Το μήνυμα που προέκυψε από την ενημερωτική εκδήλωση της Ελληνικής Ένωσης Κατασκευαστών και Λειτουργών Κέντρων Δεδομένων (GRDCA), το απόγευμα της Τετάρτης, ήταν σαφές. Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικές προοπτικές να εξελιχθεί σε περιφερειακό ψηφιακό κόμβο, όμως η επόμενη ημέρα της αγοράς θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από την επάρκεια του ηλεκτρικού συστήματος και τους κανόνες με τους οποίους θα κατανέμεται η διαθέσιμη ισχύς.
Σήμερα, οι επενδύσεις σε data centers που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία ή κατασκευάζονται προσεγγίζουν το 1 δισ. ευρώ. Πρόκειται για την πιο απτή εικόνα της αγοράς, σε αντίθεση με το δυνητικό επενδυτικό ενδιαφέρον, το οποίο εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει έως τα 10 δισ. ευρώ. Το τελευταίο αποτυπώνει τη δυναμική και τα σχέδια που εξετάζονται, όχι κεφάλαια τα οποία έχουν ήδη δεσμευθεί για συγκεκριμένες εγκαταστάσεις.
Από τα 30 MW στα 250 MW
Η απόσταση που έχει να διανύσει η ελληνική αγορά γίνεται εμφανής από τα μεγέθη της. Η συνολική ισχύς του εξοπλισμού πληροφορικής των εγκαταστάσεων που λειτουργούν σήμερα υπολογίζεται σε περίπου 30 MW. Πρόκειται για το λεγόμενο IT load, δηλαδή την ισχύ που καταναλώνουν οι servers και ο υπόλοιπος εξοπλισμός πληροφορικής, χωρίς να περιλαμβάνονται τα πρόσθετα φορτία για ψύξη και τις υπόλοιπες ηλεκτρομηχανολογικές υποδομές.
Οι εκτιμήσεις που παρουσιάστηκαν τοποθετούν, ωστόσο, το IT load στην περιοχή των 250 MW μέσα στην επόμενη τριετία έως πενταετία, με τον ορίζοντα των πέντε ετών να θεωρείται πιθανότερος. Μια τέτοια εξέλιξη θα μεταμόρφωνε την κλίμακα της εγχώριας αγοράς, αυξάνοντας παράλληλα τις απαιτήσεις από το ηλεκτρικό σύστημα.
Η πρώτη μεγάλη πρόκληση βρίσκεται ήδη μπροστά στους διαχειριστές των δικτύων. Τα αιτήματα για σύνδεση data centers προσεγγίζουν τα 11 GW, μέγεθος πολλαπλάσιο της σημερινής δυναμικότητας των εγκαταστάσεων. Δεν σημαίνει, βεβαίως, ότι υπάρχει αντίστοιχη πραγματική ζήτηση ή ότι όλα αυτά τα έργα θα προχωρήσουν. Στη συγκεκριμένη δεξαμενή περιλαμβάνονται σχέδια διαφορετικού βαθμού ωριμότητας, από πιο προχωρημένες επενδύσεις έως αιτήματα που ενδέχεται να μη φτάσουν ποτέ στην υλοποίηση.
Ακριβώς εδώ εντοπίζεται μία από τις βασικές ενστάσεις της GRDCA. Η δέσμευση ηλεκτρικού χώρου από έργα που δεν προχωρούν μπορεί να στερήσει διαθέσιμη ισχύ από επενδύσεις με πραγματική προοπτική κατασκευής. Η Ένωση ζητά, επομένως, αντικειμενικά και ελέγξιμα κριτήρια ωριμότητας, διαφάνεια ως προς την πραγματικά διαθέσιμη χωρητικότητα και διαδικασίες σύνδεσης που να ακολουθούν τα διαδοχικά στάδια ανάπτυξης κάθε έργου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η δυνατότητα ανάπτυξης των data centers σε φάσεις. Μια εγκατάσταση δεν ενεργοποιεί απαραίτητα όλη την προβλεπόμενη ισχύ από την πρώτη ημέρα, αλλά μπορεί να αυξάνει σταδιακά τη δυναμικότητά της ανάλογα με τη ζήτηση. Η αγορά ζητά να λαμβάνεται υπόψη αυτή η πραγματικότητα, με συντονισμό μεταξύ ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η προτεραιότητα σύνδεσης.
Το κόστος της ισχύος και οι εγγυήσεις
Το δεύτερο μέτωπο αφορά τις οικονομικές υποχρεώσεις που προβλέπονται στο υπό συζήτηση πλαίσιο για τη δέσμευση ηλεκτρικού χώρου. Η GRDCA αντιδρά στην πρόβλεψη ετήσιου τέλους 15.000 ευρώ ανά MW, υποστηρίζοντας ότι δημιουργεί σημαντική επιβάρυνση ακόμη και για ισχύ που δεν έχει ενεργοποιηθεί.
Το παράδειγμα είναι ενδεικτικό: ένα data center ισχύος 100 MW θα επιβαρύνεται με 1,5 εκατ. ευρώ ετησίως. Η Ένωση ζητά την κατάργηση του τέλους, θεωρώντας ότι δεν συνδέεται με την πραγματική πρόοδο της επένδυσης και επιβαρύνει τη λειτουργική της βάση πριν ακόμη αρχίσει η αξιοποίηση της δεσμευμένης ισχύος.
