Σε τροχιά ανόδου κινούνται εκ νέου οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας σε αρκετά κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εντείνοντας τις πιέσεις για μια συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση στη νέα ενεργειακή κρίση. Την ώρα που οι αγορές ηλεκτρισμού καταγράφουν έντονες διακυμάνσεις, οι Βρυξέλλες αναζητούν κοινό βηματισμό, με τις επενδύσεις στα δίκτυα και τη διαμόρφωση ενιαίας στρατηγικής να βρίσκονται στο επίκεντρο.
Είναι ενδεικτικό ότι σε βασικές ευρωπαϊκές αγορές οι τιμές εκτινάσσονται: στη Γερμανία καταγράφεται αύξηση 71%, στη Δανία 62%, στο Βέλγιο 56%, στην Ολλανδία 65% και στη Σουηδία 44%, ενώ μικρότερη αλλά σημαντική άνοδος σημειώνεται στη Βουλγαρία (20%). Στην Ελλάδα, η χονδρική τιμή ρεύματος έχει αυξηθεί κατά περίπου 40% μέσα σε δύο ημέρες, φτάνοντας τα 116,2 ευρώ ανά μεγαβατώρα από 83,39 ευρώ την προηγούμενη Κυριακή.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που συνεδριάζει την Πέμπτη καλείται να δώσει απαντήσεις, μετά και τις συζητήσεις στο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας. Στο τραπέζι βρίσκονται μέτρα που αφορούν το συνολικό κόστος ηλεκτροπαραγωγής, συμπεριλαμβανομένων φόρων, τελών, χρεώσεων δικτύου αλλά και του κόστους εκπομπών CO₂.
Καθοριστική θεωρείται η ανάγκη για κοινό ενεργειακό σχεδιασμό. Ο επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, έδωσε το στίγμα της συζήτησης, παρομοιάζοντας την απουσία ενιαίας στρατηγικής με «την προσπάθεια να φτιάξει κανείς ένα παζλ χωρίς να βλέπει την εικόνα στο κουτί». Η παρέμβασή του αποτυπώνει το βασικό δίλημμα που αντιμετωπίζει η Ένωση: πώς θα υπερβεί τις εθνικές προτεραιότητες για να καταλήξει σε μια συνεκτική ευρωπαϊκή πολιτική.
Παρά τις πρωτοβουλίες της Κομισιόν για συντονισμένο σχεδιασμό, ιδιαίτερα στον τομέα των ενεργειακών δικτύων, οι διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών παραμένουν έντονες. Κομβικό ζήτημα αποτελεί το ποιος θα επωμιστεί το κόστος των μεγάλων επενδύσεων και κατά πόσο οι εθνικές στρατηγικές θα εναρμονιστούν με μια κοινή ευρωπαϊκή κατεύθυνση.
Διαφωνίες για τα δίκτυα και τις διασυνδέσεις
Οι μεγαλύτερες τριβές εντοπίζονται στον σχεδιασμό νέων διασυνοριακών υποδομών και στη χρηματοδότησή τους. Ορισμένα κράτη-μέλη εκφράζουν την άποψη ότι η ενίσχυση της διασυνδεδεμένης αγοράς ενέργειας ωφελεί δυσανάλογα συγκεκριμένες χώρες, επιβαρύνοντας άλλες.
Χαρακτηριστική είναι η αντίδραση της Σουηδίας, η οποία αμφισβητεί προβλέψεις για την κατανομή των εσόδων συμφόρησης στα δίκτυα. Η Σουηδή υπουργός Ενέργειας προειδοποίησε ότι εάν δεν υπάρξουν αλλαγές, η χώρα της θα επανεξετάσει τη στάση της στην Ενεργειακή Ένωση. Όπως τόνισε, η Σουηδία –παρά το γεγονός ότι αποτελεί κορυφαίο καθαρό εξαγωγέα «πράσινης» ηλεκτρικής ενέργειας– κινδυνεύει να βρεθεί «στην πλευρά των χαμένων».
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε, ο σουηδικός διαχειριστής συστήματος μεταφοράς εισέπραξε περίπου 3 δισ. ευρώ από έσοδα συμφόρησης, εκ των οποίων το 75% προέρχεται από εσωτερικά σημεία και όχι από διασυνδέσεις. Η ίδια έκανε λόγο για άδικη επιβάρυνση χωρών που έχουν ήδη προχωρήσει στην ενεργειακή μετάβαση, ζητώντας παράλληλα από όλα τα κράτη-μέλη να επιταχύνουν την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Η ελληνική παρέμβαση και το ζήτημα της συνοχής
Απαντώντας στις αιτιάσεις αυτές, ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου υπογράμμισε ότι η οικοδόμηση μιας κοινής ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας προϋποθέτει συμβιβασμούς και κοινή ανάληψη κόστους. «Τα τελεσίγραφα δεν είναι ο τρόπος λειτουργίας αυτή τη στιγμή», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Ο ίδιος ανέδειξε ως «ελέφαντα στο δωμάτιο» τις μεγάλες ανισότητες στις τιμές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας εντός της ΕΕ, υπενθυμίζοντας ότι στο πρόσφατο παρελθόν υπήρξε σαφής διαχωρισμός μεταξύ Νοτιοανατολικής και υπόλοιπης Ευρώπης, γεγονός που έθεσε υπό αμφισβήτηση τη συνοχή της Ένωσης.
Τόνισε επίσης ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση στον τομέα της ενέργειας δεν μπορεί να επιβληθεί «από τα πάνω», αλλά απαιτεί πολιτική βούληση και συνεργασία. Υπενθύμισε, μάλιστα, ότι κρίσιμες αποφάσεις –όπως η σταδιακή απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο– επηρέασαν άνισα τα κράτη-μέλη, χωρίς ωστόσο να ανακοπεί η κοινή πορεία.
Η ελληνική πλευρά επανέλαβε την ανάγκη για μια πραγματικά ενιαία αγορά ενέργειας, επισημαίνοντας ότι οι μεγάλες αποκλίσεις στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας αποτελούν σοβαρή απειλή για τη συνοχή και την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Καθώς η κρίση εξελίσσεται, η ΕΕ καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε εθνικά συμφέροντα και συλλογικούς στόχους, με τις αποφάσεις των επόμενων ημερών να θεωρούνται κρίσιμες για το μέλλον της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής.
