Με την ενέργεια να παραμένει ο μεγάλος αστάθμητος παράγοντας για την ευρωπαϊκή και ελληνική οικονομία, κατατίθεται σήμερα στη Βουλή το προσχέδιο του προϋπολογισμού για το 2027. 'Έτσι, ο σχεδιασμός της οικονομικής πολιτικής επιχειρεί να πατήσει πάνω στη συνέχιση της ανάπτυξης και των επενδύσεων, αλλά ταυτόχρονα να δημιουργήσει άμυνες απέναντι σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου μια νέα ενεργειακή αναταραχή, μια γεωπολιτική κρίση ή ένα ακραίο κλιματικό γεγονός μπορεί να μεταβάλει μέσα σε λίγους μήνες τις βασικές οικονομικές παραδοχές.
Ουσιαστικά, η τιμή της ενέργειας βρίσκεται στην κορυφή των κινδύνων. Ενδεικτικό της αβεβαιότητας είναι ότι ο προϋπολογισμός για το 2027 έχει καταρτιστεί με υπόθεση μέσης τιμής του πετρελαίου Brent στα 89 δολάρια το βαρέλι, έναντι 82 δολαρίων της τελευταίας αναθεωρημένης εκτίμησης για το 2026. Η απόσταση από τα 64 δολάρια, που αποτελούσαν την παραδοχή του περσινού προϋπολογισμού, αποτυπώνει το πόσο έχουν αλλάξει μέσα σε έναν χρόνο οι συνθήκες στις διεθνείς ενεργειακές αγορές.
Για μια οικονομία όπως η ελληνική, το ενεργειακό κόστος δεν περιορίζεται στην τιμή των καυσίμων. Μεταφέρεται στις μεταφορές, στην παραγωγή, στη βιομηχανία, στις υπηρεσίες και τελικά στο κόστος ζωής. Μια νέα άνοδος των διεθνών τιμών πετρελαίου ή φυσικού αερίου θα μπορούσε, επομένως, να λειτουργήσει ως επιταχυντής του πληθωρισμού και να περιορίσει τα πραγματικά εισοδήματα των νοικοκυριών, αλλά και τα περιθώρια των επιχειρήσεων.
Η μάχη με τον πληθωρισμό
Η ενεργειακή ακρίβεια, έτσι, συναντά έναν πληθωρισμό που εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση. Η πρόβλεψη για το 2026 αναθεωρείται προς τα πάνω, στο 3,6% από 3,2%, ενώ για το 2027 προβλέπεται αποκλιμάκωση στην περιοχή του 2,4%-2,5%.
Η εξέλιξη των ενεργειακών τιμών θα αποτελέσει, πάντως, έναν από τους καθοριστικούς παράγοντες για το αν η πρόβλεψη αυτή θα επιβεβαιωθεί. Η επιστροφή σε χαμηλότερους ρυθμούς πληθωρισμού δεν σημαίνει, άλλωστε, ότι ανατρέπονται οι ανατιμήσεις που έχουν ήδη περάσει στο καλάθι του καταναλωτή. Το διαθέσιμο εισόδημα εξακολουθεί, άλλωστε, να πιέζεται από το κόστος βασικών αγαθών και υπηρεσιών, καθιστώντας την αντιμετώπιση της ακρίβειας κεντρικό ζήτημα της οικονομικής πολιτικής.
Το μεγάλο στοίχημα των επενδύσεων
Στην άλλη πλευρά της εξίσωσης βρίσκεται η ανάπτυξη και, κυρίως, η διατήρηση του επενδυτικού momentum σε μια περίοδο κατά την οποία το Ταμείο Ανάκαμψης αρχίζει να αποσύρεται σταδιακά από το προσκήνιο. Ο προϋπολογισμός προβλέπει ανάπτυξη 2,3% το 2027, έναντι 2% φέτος, με τις επενδύσεις και την ιδιωτική κατανάλωση να αποτελούν τους βασικούς κινητήρες. Το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων καλείται να καλύψει σημαντικό μέρος του κενού που αφήνει η σταδιακή ολοκλήρωση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης.
Για το 2027 προβλέπονται συνολικά 11 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 4 δισ. ευρώ από εθνικούς πόρους και 7 δισ. ευρώ από συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα. Οι διαθέσιμοι πόροι αυξάνονται στα 12,2 δισ. ευρώ το 2028, στα 13,2 δισ. ευρώ το 2029 και στα 14,2 δισ. ευρώ το 2030.
Για την ενεργειακή αγορά, η διατήρηση αυτής της επενδυτικής δυναμικής έχει ιδιαίτερη σημασία. Η ενεργειακή μετάβαση απαιτεί κεφάλαια για δίκτυα, αποθήκευση, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, υποδομές και τεχνολογίες που θα ενισχύσουν την ανθεκτικότητα του συστήματος και θα περιορίσουν την έκθεση της οικονομίας στις διακυμάνσεις των διεθνών τιμών καυσίμων.
Το ζητούμενο, επομένως, είναι αφενός να μην ανακοπούν οι επενδύσεις μετά την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης και αφετέρου να κατευθυνθούν περισσότερα κεφάλαια σε υποδομές που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.
