Ως ένα έργο εθνικής και γεωπολιτικής σημασίας, το οποίο μπορεί να αναβαθμίσει τον ρόλο της Ελλάδας στον ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης, αλλά ταυτόχρονα αντιμετωπίζει ισχυρές ανταγωνιστικές πιέσεις και προκλήσεις εμπορικής βιωσιμότητας, ανέδειξε τον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου ο Αλέξανδρος Εξάρχου, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος του Ομίλου AKTOR και CEO της ATLANTIC SEE LNG TRADE.
Μιλώντας στη δημοσιογράφο Κατερίνα Παναγοπούλου, στο συνέδριο «Green Deal Greece 2026», που διοργανώνει το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας σε συνεργασία με το economix.gr, ο κ. Εξάρχου προειδοποίησε ότι το εγχείρημα της μεταφοράς αμερικανικού LNG από την Ελλάδα προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη δεν στερείται αντιπάλων, καθώς ανταγωνιστικά συμφέροντα, τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ελλάδα, θα προτιμούσαν την ανάπτυξη εναλλακτικών διαδρομών.
«Αυτό το στοίχημα προφανώς έχει σημαντική γεωπολιτική αξία για την Ελλάδα. Κατά τη γνώμη μου, είναι εθνικό έργο για πολλούς λόγους, αλλά έχει προφανώς και πολλούς εχθρούς», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσδιορίζοντας ως σημαντικότερη απειλή τα ανταγωνιστικά αμερικανικά συμφέροντα που επιδιώκουν τη διοχέτευση φυσικού αερίου προς την Ευρώπη μέσω Τουρκίας και όχι μέσω της Ελλάδας.
Όπως εξήγησε, μια τέτοια διαδρομή θα μπορούσε να επιτρέψει την ανάμειξη αμερικανικού LNG με ρωσικό φυσικό αέριο, προσφέροντας τη δυνατότητα διάθεσης φθηνότερου ενεργειακού μείγματος. Αντίθετα, η Ελλάδα, λόγω του ισχύοντος ευρωπαϊκού πλαισίου απαγόρευσης εισαγωγών ρωσικού αερίου, δεν μπορεί να αξιοποιήσει αντίστοιχες εμπορικές δυνατότητες.
Ο επικεφαλής της AKTOR αναγνώρισε ότι υπάρχει πραγματικός κίνδυνος να προκληθεί ζημιά στην προσπάθεια ανάπτυξης του Καθέτου Διαδρόμου, σημειώνοντας ότι στο πεδίο των ανταγωνισμών υπάρχουν και ελληνικά οικονομικά συμφέροντα που δεν επιθυμούν την προώθησή του. Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι η πρωτοβουλία δεν αποτελεί αποκλειστικότητα της ATLANTIC SEE LNG TRADE, καθώς οποιοσδήποτε ενδιαφερόμενος μπορεί να προμηθευτεί αμερικανικό LNG και να το διαθέσει στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω των διαθέσιμων υποδομών.
Η ΔΕΠΑ
Στο μεταξύ, στο επίκεντρο των παρεμβάσεων του διευθύνοντος συμβούλου της ΔΕΠΑ Εμπορίας, Κωνσταντίνου Ξιφαρά, στο 9ο Athens Investment Forum 2026, βρέθηκε ο Κάθετος Διάδρομος. Συγκεκριμένα, ο ο κ. Ξιφαράς υπογράμμισε ότι, παρά το γεγονός πως βρίσκεται τους τελευταίους μήνες στο επίκεντρο της συζήτησης, η Ελλάδα τον αξιοποιεί επιτυχώς εδώ και περίπου μία δεκαετία. Όπως σημείωσε, η σημασία του δεν περιορίζεται στην ενίσχυση του ρόλου της χώρας ως ενεργειακού κόμβου, αλλά συνδέεται άμεσα με τον περιφερειακό ανταγωνισμό και τη διαμόρφωση εναλλακτικών διαδρομών τροφοδοσίας.
Ως βασικό ανταγωνιστή της Ελλάδας ανέδειξε την Τουρκία, η οποία διαθέτει πολλαπλές πηγές προμήθειας φυσικού αερίου, μεταξύ των οποίων και το Ιράν. Όπως εξήγησε, η θέση της στηρίζεται σε υπαρκτές ενεργειακές σχέσεις και σε ένα διαφοροποιημένο μείγμα προμήθειας. Αντίθετα, η Ελλάδα κινείται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού κεκτημένου, επιδιώκοντας να ισορροπήσει μεταξύ διαφορετικών πηγών τροφοδοσίας, με περίπου το 80% του LNG που εισάγεται στη χώρα να προέρχεται από τις ΗΠΑ. Η Ελλάδα έχει ήδη τη δυνατότητα να τροφοδοτεί τρίτες χώρες και έχει πραγματοποιήσει σχετικές πωλήσεις.
