Σε ένα ιδιαίτερα εύθραυστο ενεργειακό περιβάλλον συνεδριάζουν σήμερα στις Βρυξέλλες οι ηγέτες των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τη νέα γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή να επαναφέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο μιας νέας ενεργειακής κρίσης.
Η άνοδος των τιμών ενέργειας τις τελευταίες ημέρες, με το πετρέλαιο να κινείται εκ νέου πάνω από τα 110 δολάρια το βαρέλι και το φυσικό αέριο κοντά στα 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα, εντείνει την ανησυχία για αναζωπύρωση πληθωριστικών πιέσεων και επιβαρύνσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η σημερινή Σύνοδος Κορυφής αποτελεί την πρώτη μετά την κλιμάκωση της κρίσης στο Ιράν και διεξάγεται σε κλίμα αυξημένης πίεσης, αλλά και εμφανών διαφωνιών μεταξύ των κρατών-μελών. Παρά τις υψηλές απαιτήσεις, οι προσδοκίες για άμεσες και συγκεκριμένες αποφάσεις παραμένουν περιορισμένες, καθώς δεν υπάρχει ακόμη ένα ολοκληρωμένο πακέτο προτάσεων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Πιέσεις για ευελιξία και κοινή ευρωπαϊκή απάντηση
Οι πληροφορίες από την έδρα της ΕΕ αναφέρουν πως αρκετές χώρες ζητούν άμεσες παρεμβάσεις και μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, προκειμένου να μπορέσουν να στηρίξουν τις οικονομίες τους σε περίπτωση περαιτέρω επιδείνωσης της κατάστασης. Ωστόσο, οι διαφωνίες ως προς το εύρος και το είδος των μέτρων παραμένουν έντονες.
Το πιθανότερο σενάριο για τη σημερινή συνεδρίαση είναι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιολογήσει τις επιπτώσεις της κρίσης στις ενεργειακές αγορές και την εφοδιαστική αλυσίδα και να επιστρέψει με πιο συγκεκριμένες προτάσεις σε επόμενο στάδιο.
Κοινός παρονομαστής μεταξύ των «27» παραμένει η ανάγκη ενίσχυσης της ενεργειακής αυτονομίας της Ευρώπης, καθώς και η προετοιμασία στοχευμένων και προσωρινών παρεμβάσεων, εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν.
Η ελληνική θέση: Άμεσος σχεδιασμός και όχι καθυστερήσεις
Η ελληνική πλευρά προσέρχεται στη Σύνοδο με σαφή γραμμή υπέρ της έγκαιρης προετοιμασίας μέτρων, επιδιώκοντας να αποφευχθούν οι καθυστερήσεις που καταγράφηκαν κατά την ενεργειακή κρίση του 2022.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει υπογραμμίσει την ανάγκη ύπαρξης ενός ολοκληρωμένου σχεδίου δράσης, το οποίο θα περιλαμβάνει τόσο βραχυπρόθεσμες όσο και μεσοπρόθεσμες παρεμβάσεις για τη στήριξη καταναλωτών και επιχειρήσεων, εφόσον η κρίση επιδεινωθεί.
Παράλληλα, έχει τονίσει τη σημασία δημιουργίας «αναχωμάτων» σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να περιοριστεί η μετακύλιση των αυξήσεων στις τιμές της ενέργειας προς την πραγματική οικονομία.
Στο εσωτερικό της κυβέρνησης εξετάζονται όλα τα πιθανά σενάρια, με βασική παράμετρο τη διάρκεια της κρίσης, η οποία θα καθορίσει και το εύρος των παρεμβάσεων. Στο τραπέζι βρίσκονται τόσο οι άμεσες επιπτώσεις στις τιμές καυσίμων όσο και οι δευτερογενείς επιδράσεις στο κόστος παραγωγής και, κατ’ επέκταση, στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών, αλλά και σε κρίσιμους κλάδους όπως ο τουρισμός.
Δύο «στρατόπεδα» στην Ευρώπη
Στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαμορφώνονται ήδη δύο διακριτές προσεγγίσεις. Από τη μία πλευρά, χώρες που εμφανίζονται πιο επιφυλακτικές, εκτιμώντας ότι η τρέχουσα αναταραχή μπορεί να αποδειχθεί προσωρινή και δεν απαιτεί άμεση ενεργοποίηση μέτρων.
Από την άλλη, κράτη-μέλη –μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα– που θεωρούν αναγκαία την προετοιμασία συγκεκριμένων εργαλείων, ώστε να μπορούν να ενεργοποιηθούν άμεσα εάν η κατάσταση επιδεινωθεί.
Ο «οδικός χάρτης» της Κομισιόν
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται και το πλαίσιο παρεμβάσεων που εξετάζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όπως αποτυπώνεται στην πρόσφατη επικοινωνία της προέδρου της Κομισιόν προς τους Ευρωπαίους ηγέτες.
Οι παρεμβάσεις εστιάζουν σε τέσσερις βασικούς άξονες που επηρεάζουν το τελικό κόστος ενέργειας. Αυτοί είναι οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, οι χρεώσεις δικτύων, η φορολογία και το κόστος εκπομπών μέσω του συστήματος ETS.
Στο τραπέζι βρίσκονται τόσο άμεσες παρεμβάσεις όσο και πιο δομικές αλλαγές, ενώ εξετάζεται ακόμη και η δυνατότητα ενεργοποίησης εθνικών μηχανισμών έκτακτης ανάγκης, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα διαταραχθεί η ενιαία αγορά ενέργειας.
Παράλληλα, επανέρχεται η συζήτηση για πιθανή αναθεώρηση του μηχανισμού πλαφόν στο φυσικό αέριο, με προσαρμογές σε σχέση με το μοντέλο που είχε υιοθετηθεί την περίοδο 2022-2023.
Παρότι η σημερινή Σύνοδος δύσκολα θα οδηγήσει σε συγκεκριμένες αποφάσεις, αναμένεται να καθορίσει το πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθούν τα κράτη-μέλη το επόμενο διάστημα.
Το βασικό ζητούμενο για την Ευρώπη είναι να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη άμεσης αντίδρασης και στη διατήρηση της συνοχής της ενιαίας αγοράς, σε μια συγκυρία όπου η ενεργειακή ασφάλεια επανέρχεται στο επίκεντρο των πολιτικών αποφάσεων.