Αντίστοιχες ενστάσεις διατυπώνονται για την εγγυητική επιστολή των 200.000 ευρώ ανά MW. Η πρόταση της αγοράς είναι να επανεξεταστεί το ύψος της, να μειώνεται σταδιακά καθώς ολοκληρώνονται συγκεκριμένα ορόσημα και να εξεταστεί η αποδοχή εταιρικών εγγυήσεων. Ζητείται επίσης να μην καταπίπτουν εγγυήσεις όταν οι καθυστερήσεις δεν οφείλονται στον επενδυτή ή αφορούν ισχύ που έχει ήδη τεθεί σε λειτουργία.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η ανάγκη προστασίας των όρων σύνδεσης που έχουν ήδη χορηγηθεί μέσω Προσφορών και Συμβάσεων Σύνδεσης, αλλά και η επανεξέταση του τρόπου κατανομής του κόστους για τις αναγκαίες αναβαθμίσεις των δικτύων. Το επιχείρημα είναι ότι οι επενδύσεις αυτές έχουν μεγάλο χρόνο υλοποίησης και απόσβεσης, άρα χρειάζονται σταθερούς και προβλέψιμους κανόνες.
Η πράσινη ενέργεια ως προϋπόθεση – ή ως νέα καθυστέρηση;
Ένα ακόμη σημείο τριβής αφορά την πρόβλεψη κάλυψης του 60% των ενεργειακών αναγκών από νέα έργα ΑΠΕ πριν από την ηλεκτροδότηση των εγκαταστάσεων. Η GRDCA προειδοποιεί ότι μια τέτοια απαίτηση μπορεί να συνδέσει χρονικά δύο διαφορετικές επενδύσεις: την κατασκευή του data center και την ανάπτυξη της μονάδας ανανεώσιμης ενέργειας που θα καλύπτει μέρος της κατανάλωσής του.
Εάν το ενεργειακό έργο καθυστερήσει για αδειοδοτικούς ή κατασκευαστικούς λόγους, κινδυνεύει να μετατεθεί και η ηλεκτροδότηση της ψηφιακής υποδομής. Η Ένωση προτείνει η υποχρέωση να υπολογίζεται με βάση την πραγματική κατανάλωση και όχι το σύνολο της δεσμευμένης ισχύος, ζητώντας μεταβατική περίοδο 18 έως 24 μηνών. Παράλληλα, εισηγείται να αναγνωρίζονται περισσότερα εργαλεία προμήθειας πράσινης ενέργειας, όπως τα PPAs, οι εγγυήσεις προέλευσης και η αποθήκευση.
Οι μπαταρίες, άλλωστε, μπορούν να αποκτήσουν σημαντικό ρόλο, βελτιώνοντας την αξιοποίηση της παραγωγής από φωτοβολταϊκά και προσφέροντας μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση της ζήτησης.
Η χωροθέτηση και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα
Η ηλεκτρική ισχύς δεν είναι, πάντως, το μοναδικό κριτήριο χωροθέτησης. Η πρόσβαση σε τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, η εγγύτητα στους τελικούς χρήστες και η ανάγκη χαμηλής καθυστέρησης στη μεταφορά δεδομένων ευνοούν περιοχές όπως η Αττική και τα μεγάλα επιχειρηματικά κέντρα. Αντίθετα, μεγαλύτερες ή πιο εξειδικευμένες εγκαταστάσεις μπορούν να αναζητήσουν τοποθεσίες με διαθέσιμη έκταση και ευνοϊκότερες ενεργειακές προϋποθέσεις.
Στην περιβαλλοντική συζήτηση, τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν δείχνουν ότι η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας των data centers στην Ελλάδα διαμορφώθηκε σε περίπου 65 GWh το 2024, αντιστοιχώντας μόλις στο 0,1% της συνολικής κατανάλωσης της χώρας. Εφόσον, όμως, το IT load φτάσει τα 200–250 MW, το μερίδιο αυτό θα μπορούσε να προσεγγίσει το 1%, ανάλογα με την έκταση και την ένταση λειτουργίας των εγκαταστάσεων.
Σε ό,τι αφορά το νερό, η Ένωση επισημαίνει ότι οι περισσότερες ελληνικές εγκαταστάσεις χρησιμοποιούν αερόψυξη και συστήματα κλειστού κυκλώματος, περιορίζοντας την κατανάλωση για ψυκτικούς σκοπούς. Για τον θόρυβο, καθοριστικοί παράγοντες είναι ο σχεδιασμός, η ηχομόνωση και οι μετρήσεις κατά τη λειτουργία.
Το διακύβευμα, τελικά, ξεπερνά την κατασκευή μερικών μεγάλων εγκαταστάσεων. Τα data centers μπορούν να δημιουργήσουν ένα ευρύτερο οικοσύστημα για την εγχώρια οικονομία, από τον ηλεκτρομηχανολογικό εξοπλισμό και τα συστήματα ψύξης έως τη συντήρηση, την κυβερνοασφάλεια, τις υπηρεσίες cloud και την απασχόληση εξειδικευμένου προσωπικού.
Η Ελλάδα διεκδικεί ρόλο περιφερειακού ψηφιακού κόμβου, σε μια περίοδο κατά την οποία η ζήτηση για αποθήκευση δεδομένων, cloud και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης ενισχύεται. Για να μετατραπεί, όμως, το ενδιαφέρον σε πραγματικές επενδύσεις, δεν αρκούν οι ανακοινώσεις και τα μεγάλα επενδυτικά μεγέθη. Χρειάζονται διαθέσιμη ισχύς, δίκτυα που μπορούν να υποστηρίξουν νέα φορτία και ένα σταθερό πλαίσιο που θα επιτρέπει στα ώριμα έργα να προχωρούν. Αυτό είναι το πραγματικό τεστ για την επόμενη ημέρα της αγοράς.
