανόνες προστασίας για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε ολόκληρη τη χώρα. Πιο συγκεκριμένα, για τους νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς θεσπίζεται αυστηρό καθεστώς αποκλεισμού σε ευαίσθητες περιβαλλοντικά, πολιτιστικά και χωρικά περιοχές. Ειδικότερα, δεν επιτρέπεται η εγκατάστασή τους, μεταξύ άλλων, σε όλες τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου NATURA 2000, σε δάση και δασικές εκτάσεις, σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, σε εθνικούς δρυμούς, κηρυγμένα μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση, σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, σε περιοχές προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, σε περιοχές με προστατευόμενες αναβαθμίδες, σε Περιοχές Άνευ Δρόμων και σε ακτές κολύμβησης.
Παράλληλα, το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θεσπίζει οριζόντιο, για όλη την επικράτεια, όριο στην κάλυψη γης από νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, προκειμένου να προστατευθεί το τοπίο, η αγροτική γη και η ισορροπία των τοπικών χρήσεων. Συγκεκριμένα, το μέγιστο ποσοστό κάλυψης από νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς ανά Περιφερειακή Ενότητα ορίζεται στο 1,5% της συνολικής έκτασης.
Σημαντικές βελτιώσεις μετά τη δημόσια διαβούλευση:
Προστίθενται νέες «περιοχές αποκλεισμού» όπως: Ιστορικοί τόποι, αρχαία μνημεία, χαρακτηρισμένα ή αυτοδικαίως προστατευόμενα, καθώς και χαρακτηρισμένα μνημεία μεταγενέστερα του 1830, περιοχές με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης. Ειδικά για τα πλωτά φωτοβολταϊκά: τα καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.
Θεσπίζονται πρόσθετα κριτήρια χωροθέτησης: Για την εγκατάσταση στον θαλάσσιο χώρο και εντός λιμνών λαμβάνονται υπόψη τα αλιευτικά πεδία και τηρούνται οι απαραίτητες αποστάσεις ασφαλείας. Σε περιοχές ευάλωτες σε φυσικά φαινόμενα προβλέπονται κατάλληλα μέτρα για την ασφαλή εγκατάσταση και λειτουργία των έργων.
Αιολικοί σταθμοί
Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θεσπίζει ξεκάθαρες ζώνες αποκλεισμού για τη χωροθέτηση αιολικών πάρκων, ώστε η ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας να προχωρήσει με τάξη και ισορροπία, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την ουσιαστική προστασία για το περιβάλλον, το τοπίο και τις τοπικές κοινωνίες ενώ δεν επιτρέπεται, μεταξύ άλλων, η εγκατάστασή αιολικών σταθμών: Στην Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης, σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους και στους πυρήνες εθνικών δρυμών, καθώς και σε συγκεκριμένες ζώνες προστασίας της φύσης.
Περιορισμοί εισάγονται επίσης:
- για νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., με συγκεκριμένες εξαιρέσεις για κρίσιμες ή κοινωφελείς υποδομές ή για λόγους ασφάλειας του συστήματος,
- για εκτός σχεδίου περιοχές στις οποίες προβλέπεται ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού και αναψυχής,
- για τμήματα ενεργών λατομικών, μεταλλευτικών και εξορυκτικών ζωνών,
- για Περιοχές Άνευ Δρόμων και
- για ακτές κολύμβησης.
Στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου NATURA 2000, που αφορούν την προστασία της ορνιθοπανίδας, η εγκατάσταση αιολικών σταθμών επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση και εφόσον προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/s.
Aπό την αδειοδότηση στη χρήση γης το κέντρο βάρους
Σύμφωνα με την ανάλυση της Aurora, το νέο πλαίσιο μετατοπίζει την εστίαση από την αδειοδότηση στη χρήση γης: Αντί να περιορίζει τις εγκρίσεις έργων, περιορίζει το μερίδιο της γης που είναι διαθέσιμη για ανάπτυξη ΑΠΕ: Ηλιακή ενέργεια στο 1,5% κάθε Περιφερειακής Ενότητας και χερσαία αιολική ενέργεια στο 8% στις Περιοχές Επιτάχυνσης και 4% στα νησιά και σε ευαίσθητες περιοχές. Σε περιοχές με υψηλούς πόρους, η διαθεσιμότητα γης και όχι η ποιότητα των πόρων γίνεται ο κύριος περιορισμός.
Η χερσαία αιολική ενέργεια αντιμετωπίζει αυστηρότερους περιορισμούς χωροθέτησης: Τα νέα αιολικά πάρκα απαγορεύονται σε νησιά μικρότερα από 300 km2 και σε νησιά κορεσμένα από τουρισμό. Επίσης, τα αιολικά πάρκα δεν μπορούν να αναπτυχθούν σε υψόμετρα άνω των 1.200 μέτρων, καλύπτοντας περίπου το 10% της χερσαίας έκτασης της Ελλάδας. Εξαιρέσεις ισχύουν μόνο όταν η ταχύτητα του ανέμου υπερβαίνει τα 7,5 m/s και μια Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη επιτρέπει την ανάπτυξη.
Το πλαίσιο εισάγει τους πρώτους ειδικούς κανόνες θαλάσσιας χωροθέτησης της χώρας: Τα υπεράκτια αιολικά και πλωτά ηλιακά έργα περιορίζονται κυρίως από ανταγωνιστικές θαλάσσιες χρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των ναυτιλιακών οδών, των υποθαλάσσιων καλωδίων, των αμυντικών ζωνών και των αγκυροβολίων, παρά από χερσαία κριτήρια. Οι περισσότεροι περιορισμοί είναι απόλυτοι, με τις ζώνες υδατοκαλλιέργειας να είναι οι μόνες περιοχές που μπορούν να ανοίξουν με τη συγκατάθεση του φορέα εκμετάλλευσης.
Περιορισμένη ενσωμάτωση των παρατηρήσεων των ενδιαφερόμενων μερών παρά τις ανησυχίες για δυσμενείς επιπτώσεις: Για παράδειγμα, σύμφωνα με την αξιολόγηση της Ελληνικής Επιστημονικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, το νέο πλαίσιο θα θέσει το 61% της ελληνικής επικράτειας εκτός ορίων για νέα χερσαία αιολική ενέργεια, μειώνοντας την παραγωγικότητα κατά 29% και αυξάνοντας το σταθμισμένο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας των νέων αιολικών πάρκων στην ηπειρωτική χώρα κατά 27%.
Το πλαίσιο μετατοπίζει τον κύριο περιορισμό για την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας από την αδειοδότηση στη διαθεσιμότητα γης. Αντί να ανταγωνίζονται για πρόσβαση στο δίκτυο και άδειες, οι επενδυτές θα ανταγωνίζονται όλο και περισσότερο για επιλέξιμη γη, ενώ τα έργα που έχουν ήδη εξασφαλίσει περιβαλλοντική έγκριση αποκτούν σαφές πλεονέκτημα, τονίζεται στην ανάλυση της Aurora.
