Στο κόστος που συνεπάγεται για την οικονομία η καθυστέρηση ανάπτυξης υποδομών αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας εστίασε ο πρόεδρος της ΕΒΙΚΕΝ, Αντώνης Κοντολέων, κατά την παρέμβασή του την Τετάρτη 3 Νοεμβρίου στο 30ό συνέδριο «Ενέργεια και Ανάπτυξη» του ΙΕΝΕ, θέτοντας στο επίκεντρο μια σημαντική αντίφαση της ελληνικής αγοράς ηλεκτρισμού. Έτσι, ενώ η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές αυξάνεται, σημαντικές ποσότητες πράσινης ενέργειας παραμένουν αναξιοποίητες, την ίδια στιγμή που το σύστημα εξακολουθεί να χρειάζεται ακριβότερη παραγωγή από μονάδες φυσικού αερίου.
Όπως επισήμανε, τουλάχιστον 3 TWh ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ χάνονται ετησίως λόγω περικοπών, εξαιτίας της περιορισμένης δυνατότητας αποθήκευσης της πλεονάζουσας παραγωγής. Πρόκειται για ενέργεια που παράγεται κυρίως τις ώρες υψηλής ηλιοφάνειας, όταν η παραγωγή των φωτοβολταϊκών υπερβαίνει τις δυνατότητες απορρόφησης του συστήματος.
Το κρίσιμο ερώτημα, σύμφωνα με τον πρόεδρο της ΕΒΙΚΕΝ, είναι τι θα μπορούσε να είχε συμβεί εάν αυτή η ενέργεια ήταν δυνατό να αποθηκευτεί και να διοχετευθεί στο δίκτυο κατά τις απογευματινές ώρες αιχμής. Σε αυτή την περίπτωση, θα περιοριζόταν η ανάγκη λειτουργίας μονάδων φυσικού αερίου, θα μειωνόταν το ανθρακικό αποτύπωμα της ηλεκτροπαραγωγής και θα ασκούνταν πτωτική πίεση στην Οριακή Τιμή Συστήματος (ΟΤΣ).
Ο κ. Κοντολέων αποτίμησε ενδεικτικά τη χαμένη αξία αυτής της ενέργειας σε τουλάχιστον 600 εκατ. ευρώ, αναδεικνύοντας το οικονομικό αποτύπωμα της καθυστέρησης στις επενδύσεις αποθήκευσης. Με άλλα λόγια, η απουσία επαρκών μπαταριών δεν στερεί μόνο από το σύστημα τη δυνατότητα καλύτερης αξιοποίησης της πράσινης παραγωγής, αλλά συνεπάγεται και πρόσθετο κόστος, το οποίο τελικά επιβαρύνει την αγορά και τους καταναλωτές.
Αβεβαιότητα για τις τιμές και αδυναμία ενεργειακού προγραμματισμού της βιομηχανίας
Η παρέμβαση στο συνέδριο του ΙΕΝΕ δεν περιορίστηκε στο ζήτημα της αποθήκευσης. Ο πρόεδρος της ΕΒΙΚΕΝ εξέφρασε έντονο προβληματισμό και για την πορεία των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας τους επόμενους μήνες, προειδοποιώντας ότι ένα ιδιαίτερα ψυχρό χειμερινό διάστημα θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα σημαντική άνοδο των τιμών στην ευρωπαϊκή αγορά.
«Η δική μου πρόβλεψη είναι ότι αν έχουμε σκληρό χειμώνα, οι τιμές θα ξεφύγουν», ανέφερε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι οι διασυνδέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών αγορών μεταφέρουν τις πιέσεις από τη μία χώρα στην άλλη, περιορίζοντας τα περιθώρια προστασίας της ελληνικής αγοράς από ένα νέο κύμα ανατιμήσεων.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στις συνέπειες για την ελληνική βιομηχανία, η οποία καλείται να διαμορφώσει προϋπολογισμούς και να διαπραγματευτεί συμβόλαια προμήθειας χωρίς να έχει σαφή εικόνα για το ενεργειακό κόστος που θα αντιμετωπίσει. «Βαδίζουμε στο άγνωστο με βάρκα την ελπίδα», ήταν η χαρακτηριστική αποστροφή του, αποτυπώνοντας την αβεβαιότητα που επικρατεί στον κλάδο.
Στο ίδιο πλαίσιο, χαρακτήρισε ανεπαρκές το προβλεπόμενο πακέτο ενίσχυσης των ενεργοβόρων επιχειρήσεων, ύψους 95 εκατ. ευρώ, εκτιμώντας ότι οι πραγματικές ανάγκες απαιτούν τουλάχιστον 120 εκατ. ευρώ. Όπως υπογράμμισε, η διαφορά μεταξύ μιας τιμής 160 ευρώ/MWh και μιας τιμής 250 ευρώ/MWh μπορεί να καθορίσει την ανταγωνιστικότητα, ακόμη και τη βιωσιμότητα, μιας βιομηχανικής μονάδας.
Οι στρεβλώσεις στην αγορά εξισορρόπησης και οι επιβαρύνσεις των 756 εκατ. ευρώ
Ένα ακόμη σημαντικό σκέλος της παρέμβασης αφορούσε τη λειτουργία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και ειδικότερα τις επιβαρύνσεις που προκύπτουν από τους Λογαριασμούς Προσαυξήσεων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η ΕΒΙΚΕΝ, οι ΛΠ2 και ΛΠ3 διαμόρφωσαν συνολικό κόστος 756 εκατ. ευρώ για τους καταναλωτές κατά το πρώτο εννεάμηνο του 2026. Μόνο τον Σεπτέμβριο η σχετική επιβάρυνση έφτασε τα 126 εκατ. ευρώ, ενώ σε ορισμένες ώρες ο ΛΠ3 ανήλθε έως τα 80 ευρώ/MWh και ο ΛΠ2 κατέγραψε χρεώσεις έως 17 ευρώ/MWh κατά την απογευματινή αιχμή.
