Η Βουλγαρία προετοιμάζει έναν μεγάλο μετασχηματισμό του κρατικού ενεργειακού συγκροτήματος Μαρίτσα Ιζτοκ, με 13 έργα συνολικής αξίας άνω των 1,2 δισ. ευρώ, τα οποία θα μπορούσαν να αλλάξουν ριζικά την ηλεκτροπαραγωγή και τη μεταλλευτική δραστηριότητα της περιοχής, που εξακολουθούν να εξαρτώνται από τον λιγνίτη.
Τα σχέδια συνδέονται με την αναδιάρθρωση της Bulgarian Energy Holding (BEH) και την απόσχιση του θερμοηλεκτρικού σταθμού Μαρίτσα Ιζτοκ 2 και των Ορυχείων Μαρίτσα Ιζτοκ σε μια νέα κρατική εταιρεία συμμετοχών με την επωνυμία Μαρίτσα Ιζτοκ. Τα έργα περιλαμβάνουν την αντικατάσταση του λιγνίτη με θρυμματισμένη ξυλεία και, σε ορισμένες μονάδες, με φυσικό αέριο, την κατασκευή μεγάλων φωτοβολταϊκών πάρκων με συστήματα αποθήκευσης ενέργειας, καθώς και την αποκατάσταση πρώην μεταλλευτικών εκτάσεων ώστε να φιλοξενήσουν νέες οικονομικές δραστηριότητες.
Τα έργα βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ωρίμανσης και θα πρέπει ακόμη να εξασφαλίσουν τις απαραίτητες εγκρίσεις και χρηματοδότηση. Η αναδιάρθρωση, με την απόσχιση της Μαρίτσα Ιζτοκ2 και των Ορυχείων Μαρίτσα Ιζτοκ από την BEH, έχει ήδη ολοκληρωθεί. Στη νέα εταιρεία συμμετοχών Μαρίτσα Ιζτοκ θα ενταχθεί επίσης η θυγατρική των ορυχείων «Ορυχεία Μαρίτσα Ιζτοκ – Αποκατάσταση Μεταλλευτικών Εκτάσεων», η οποία θα προετοιμάσει τις περιοχές που έχουν υποστεί ζημιές από τη λιγνιτική εξόρυξη για νέες οικονομικές χρήσεις.
Η έδρα της εταιρείας βρίσκεται στο Ράντνεβο, στην καρδιά της μεταλλευτικής περιοχής, και όχι στη Σόφια. Το μετοχικό της κεφάλαιο ανέρχεται σε 550 εκατ. ευρώ και μοναδικός ιδιοκτήτης είναι το βουλγαρικό Δημόσιο, μέσω του υπουργού Ενέργειας. Σύμφωνα με την υπουργό Ενέργειας της Βουλγαρίας, Ίβα Πέτροβα, η νέα δομή θα μπορούσε να ανοίξει πρόσθετες δυνατότητες χρηματοδότησης.
Μέχρι στιγμής, η κυβέρνηση έχει εγκρίνει 41,6 εκατ. ευρώ από τη συνολική προβλεπόμενη δημοσιονομική χρηματοδότηση των 92 εκατ. ευρώ για την αποκατάσταση των μεταλλευτικών εκτάσεων. Η θυγατρική που είναι αρμόδια για την αποκατάσταση των εκτάσεων αναμένεται επίσης να διεκδικήσει σχεδόν 300 εκατ. ευρώ για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του ορυχείου Τρογιάνοβο-Σεβέρ.
Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η έκταση της γης που έχει επηρεαστεί από δεκαετίες λιγνιτικής εξόρυξης. Περίπου 240.000 στρέμματα, δηλαδή σχεδόν 24.000 εκτάρια, χαρακτηρίζονται ως διαταραγμένες εκτάσεις, καθιστώντας την περιοχή μία από τις μεγαλύτερες υποβαθμισμένες ζώνες της Βουλγαρίας.
