Χρειάστηκαν περίπου δεκατέσσερα χρόνια από την πρώτη παρουσίαση του σχεδίου, ευρωπαϊκή χρηματοδότηση €657 εκατ., η ανάληψη του έργου από τον ΑΔΜΗΕ και, τελικά, η είσοδος της γαλλικής Meridiam για να αρχίσουν στην Κύπρο να μιλούν όλοι μαζί για τον Great Sea Interconnector.
Μέσα σε μόλις 72 ώρες καταγράφηκαν τουλάχιστον πέντε διακριτές δημόσιες παρεμβάσεις για το έργο. Μία κάθε περίπου 14 ώρες.
Μίλησε ο υπουργός Οικονομικών Μάκης Κεραυνός. Παρενέβη το ΑΚΕΛ με επιστολή προς τη ΡΑΕΚ. Εξέδωσε αυστηρή ανακοίνωση ο Σύνδεσμος Αγοράς Ηλεκτρισμού. Τοποθετήθηκε υπέρ του έργου ο ΔΗΣΥ. Και, στο τέλος, χρειάστηκε να παρέμβει ο ίδιος ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης για να διαβεβαιώσει ότι ο GSI προχωρά.
Αν προστεθεί και η δήλωση του υπουργού Ενέργειας Μιχάλη Δαμιανού ότι το καλώδιο «σίγουρα θα περάσει από την Κύπρο», ο λογαριασμός ανεβαίνει σε έξι δημόσιες παρεμβάσεις μέσα σε τέσσερις ημέρες.
Εντυπωσιακή κινητικότητα για ένα έργο που μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες έμοιαζε να αντιμετωπίζεται στη Λευκωσία περίπου ως υπόθεση τρίτων.
Η σύμπτωση με τη γαλλική κίνηση
Η ξαφνική αφύπνιση δεν είναι άσχετη με τη μεγάλη αλλαγή που προηγήθηκε. Η είσοδος της Meridiam με πλειοψηφική συμμετοχή στο επενδυτικό σχήμα έβγαλε τον GSI από το στενό ελληνοκυπριακό πλαίσιο και του προσέδωσε σαφή γαλλική και ευρωπαϊκή διάσταση.
Η Meridiam δεν είναι ένας τυχαίος χρηματοδότης. Είναι ένας από τους σημαντικότερους διεθνείς επενδυτές υποδομών, με έδρα το Παρίσι, ισχυρή παρουσία σε στρατηγικά έργα και θεσμικές σχέσεις με το γαλλικό και ευρωπαϊκό επενδυτικό σύστημα.
Η πολιτική ώθηση που δίνει στο έργο το Παρίσι και η ατζέντα Μακρόν για ενισχυμένη ευρωπαϊκή παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο λειτουργούν ως πολλαπλασιαστής ισχύος. Ο GSI δεν είναι πλέον απλώς «το καλώδιο του ΑΔΜΗΕ». Είναι ένα έργο πίσω από το οποίο τοποθετούνται γαλλικά κεφάλαια, ευρωπαϊκοί θεσμοί και ισχυρότερα γεωπολιτικά συμφέροντα.
Και ακριβώς τη στιγμή που η διασύνδεση απέκτησε νέα ώθηση, στην Κύπρο άρχισαν να πολλαπλασιάζονται οι ενστάσεις.
Τρία «κατά», δύο «υπέρ»
Η στατιστική των τελευταίων 72 ωρών είναι αποκαλυπτική.
Από τις πέντε βασικές παρεμβάσεις, οι τρεις επικεντρώθηκαν στις επιφυλάξεις, στους κινδύνους και στις πιθανές επιβαρύνσεις: ο υπουργός Οικονομικών, το ΑΚΕΛ και ο Σύνδεσμος Αγοράς Ηλεκτρισμού.
Οι δύο άλλες, του Προέδρου Χριστοδουλίδη και του ΔΗΣΥ, κινήθηκαν καθαρά υπέρ της υλοποίησης.
Η κυπριακή πολιτική και οικονομική σκηνή χωρίστηκε, επομένως, μέσα σε τρεις ημέρες σε δύο στρατόπεδα. Από τη μία όσοι υποστηρίζουν ότι το έργο είναι στρατηγικά αναγκαίο για τον τερματισμό της ενεργειακής απομόνωσης. Από την άλλη όσοι ανακάλυψαν τώρα ότι υπάρχουν ζητήματα κόστους, βιωσιμότητας, ιδιοκτησιακού ελέγχου και προστασίας των καταναλωτών.
Τα ερωτήματα είναι απολύτως θεμιτά. Το περίεργο είναι ο χρόνος στον οποίο τίθενται και η πρωτοφανής πυκνότητα των δηλώσεων.
Δεκατέσσερα χρόνια για να ρωτήσουν πόσο κοστίζει
Το έργο δεν παρουσιάστηκε χθες. Η αρχική ιδέα βρίσκεται στο δημόσιο πεδίο από το 2012. Εντάχθηκε στα ευρωπαϊκά Έργα Κοινού Ενδιαφέροντος, εξασφάλισε επιχορήγηση €657 εκατ., πέρασε από ρυθμιστικές αποφάσεις, άλλαξε φορέα υλοποίησης και απέκτησε σύμβαση για την κατασκευή του καλωδίου.