Πάντως, σε σχέση με τις επενδύσεις και δη στην ενέργεια έχει σημασία η αναφορά του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, στην καθιερωμένη εβδομαδιαία ανάρτησή του. “Τι γίνεται μετά το Ταμείο Ανάκαμψης;” αναρωτιέται ρητορικά ο Πρωθυπουργός και αναφέρει: “Η απάντηση είναι ότι η επόμενη μέρα δεν ξεκινά από το μηδέν, ούτε βασίζεται σε ευχές. Υπάρχει ήδη το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, που θα κινητοποιήσει επενδύσεις 23 δισ. ευρώ, δηλαδή 13 δισ. περισσότερα από την προηγούμενη προγραμματική περίοδο. Υπάρχουν επίσης πόροι άνω των 8 δισ. ευρώ από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, το Ταμείο Εκσυγχρονισμού και το Ταμείο Απανθρακοποίησης, ενώ απομένουν ακόμη 19 δισ. ευρώ από το ΕΣΠΑ 2021-2027.”
Εξαγωγές και βιομηχανία
Στο μεταξύ, για να βγει η εξίσωση της ανάπτυξης το Προσχέδιο προβλέπει ότι οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών προβλέπεται να αυξηθούν κατά 4,2%, με τον τουρισμό και τη βιομηχανία να παραμένουν βασικοί πυλώνες. Ωστόσο, για τη βιομηχανία το κόστος ενέργειας αποτελεί κρίσιμη παράμετρο ανταγωνιστικότητας. Στη Γενική Συνέλευση του ΣΕΒ, πάντως, την Τρίτη 6/10 είναι στραμμένο το ενδιαφέρον καθώς αναμένονται κάποιες ανακοινώσεις από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη για νέα μέτρα περιορισμού του ενεργειακού κόστους.
Ωστόσο, η διατήρηση ανταγωνιστικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, η σταθερότητα του ενεργειακού εφοδιασμού και η επιτάχυνση των επενδύσεων σε καθαρή ενέργεια έχουν άμεση δημοσιονομική και άρα θα μπουν σε ένα συνολικό "ζύγι.
Οι απρόβλεπτοι παράγοντες
Πέρα από τις προβλέψεις του βασικού σεναρίου, πάντως, ο προϋπολογισμός καλείται να αντιμετωπίσει και ένα ευρύ φάσμα κινδύνων. Η εξέλιξη των πολέμων και των γεωπολιτικών εντάσεων, πιθανές διαταραχές στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες, μια νέα εκτίναξη των τιμών ενέργειας αλλά και οι οικονομικές συνέπειες ακραίων καιρικών φαινομένων μπορούν να δημιουργήσουν νέα δεδομένα. Ειδικά για την ενέργεια, το ρίσκο είναι πολλαπλό: από την τιμή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου έως το κόστος ηλεκτρισμού, τη λειτουργία των δικτύων και τις ανάγκες για νέες επενδύσεις σε υποδομές ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή.
Δημοσιονομικά περιθώρια και παροχές
Ο προϋπολογισμός ξεκινά με στόχο πρωτογενές πλεόνασμα 2,4% του ΑΕΠ το 2027, ενώ στο οικονομικό επιτελείο εξετάζεται ακόμη και επίδοση έως 3,7%. Για το 2026 το πρωτογενές πλεόνασμα εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει το 4% του ΑΕΠ, έναντι προηγούμενης πρόβλεψης 3,2%, δημιουργώντας πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο.
Οι πρωτογενείς δαπάνες προβλέπεται να αυξηθούν κατά 3%, εντός των ορίων του νέου ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου.Παράλληλα, συνεχίζεται η αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους. Ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ αναμένεται να υποχωρήσει από 136,8% το 2026 στο 134,4% το 2028, ενώ ο κυβερνητικός σχεδιασμός προβλέπει υποχώρηση κάτω από το 120% το 2029 και κάτω από το 110% έως το 2031.
Σημαντικό ρόλο παίζουν οι πρόωρες αποπληρωμές χρέους, συνολικού ύψους 12,84 δισ. ευρώ φέτος, οι οποίες αναμένεται να περιορίσουν το κόστος εξυπηρέτησης κατά περίπου 370 εκατ. ευρώ ετησίως και κατά τουλάχιστον 2,6 δισ. ευρώ σε ορίζοντα επταετίας.
Το προσχέδιο ενσωματώνει παράλληλα φοροελαφρύνσεις και εισοδηματικές ενισχύσεις ύψους 1,9 δισ. ευρώ για την περίοδο 2027-2030, ενώ παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων παρεμβάσεων την άνοιξη, εφόσον τα δημοσιονομικά δεδομένα το επιτρέψουν.
Στο πακέτο περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, μειώσεις φορολογικών και ασφαλιστικών επιβαρύνσεων, ενισχύσεις για συνταξιούχους και ευάλωτες ομάδες, κίνητρα για επενδύσεις επιχειρήσεων, επιταχυνόμενες αποσβέσεις για μηχανολογικό εξοπλισμό, αλλά και η σταδιακή κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος.
Το διπλό στοίχημα
Συνοπτικά, πάντως, ο προϋπολογισμός του 2027 καλείται τελικά να υπηρετήσει δύο παράλληλους στόχους με την ενέργεια να είναι η κρίσιμη παράμετρος. Από τη μία, να διατηρήσει την αναπτυξιακή δυναμική, να στηρίξει τις επενδύσεις και να αξιοποιήσει τα δημοσιονομικά περιθώρια. Από την άλλη, να δημιουργήσει επαρκείς άμυνες απέναντι σε μια σειρά εξωγενών κινδύνων που μπορεί να επηρεάσουν την οικονομία πολύ περισσότερο από τις εσωτερικές δημοσιονομικές επιλογές.