Ωστόσο, για να αποκτήσουν οι εξαγωγές σταθερό και μακροπρόθεσμο χαρακτήρα, απαιτούνται σταθερές ροές και συμβόλαια μεγαλύτερης διάρκειας. Ορισμένες από τις δυνητικές αγορές προορισμού, όπως ανέφερε, αναμένουν να ξεκαθαρίσει το τοπίο γύρω από το ενδεχόμενο επιστροφής του ρωσικού φυσικού αερίου, μια συζήτηση που δεν αφορά, πάντως, αγορές όπως η Γαλλία. Καθοριστικός παράγοντας για την ανταγωνιστικότητα του Κάθετου Διαδρόμου είναι, σύμφωνα με τον επικεφαλής της ΔΕΠΑ, το κόστος μεταφοράς.
Παρότι έχουν ήδη γίνει προσπάθειες για τη μείωσή του, υπάρχουν περιθώρια περαιτέρω βελτίωσης. Παράλληλα, υπενθύμισε ότι τα υφιστάμενα συστήματα μεταφοράς επιβαρύνονται από το κόστος λειτουργίας τους ανεξάρτητα από τον βαθμό αξιοποίησής τους, καθώς αυτό καταβάλλεται από τους χρήστες τους.
Ο ίδιος εκτίμησε ότι οι σημερινές τιμές δεν θα διατηρηθούν για μεγάλο διάστημα, ενώ έθεσε ως ζητούμενο τη δημιουργία ενός ανθεκτικού ενεργειακού συστήματος, το οποίο θα μπορεί να ανταποκρίνεται στις μεταβολές της αγοράς και στις γεωπολιτικές αναταράξεις.
Το στοίχημα της ανταγωνιστικότητας και το κόστος διέλευσης
Η εμπορική ανταγωνιστικότητα, πάντως, αναδεικνύεται σε καθοριστικό παράγοντα για το μέλλον του εγχειρήματος. Στο πλαίσιο της ίδιας συζήτησης, η Maria Rita Galli, Chief Executive Officer της AKTOR LNG S.A., επισήμανε ότι ο Κάθετος Διάδρομος είναι σήμερα κατά 10%-15% ακριβότερος σε σχέση με τη διαδρομή μέσω Πολωνίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία την περαιτέρω βελτίωση των όρων μεταφοράς.
Όπως εκτίμησε, οι επόμενοι 12 έως 18 μήνες θα είναι ιδιαίτερα κρίσιμοι για την εμπορική βιωσιμότητα του Διαδρόμου, καθώς θα αποσαφηνιστούν σημαντικές παράμετροι που επηρεάζουν την ευρωπαϊκή αγορά, μεταξύ των οποίων η προοπτική του ρωσικού φυσικού αερίου και η εξέλιξη της παραγωγής στη Ρουμανία.
Από την πλευρά του, ο Μιχάλης Θωμαδάκης, Chief Strategy & Development Officer του ΔΕΣΦΑ, ανέδειξε την πρόοδο που έχει σημειωθεί στη μείωση του κόστους χρήσης των υποδομών, επισημαίνοντας ότι τα τελευταία τρία χρόνια έχει επιτευχθεί περιορισμός της τάξης του 60% στο συνολικό κόστος χρήσης του Καθέτου Διαδρόμου.
«Έχουμε καταφέρει τα τελευταία τρία χρόνια να μειώσουμε περίπου κατά 60% το κόστος χρήσης όλου του Καθέτου Διαδρόμου και δουλεύουμε στο να μειωθεί ακόμα παραπάνω», ανέφερε, προσθέτοντας ότι παράλληλα προετοιμάζονται υποδομές που θα μπορούν να υποστηρίξουν τη μεταφορά υδρογόνου στο μέλλον.
Στη σημασία της καλύτερης αξιοποίησης των υφιστάμενων ενεργειακών υποδομών στάθηκε και ο Μάριος Ζάγγας, Senior Advisor στον τομέα Energy της KPMG, δίνοντας έμφαση στην ανάγκη ενίσχυσης της ευελιξίας τόσο στην παραγωγή όσο και στην κατανάλωση, καθώς και στην ανάπτυξη έξυπνων μετρητών. Όπως υπογράμμισε, οι ρυθμιστικές παρεμβάσεις μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στη βελτίωση της λειτουργίας και της αποδοτικότητας του ενεργειακού συστήματος.
Ιδιαίτερη διάσταση στο ζήτημα της ανταγωνιστικότητας έδωσε ο Πιέρρος Χατζηγιάννης, Executive Officer και μέλος του Δ.Σ. του ICGB, αναφερόμενος στη λειτουργική πολυπλοκότητα που αντιμετωπίζουν οι χρήστες του Διαδρόμου. Όπως σημείωσε, η χρήση πολλαπλών πλατφορμών, οι διαφορετικοί κανόνες εξισορρόπησης και οι απαιτήσεις για ξεχωριστές εγγυήσεις αυξάνουν τη δυσκολία και το κόστος των συναλλαγών. Στο πλαίσιο αυτό, πρότεινε την ευρωπαϊκή στήριξη των τελών διέλευσης κατά τα πρώτα χρόνια λειτουργίας, ώστε να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της διαδρομής.