Η κατανομή του κόστους –63% στην Κύπρο και 37% στην Ελλάδα– επίσης δεν εμφανίστηκε την περασμένη εβδομάδα. Βασίζεται στην εκτίμηση ότι η Κύπρος είναι ο μεγαλύτερος ωφελούμενος, καθώς παραμένει το τελευταίο ενεργειακά απομονωμένο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Και όμως, δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, η κυπριακή συζήτηση επιστρέφει στην αφετηρία:
Πόσο θα κοστίσει; Ποιος θα πληρώσει; Είναι βιώσιμο; Θα μειώσει τις τιμές; Ποιος θα ελέγχει το έργο; Τι θα γίνει αν δεν ολοκληρωθεί;
Σαν να παρουσιάστηκε ο GSI μόλις χθες. Σαν να μην υπήρξαν κυβερνήσεις, υπουργοί, ρυθμιστές και δημόσιοι οργανισμοί που είχαν στη διάθεσή τους χρόνια για να απαντήσουν στα ίδια ερωτήματα.
Ο Κεραυνός ανεβάζει τον λογαριασμό
Ο υπουργός Οικονομικών Μάκης Κεραυνός προειδοποίησε ότι το συνολικό κόστος θα ξεπεράσει σημαντικά τα €1,9 δισ., καθώς υπάρχουν πρόσθετες δαπάνες για κατασκευαστικά έργα, ασφάλιση, αποθήκευση του καλωδίου, χρηματοδότηση και συντήρηση.
Έθεσε επίσης το δημοσιονομικό δίλημμα: εάν πληρώσει το κράτος, θα περιοριστεί ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος. Εάν το κόστος μεταφερθεί στους λογαριασμούς, θα επιβαρυνθούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Πρόκειται για σοβαρές παρατηρήσεις. Θα ήταν, όμως, ακόμη σοβαρότερες εάν συνοδεύονταν από μια συγκεκριμένη εναλλακτική πρόταση για το πώς η Κύπρος θα πάψει να είναι ενεργειακά απομονωμένη, θα εντάξει περισσότερες ΑΠΕ και θα περιορίσει την εξάρτησή της από ακριβά εισαγόμενα καύσιμα.
Γιατί το «όχι σε αυτό το κόστος» έχει νόημα μόνο όταν συνοδεύεται από απάντηση στο ερώτημα «ποιο είναι το κόστος του να μη γίνει τίποτα».
Το ΑΚΕΛ και οι επιστολές
Το ΑΚΕΛ ζήτησε από τη ΡΑΕΚ απαντήσεις για το νέο ιδιοκτησιακό καθεστώς, τον πραγματικό έλεγχο του φορέα υλοποίησης, την κατανομή των δαπανών και τις επιπτώσεις στα τιμολόγια.
Λίγες ημέρες νωρίτερα είχε θέσει οκτώ ερωτήματα στον υπουργό Οικονομικών για το κόστος, τη χρηματοδότηση και τη βιωσιμότητα. Η δραστηριότητα είναι αξιοσημείωτη: δύο επιστολές προς διαφορετικούς θεσμούς μέσα σε λιγότερο από μία εβδομάδα.
Το πρόβλημα είναι ότι τα ερωτήματα εμφανίζονται με ιδιαίτερη ένταση ακριβώς όταν ένας ισχυρός ευρωπαϊκός επενδυτής αποφάσισε να βάλει κεφάλαια και κύρος στο έργο.
Ο ΣΑΗ και η βεβαιότητα της ζημιάς
Ακόμη πιο απόλυτος εμφανίστηκε ο Σύνδεσμος Αγοράς Ηλεκτρισμού. Ο ΣΑΗ υποστήριξε ότι δεν υπάρχει σενάριο στο οποίο το όφελος από την εισαγωγή φθηνότερης ηλεκτρικής ενέργειας μέσω Ελλάδας θα είναι μεγαλύτερο από την επιβάρυνση για τους καταναλωτές.
Είναι μια εξαιρετικά βαριά διαπίστωση. Στην ουσία δεν εκφράζει απλώς επιφυλάξεις, αλλά προεξοφλεί ότι η οικονομική εξίσωση του έργου δεν μπορεί να βγει.
Για να σταθεί μια τέτοια θέση, όμως, χρειάζεται πλήρης δημοσιοποίηση των υπολογισμών: ποιες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας χρησιμοποιήθηκαν, ποιο κόστος κεφαλαίου, ποιο επίπεδο αξιοποίησης του καλωδίου, ποια εξέλιξη των ΑΠΕ, ποια αξία ασφάλειας εφοδιασμού και ποιο κόστος ενεργειακής απομόνωσης.
Διαφορετικά, η βεβαιότητα κινδυνεύει να είναι περισσότερο πολιτική παρά τεχνοοικονομική.
Η απάντηση Χριστοδουλίδη
Ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης επιχείρησε να ανακόψει την εικόνα γενικευμένης αμφισβήτησης, δηλώνοντας ότι όλα κινούνται προς την υλοποίηση και ότι το έργο βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ στην έναρξή του.
Ο ΔΗΣΥ τάχθηκε επίσης υπέρ, χαρακτηρίζοντας τη διασύνδεση στρατηγικό βήμα για την ενεργειακή ασφάλεια της Κύπρου. Ο υπουργός Ενέργειας είχε ήδη απορρίψει τα σενάρια παράκαμψης της χώρας, διαβεβαιώνοντας ότι τόσο το σκέλος Κρήτης–Κύπρου όσο και το Κύπρου–Ισραήλ προχωρούν κανονικά.
