Για περισσότερο από μία δεκαετία, η επιτυχία της ενεργειακής μετάβασης μετριόταν σχεδόν αποκλειστικά σε νέα MW εγκατεστημένων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Σήμερα, όμως, η ελληνική αγορά εισέρχεται σε μια εντελώς διαφορετική φάση. Το ερώτημα δεν είναι πλέον πόση πράσινη ενέργεια μπορεί να παραχθεί, αλλά πόση μπορεί να αποθηκευτεί, να διαχειριστεί και τελικά να αξιοποιηθεί εμπορικά.
Αυτό ακριβώς αναδεικνύει η πρόσφατη ανάλυση της Grant Thornton για την αγορά συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες (Battery Energy Storage Systems – BESS), υποστηρίζοντας ότι ο κλάδος περνά από το στάδιο του «policy momentum» στη φάση του «market reality».
Με απλά λόγια, οι μπαταρίες παύουν να αποτελούν μια επιδοτούμενη ενεργειακή υποδομή και μετατρέπονται σε ένα σύνθετο επενδυτικό asset, του οποίου η αξία θα καθορίζεται από την ικανότητα συμμετοχής στις αγορές ηλεκτρισμού.
Η επόμενη μεγάλη αγορά μετά τις ΑΠΕ
Η εκρηκτική ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών στην Ελλάδα έχει δημιουργήσει ένα νέο παράδοξο. Τις ώρες υψηλής ηλιοφάνειας, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας συχνά ξεπερνά τις δυνατότητες απορρόφησης του συστήματος, οδηγώντας σε ολοένα και συχνότερες περικοπές παραγωγής.
Αυτό σημαίνει ότι ένα μέρος της πράσινης ενέργειας που παράγεται δεν φτάνει ποτέ στον τελικό καταναλωτή.
Οι μπαταρίες έρχονται να καλύψουν ακριβώς αυτό το κενό. Ωστόσο, σύμφωνα με τη Grant Thornton, η πραγματική τους αξία δεν βρίσκεται στην αποθήκευση αυτή καθαυτή, αλλά στην παροχή ευελιξίας στο ηλεκτρικό σύστημα.
Πρόκειται για μια κρίσιμη διάκριση που αρχίζει να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούνται οι σχετικές επενδύσεις.
Από τα εγγυημένα έσοδα στο arbitrage
Το πιο ενδιαφέρον ίσως συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι η αγορά αποθήκευσης εγκαταλείπει σταδιακά το μοντέλο των εγγυημένων αποδόσεων που χαρακτήρισε την ανάπτυξη των ΑΠΕ τις προηγούμενες δεκαετίες.
Στην εποχή των feed-in tariffs, ο επενδυτής γνώριζε εκ των προτέρων την τιμή στην οποία θα πωλούσε την παραγόμενη ενέργεια.
Στην εποχή των μπαταριών, το επιχειρηματικό μοντέλο είναι εντελώς διαφορετικό.
Τα έσοδα θα προκύπτουν από την αξιοποίηση των διακυμάνσεων της αγοράς, μέσω αγοράς ενέργειας σε ώρες χαμηλών τιμών και πώλησής της όταν η ζήτηση αυξάνεται και οι τιμές ενισχύονται. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα μοντέλο energy trading, στο οποίο η αξία δεν παράγεται από την παραγωγή ηλεκτρισμού αλλά από τη διαχείριση του χρόνου κατανάλωσής του.
Με άλλα λόγια, η αποθήκευση μετατρέπεται σε μηχανισμό εμπορικής αξιοποίησης της μεταβλητότητας.
Η «χρηματιστηριοποίηση» της αποθήκευσης
Το νέο περιβάλλον φέρνει τις μπαταρίες πιο κοντά στη λογική των χρηματοοικονομικών αγορών παρά στις παραδοσιακές ενεργειακές υποδομές.
Η κερδοφορία ενός έργου θα εξαρτάται πλέον από παράγοντες όπως:
- οι διακυμάνσεις των τιμών στη χονδρεμπορική αγορά,
- η συμμετοχή στις αγορές εξισορρόπησης,
- η παροχή επικουρικών υπηρεσιών προς το σύστημα,
- η ταχύτητα φόρτισης και εκφόρτισης,
- η στρατηγική λειτουργίας του έργου.
Αυτό σημαίνει ότι οι επενδυτές δεν αγοράζουν απλώς εξοπλισμό. Αγοράζουν πρόσβαση σε μια νέα αγορά ευελιξίας.
Ο κίνδυνος που λίγοι συζητούν
Υπάρχει όμως και μια λιγότερο προβεβλημένη πλευρά.
Όσο περισσότερες μονάδες αποθήκευσης εισέρχονται στο σύστημα, τόσο περισσότερο ανταγωνίζονται μεταξύ τους για τα ίδια έσοδα.
Οι αναλυτές περιγράφουν το φαινόμενο ως «revenue cannibalization». Εάν εκατοντάδες μπαταρίες επιχειρούν να εκμεταλλευτούν ταυτόχρονα τις ίδιες διαφορές τιμών μεταξύ ημερήσιων και βραδινών ωρών, οι ευκαιρίες κέρδους περιορίζονται και οι αποδόσεις συμπιέζονται.
Με άλλα λόγια, η επιτυχία της αγοράς ενδέχεται να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για χαμηλότερα περιθώρια κέρδους στο μέλλον. Πρόκειται για μια παράμετρο που καθιστά ακόμη πιο κρίσιμη την επιλογή τοποθεσίας, τεχνολογίας και επιχειρηματικού μοντέλου.
Η Ελλάδα ως εργαστήριο της νέας ενεργειακής οικονομίας
Η χώρα βρίσκεται σήμερα σε μια μοναδική θέση στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.
Η υψηλή διείσδυση φωτοβολταϊκών, οι αυξανόμενες περικοπές παραγωγής, η ανάγκη για μεγαλύτερη ευελιξία και οι στόχοι απανθρακοποίησης δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η αποθήκευση δεν αποτελεί συμπληρωματική τεχνολογία αλλά βασική προϋπόθεση για την επόμενη φάση της ενεργειακής μετάβασης.
Η ανάλυση της Grant Thornton καταλήγει ουσιαστικά στο συμπέρασμα ότι η αγορά μπαταριών στην Ελλάδα περνά από τη φάση της πολιτικής υποστήριξης στη φάση της επενδυτικής ωριμότητας.
Και σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, οι μεγάλοι κερδισμένοι δεν θα είναι απαραίτητα όσοι εγκαταστήσουν τις περισσότερες μπαταρίες, αλλά όσοι κατανοήσουν καλύτερα πώς λειτουργεί η νέα οικονομία της ευελιξίας.