Οι εμπορικές συμφωνίες και η επέκταση προς την Ανατολική Ευρώπη
Ο κ. Εξάρχου υπογράμμισε ότι ο Κάθετος Διάδρομος δεν είναι οι υφιστάμενες ή μελλοντικές υποδομές φυσικού αερίου, αλλά οι εμπορικές συμφωνίες που θα επιτρέψουν την αξιοποίησή τους. Οι υποδομές υπάρχουν ήδη, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τον τερματικό σταθμό LNG της Ρεβυθούσας και τον πλωτό σταθμό αποθήκευσης και επαναεριοποίησης (FSRU) της Αλεξανδρούπολης. Το κρίσιμο ζητούμενο είναι να εξασφαλιστούν σταθερές εμπορικές ροές από την Ελλάδα προς τις αγορές της ευρύτερης περιοχής, αντιστρέφοντας την παραδοσιακή κατεύθυνση μεταφοράς φυσικού αερίου από τον Βορρά προς τον Νότο.
Στο πλαίσιο αυτό, η ATLANTIC SEE LNG TRADE, στην οποία ο Όμιλος AKTOR συμμετέχει με ποσοστό 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας με 40%, έχει ήδη εξασφαλίσει συμφωνίες με την Αλβανία και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, ενώ συνεχίζονται οι επαφές με τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και άλλες χώρες της Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης.
Ο επικεφαλής της AKTOR αναφέρθηκε και στις μακροχρόνιες συμφωνίες προμήθειας αμερικανικού LNG, συνολικής αξίας περίπου 9 δισ. δολαρίων σε βάθος 20 ετών, επισημαίνοντας ότι εξασφαλίστηκαν χωρίς οικονομική επιβάρυνση για τις ΗΠΑ. Ιδιαίτερη μνεία έκανε στη συμβολή της πρώην πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Κίμπερλι Γκιλφόιλ, την οποία χαρακτήρισε κινητήρια δύναμη στην προώθηση του εγχειρήματος.
Παράλληλα, διευκρίνισε ότι το Ελληνικό Δημόσιο δεν έχει αναλάβει υποχρέωση αγοράς ποσοτήτων αμερικανικού φυσικού αερίου, αλλά θα επωφεληθεί οικονομικά από την υλοποίηση των εμπορικών συμφωνιών και τη δραστηριότητα που αναπτύσσεται μέσω των ελληνικών υποδομών.
Σημαντικό πλεονέκτημα για την εταιρεία αποτελούν, σύμφωνα με τον ίδιο, οι τιμές που εξασφάλισε από τη Venture Global για την προμήθεια 1,5 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου, οι οποίες δεν είναι σήμερα διαθέσιμες στην αγορά για αντίστοιχες ποσότητες. Υπενθύμισε, μάλιστα, ότι όταν υπογράφηκαν οι σχετικές συμφωνίες τον Νοέμβριο του προηγούμενου έτους, είχαν διατυπωθεί αμφιβολίες για τη βιωσιμότητά τους.
Η επιστροφή του ρωσικού αερίου και η ενεργειακή ισορροπία στην Ευρώπη
Αναφερόμενος στο ενδεχόμενο επανόδου του ρωσικού φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά, ο κ. Εξάρχου εκτίμησε ότι μια τέτοια εξέλιξη δεν θα υπονόμευε τον Κάθετο Διάδρομο. Αντιθέτως, θα μπορούσε να ενισχύσει την εμπορική του δυναμική, καθώς θα δημιουργούσε τη δυνατότητα συνδυασμού διαφορετικών πηγών προμήθειας και περιορισμού του ενεργειακού κόστους.
Όπως εξήγησε, το φυσικό αέριο που μεταφέρεται μέσω αγωγών είναι φθηνότερο από το LNG, καθώς δεν επιβαρύνεται με το κόστος υγροποίησης, θαλάσσιας μεταφοράς και επαναεριοποίησης. «Αν επιτραπεί ξανά στην Ευρώπη το ρωσικό, θα είναι το μεγαλύτερο δώρο που μπορεί να μας κάνει κανείς για την ισχυροποίηση του Καθέτου Διαδρόμου», ανέφερε χαρακτηριστικά, διευκρινίζοντας ότι δεν θεωρεί πιθανή μια τέτοια εξέλιξη στο άμεσο μέλλον.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να αντικαταστήσει την εξάρτησή της από το ρωσικό αέριο με μια νέα εξάρτηση από το αμερικανικό, αλλά να επιδιώξει την ισορροπία μεταξύ διαφορετικών προμηθευτών, διασφαλίζοντας την ενεργειακή της αυτονομία.