Ένα έργο ύψους 353 εκατ. ευρώ θα επικεντρωθεί στον κοινωνικοοικονομικό μετασχηματισμό αυτών των περιοχών. Έως το τέλος του 2029, στόχος είναι να έχουν αποκατασταθεί και σταθεροποιηθεί σχεδόν 21.000 στρέμματα σε εννέα ζώνες, ενώ παράλληλα θα προσφερθεί μόνιμη και εποχική απασχόληση σε περισσότερους από 800 εργαζομένους που σήμερα απασχολούνται στα Ορυχεία Μαρίτσα Ιζτοκ.
Από τα λιγνιτωρυχεία στα φωτοβολταϊκά πάρκα
Μόλις ολοκληρωθεί η προετοιμασία των εκτάσεων, τα σχέδια προβλέπουν την κατασκευή φωτοβολταϊκού σταθμού εγκατεστημένης ισχύος τουλάχιστον 150 MW, καθώς και συστήματος μπαταριών με αποθηκευτική ικανότητα τουλάχιστον 200 MWh.
Η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια θα χρησιμοποιείται για την τροφοδοσία των βιομηχανικών πάρκων στην περιοχή της Μαρίτσα Ιζτοκ με ανανεώσιμη ενέργεια. Για τον σκοπό αυτό, η θυγατρική αποκατάστασης των μεταλλευτικών εκτάσεων αναμένεται να ζητήσει άδεια λειτουργίας κλειστού δικτύου διανομής.
Τα ίδια τα ορυχεία, τα οποία συγκαταλέγονται μεταξύ των μεγαλύτερων καταναλωτών ηλεκτρικής ενέργειας στη Βουλγαρία, θα αποκτήσουν επίσης δικές τους μονάδες παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές και αποθήκευσης. Τα σημερινά σχέδια περιλαμβάνουν φωτοβολταϊκό σταθμό ισχύος 20 MW, ο οποίος θα συνδυάζεται με σύστημα αποθήκευσης ενέργειας σε μπαταρίες χωρητικότητας 40 MWh.
Η ιδέα δεν είναι εντελώς νέα. Το 2023, ένα φωτοβολταϊκό έργο στα ορυχεία είχε συμπεριληφθεί σε κατάλογο του υπουργείου Ενέργειας της Βουλγαρίας, μέσω του οποίου αναζητούνταν επενδυτικές προτάσεις για περιοχές που πλήττονται από ιδιαίτερα ρυπογόνες βιομηχανίες, μεταξύ των οποίων η Στάρα Ζαγόρα, το Κιουστεντίλ και το Πέρνικ.
Τότε είχαν υποβληθεί περισσότερες από 70 επενδυτικές προτάσεις από 32 εταιρείες, συνολικής αξίας περίπου 6 δισ. ευρώ.
Τα Ορυχεία ΙζτοκΑνατολή είχαν προτείνει στο παρελθόν πέντε έργα, μεταξύ των οποίων ένα φωτοβολταϊκό πάρκο με σύστημα μπαταριών, εκτιμώμενης αξίας περίπου 65 εκατ. ευρώ. Το συγκεκριμένο έργο προέβλεπε φωτοβολταϊκή ισχύ έως 150 MW και ισχύ αποθήκευσης 60 MW.
Τα πιο πρόσφατα σχέδια φαίνεται να είναι σημαντικά μεγαλύτερα, αντανακλώντας την υποχώρηση του κόστους των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και των μπαταριών, αλλά και την τεχνολογική πρόοδο. Ένα ξεχωριστό έργο, αξίας σχεδόν 43 εκατ. ευρώ, θα εξασφαλίσει τις υποδομές δικτύου και σύνδεσης, συμπεριλαμβανομένων μετασχηματιστών ισχύος και γραμμών μεταφοράς προς έως και 16 υποσταθμούς.