Ο πρόεδρος της ΕΒΙΚΕΝ αναφέρθηκε στις στρεβλώσεις που, κατά την εκτίμησή του, δημιουργούνται από τη συμμετοχή υδροηλεκτρικών και αιολικών μονάδων που λειτουργούν με όρους αγοράς στη χονδρεμπορική αγορά και στην αγορά εξισορρόπησης, επισημαίνοντας ότι σε συνθήκες υψηλών τιμών μπορεί να προκύπτουν σημαντικά πρόσθετα έσοδα.
Ειδική μνεία έκανε στο κατώτατο όριο των -100 ευρώ/MWh στην καθοδική ενέργεια, το οποίο, σύμφωνα με την κριτική της ΕΒΙΚΕΝ, δημιουργεί περιθώρια για πρόσθετα έσοδα από τις αποκλίσεις μεταξύ δηλωμένης και πραγματικής παραγωγής. Το φαινόμενο, όπως εξήγησε, αποκτά ιδιαίτερη σημασία τις μεσημεριανές ώρες, όταν η αυξημένη παραγωγή φωτοβολταϊκών δημιουργεί πλεονάσματα και αυξημένες ανάγκες καθοδικής εξισορρόπησης.
Παράλληλα, έθεσε ζήτημα διαφάνειας ως προς το πραγματικό κόστος των επικουρικών υπηρεσιών και του redispatching, υπενθυμίζοντας ότι το 2023 η σχετική δαπάνη είχε ανέλθει σε 248 εκατ. ευρώ, στο πλαίσιο συνολικών σχετικών δαπανών 738 εκατ. ευρώ. Ζήτησε, μάλιστα, να υπάρχει αναλυτική ενημέρωση για τα αντίστοιχα μεγέθη του 2025 και του 2026.
Data centers: Δεν αρκεί η ετήσια κάλυψη από ΑΠΕ, απαιτείται και χρονικός ταυτοχρονισμός
Στο ζήτημα της αποθήκευσης και της ορθολογικής αξιοποίησης της πράσινης ενέργειας επανήλθε ο Αντώνης Κοντολέων και την Πέμπτη 4 Νοεμβρίου, στο πλαίσιο της συζήτησης στην Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου της Βουλής για το νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Αυτή τη φορά, στο επίκεντρο βρέθηκε η πρόβλεψη για την κάλυψη του 60% της ετήσιας κατανάλωσης των data centers από νέες μονάδες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ο πρόεδρος της ΕΒΙΚΕΝ χαρακτήρισε θετική τη συγκεκριμένη κατεύθυνση, εντόπισε ωστόσο ένα ουσιαστικό κενό. Όπως είπε, δεν προβλέπεται υποχρέωση χρονικού ταυτοχρονισμού μεταξύ της παραγωγής και της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας.
Όπως εξήγησε, ένα κέντρο δεδομένων μπορεί να εξασφαλίζει μέσω μιας σύμβασης αγοράς ενέργειας (PPA) ότι το 60% της ετήσιας κατανάλωσής του αντιστοιχεί στην παραγωγή ενός φωτοβολταϊκού σταθμού, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η ηλεκτρική ενέργεια παράγεται τις ώρες κατά τις οποίες το data center τη χρειάζεται.
Επειδή οι εγκαταστάσεις αυτές λειτουργούν με συνεχείς και αδιάλειπτες ενεργειακές ανάγκες, η απουσία χρονικής αντιστοίχισης σημαίνει ότι κατά τις απογευματινές και βραδινές ώρες θα εξακολουθούν να αντλούν ενέργεια από το ηλεκτρικό σύστημα. Πρόκειται, μάλιστα, για χρονικές ζώνες κατά τις οποίες η ζήτηση αυξάνεται, η διαθέσιμη παραγωγή από φωτοβολταϊκά μειώνεται και οι τιμές μπορούν να διαμορφωθούν σε υψηλότερα επίπεδα.
Η επισήμανση αυτή αναδεικνύει ότι η αξιολόγηση της ενεργειακής συνεισφοράς μεγάλων καταναλωτών δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε ετήσια ισοζύγια. Χρειάζεται να λαμβάνεται υπόψη και το πότε παράγεται η ενέργεια σε σχέση με το πότε καταναλώνεται, καθώς και η δυνατότητα αποθήκευσης της πλεονάζουσας παραγωγής.
Σε εκκρεμότητα οι παρεμβάσεις για το βιομηχανικό ενεργειακό κόστος
Στην παρέμβασή του στο ΙΕΝΕ, ο πρόεδρος της ΕΒΙΚΕΝ αναφέρθηκε και στις εκκρεμότητες που αφορούν το μειωμένο ΕΤΜΕΑΡ για τις επιλέξιμες βιομηχανίες.
Παρά την έγκριση του σχετικού μηχανισμού τον περασμένο Μάιο, παραμένει σε εκκρεμότητα η έκδοση της απαιτούμενης υπουργικής απόφασης, ενώ δεν έχουν διευθετηθεί επιστροφές περίπου 7 εκατ. ευρώ ετησίως προς τις δικαιούχες επιχειρήσεις, οι οποίες αφορούν την περίοδο από το 2022.
Επιπλέον, ο εγκεκριμένος μηχανισμός καλύπτει μόνο την περίοδο 2024-2026, χωρίς να έχει αποσαφηνιστεί το καθεστώς που θα ισχύσει από την 1η Ιανουαρίου 2027.
