Το υδροηλεκτρικό έργο του Cebren απέκτησε νέο χρονικό στόχο για την έναρξη των κατασκευαστικών εργασιών, χωρίς ωστόσο να έχει οριστικοποιηθεί δημοσίως το χρηματοδοτικό του σχήμα. Ο πρωθυπουργός της Βόρειας Μακεδονίας, Χρίστιαν Μίτσκοσκι, δήλωσε ότι η κυβέρνηση σχεδιάζει να προχωρήσει μόνη της στην ανάπτυξη των υδροηλεκτρικών έργων Cebren και Γκαλίστε και ότι, εφόσον ευοδωθούν οι συνομιλίες με διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, οι εργασίες θα μπορούσαν να αρχίσουν το 2027.
«Αν όλα εξελιχθούν όπως πρέπει, περιμένω να βάλουμε τον θεμέλιο λίθο την επόμενη χρονιά», δήλωσε ο Μίτσκοσκι κατά την παρουσίαση του έργου της κρατικής εταιρείας ηλεκτρισμού ESM για την αναβάθμιση υφιστάμενων υδροηλεκτρικών σταθμών.
Σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, ενδιαφέρον για το έργο έχουν εκδηλώσει αρκετά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, μεταξύ των οποίων και η Αμερικανική Εταιρεία Διεθνούς Χρηματοδότησης της Ανάπτυξης (DFC). Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι υπολογισμοί της δείχνουν διψήφιο εσωτερικό βαθμό απόδοσης και θετική καθαρή παρούσα αξία για την επένδυση.
Ωστόσο, οι πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί μέχρι στιγμής δεν περιλαμβάνουν συμφωνία χρηματοδότησης, το ύψος ενδεχόμενου δανείου, το επιτόκιο ή τη διάρκεια αποπληρωμής του, ούτε λεπτομέρειες για πιθανές κρατικές εγγυήσεις.
Ο Μίτσκοσκι περιέγραψε την DFC ως οργανισμό με χρηματοδοτικό χαρτοφυλάκιο άνω των 220 δισ. δολαρίων. Στην επίσημη ιστοσελίδα της, ωστόσο, η αμερικανική υπηρεσία αναφέρει ότι το παγκόσμιο επενδυτικό της χαρτοφυλάκιο υπερβαίνει τα 40 δισ. δολάρια. Η κυβέρνηση θα πρέπει να διευκρινίσει αν το μεγαλύτερο ποσό αφορά τη θεσμοθετημένη επενδυτική δυνατότητα της υπηρεσίας, κεφάλαια που έχει κινητοποιήσει ή κάποια άλλη χρηματοοικονομική κατηγορία.
Η DFC επιβεβαίωσε τον Απρίλιο το πρώτο της έργο στη Βόρεια Μακεδονία, διαθέτοντας 5 εκατ. δολάρια για αναλύσεις και μελέτες σχετικά με την πιθανή επαναλειτουργία του ορυχείου αντιμονίου στο Κρστόβ Ντολ. Μέχρι στιγμής, η υπηρεσία δεν έχει ανακοινώσει συμφωνία ή απόφαση χρηματοδότησης για το Cebren ή το Γκαλίστε. Επομένως, το ενδιαφέρον που αναφέρθηκε παραμένει, σε αυτό το στάδιο, δήλωση του πρωθυπουργού της Βόρειας Μακεδονίας.
Η ιστορία του έργου επιβάλλει επίσης επιφυλακτικότητα. Τα σχέδια για την αξιοποίηση του υδροηλεκτρικού δυναμικού του ποταμού Τσρνα ανάγονται στο 1964, ενώ οι διαγωνιστικές διαδικασίες που προκηρύχθηκαν όλα αυτά τα χρόνια, συνολικά 14, απέβησαν άκαρπες. Η τελευταία προσπάθεια τερματίστηκε τον Ιανουάριο του 2024, όταν η ελληνοελληνική κοινοπραξία ΔΕΗ–Archirodon δεν παρέτεινε την τραπεζική της εγγύηση. Ως αποτέλεσμα, η σχεδιαζόμενη συμφωνία κοινής επένδυσης με την ESM δεν υπογράφηκε ποτέ.
Παλαιότερες εκτιμήσεις της κυβέρνησης τοποθετούσαν το κόστος του έργου, υπό κρατική καθοδήγηση, περίπου στα 1,5 δισ. ευρώ, μαζί με τους τόκους, ενώ η κατασκευή αναμενόταν να διαρκέσει περίπου επτά χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι η έναρξη των εργασιών το 2027 θα σηματοδοτούσε μόνο την αφετηρία μιας πολυετούς επένδυσης, η οποία θα υλοποιούνταν και θα αποπληρωνόταν κατά τη διάρκεια της θητείας περισσότερων κυβερνήσεων.
Η κυβέρνηση έχει αναδείξει τα οφέλη των έργων Τσέμπρεν και Γκαλίστε για την αποθήκευση ενέργειας, τη σταθερότητα του ηλεκτρικού συστήματος, τα υδατικά αποθέματα και την άρδευση στην περιοχή του Τίκβες. Για να στηρίξουν τα επιχειρήματα αυτά μια επένδυση ύψους 1,5 δισ. ευρώ, θα πρέπει να δοθούν στη δημοσιότητα η μελέτη βιωσιμότητας, επικαιροποιημένη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων, το χρηματοδοτικό μοντέλο και το χρονοδιάγραμμα επιλογής του κατασκευαστή.
