Η κυβέρνηση της Βόρειας Μακεδονίας προσανατολίζεται στην κατασκευή του πολυαναμενόμενου υδροηλεκτρικού έργου Cebren με κρατικούς πόρους, εγκαταλείποντας τις επανειλημμένες προσπάθειες εξεύρεσης ξένου ιδιώτη επενδυτή, σύμφωνα με τοπικά μέσα ενημέρωσης.
Ο πρωθυπουργός της χώρας, Χρίστιαν Μίτσκοσκι, δήλωσε ότι η κυβέρνηση και η κρατική εταιρεία ηλεκτρισμού ESM κλίνουν ολοένα και περισσότερο προς την αυτόνομη υλοποίηση του έργου, χαρακτηρίζοντάς το στρατηγικής σημασίας για τη διαχείριση των υδάτων, την άρδευση και την ενεργειακή ασφάλεια, ιδίως υπό τις πιέσεις που προκαλεί η κλιματική αλλαγή.
Το έργο Cebren, το οποίο σχεδιάζεται στον ποταμό Τσρνα, πάνω από το υφιστάμενο φράγμα Tikves, βρίσκεται υπό ανάπτυξη εδώ και δεκαετίες και έχει περάσει από 14 αποτυχημένες διεθνείς διαγωνιστικές διαδικασίες από τότε που πρωτοσχεδιάστηκε τη δεκαετία του 1960. Προηγούμενες προσπάθειες περιλάμβαναν παραχωρήσεις και συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα με ξένους επενδυτές, χωρίς όμως να καταλήξουν σε υλοποίηση.
Σύμφωνα με κυβερνητικές εκτιμήσεις, το κόστος του έργου ανέρχεται περίπου στο 1 δισ. ευρώ, ενώ μαζί με το κόστος χρηματοδότησης μπορεί να φθάσει τα 1,5 δισ. ευρώ. Οι αρμόδιες αρχές δεν έχουν ακόμη οριστικοποιήσει το μοντέλο χρηματοδότησης, ωστόσο αναφέρουν ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις με διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για τη χορήγηση κοινοπρακτικού δανείου ή παρόμοιων χρηματοδοτικών σχημάτων.
Ο Μίτσκοσκι υποστήριξε ότι οι εσωτερικές αναλύσεις δείχνουν πως το έργο μπορεί να επιτύχει εσωτερικό βαθμό απόδοσης (IRR) άνω του 10%, γεγονός που, όπως είπε, αποδεικνύει την οικονομική του βιωσιμότητα, εφόσον ολοκληρωθούν οι σχετικές μελέτες σκοπιμότητας.
Τα τελευταία χρόνια, η Βόρεια Μακεδονία προώθησε το έργο σε επενδυτές από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και από χώρες της Ευρώπης και της Ασίας. Ωστόσο, δεν επιτεύχθηκε καμία συμφωνία. Ο πιο πρόσφατος διαγωνισμός, που κατακυρώθηκε το 2023 στην ελληνική εταιρεία Archirodon, κατέρρευσε όταν η κοινοπραξία δεν κατάφερε να παρατείνει τις απαιτούμενες χρηματοοικονομικές εγγυήσεις, εν μέσω εσωτερικών αντιδράσεων.
Η κυβέρνηση εξετάζει πλέον εναλλακτικές επιλογές χρηματοδότησης, όπως τη σταδιακή κάλυψη του κόστους μέσω του κρατικού προϋπολογισμού σε βάθος αρκετών ετών ή ένα σχήμα στο οποίο η ESM θα αναλάβει δανεισμό με την υποστήριξη διεθνών χρηματοδοτικών οργανισμών, όπως αναπτυξιακές τράπεζες. Στο πλαίσιο αυτού του μοντέλου, η αποπληρωμή του δανεισμού θα πραγματοποιείται μέσω των μελλοντικών εσόδων από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας.
Αξιωματούχοι εκτιμούν ότι, εφόσον το έργο προχωρήσει, θα απαιτηθούν επτά έως οκτώ χρόνια για την ολοκλήρωσή του, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι δεν έχει ακόμη ληφθεί οριστική απόφαση ούτε για το χρηματοδοτικό σχήμα ούτε για το μοντέλο υλοποίησης του έργου.
