Σε μια συγκυρία που οι διεθνείς ανταγωνισμοί εντείνονται, στη δημιουργία ενός απλούστερου και πιο ευέλικτου πλαισίου που θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη να εφαρμόζουν ταχύτερα μέτρα ενίσχυσης χωρίς προηγούμενη έγκριση της Κομισιόν, σε σειρά “κομβικών” τομέων, στοχεύει ειδικό σχέδιο που έθεσε προς διαβούλευση η Κομισιόν και αφορά την αναθεώρηση του Κανονισμού (General Block Exemption Regulation). Ο Κανονισμός έχει να κάνει με το πλαίσιο αναφοράς ελέγχων για κρατικές ενισχύσεις και η αναθεώρησή του αποβλέπει στην διευκόλυνση της στήριξης επενδύσεων σε διάφορους τομείς όπως ΑΠΕ, ενεργειακή απόδοση και καθαρές τεχνολογίες, αλλά και η στέγαση, που πλέον είναι στην κεντρική στόχευση της ΕΕ.
Όλα αυτά, την ώρα που η κυβέρνηση έχει επιδοθεί σε έναν “μαραθώνιο” συζητήσεων για μια σειρά ιδεών για ενισχύσεις στη βιομηχανία ενώ μόλις την Τρίτη 24/2 εγκρίθηκε για τη βιομηχανία από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή καθεστώτος κρατικών ενισχύσεων ύψους 400 εκατ. ευρώ. Το πλαίσιο στοχεύει στη στήριξη στρατηγικών επενδύσεων που ενισχύουν την παραγωγική ικανότητα σε καθαρές τεχνολογίες.
Σημειώνεται ότι ο Κανονισμός, που τίθεται προς διαβούλευση έως τις 23/4, ορίζει συγκεκριμένες κατηγορίες κρατικών ενισχύσεων ως συμβατές με τους κανόνες της ΕΕ. Εάν, δε, πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις, τις εξαιρεί από την υποχρέωση κοινοποίησης και έγκρισης από την Επιτροπή.
Ο ισχύων κανονισμός που εφαρμόζεται εδώ και 12 χρόνια, και έχει επικαιροποιηθεί αρκετές φορές, τελευταία την περίοδο της πανδημίας, λήγει στο τέλος του 2026 και η Κομισιόν επιδιώκει να θέσει σε ισχύ το νέο πλαίσιο πριν τη λήξη του υφιστάμενου.
Στο επίκεντρο , ουσιαστικά, είναι η ανάγκη για μείωση της γραφειοκρατίας και η επιτάχυνση της χορήγησης κρατικών ενισχύσεων, με έμφαση σε κρίσιμους τομείς όπως η ενέργεια και η στέγαση,
Ουσιαστικά, ο νέος Κανονισμός θα συνεπάγεται λιγότερο διοικητικό φόρτο και θα είναι ευκολότερος στην ερμηνεία και την εφαρμογή του. Θα προσαρμοστεί στις πρόσφατες κοινωνικές, και τεχνολογικές εξελίξεις της αγοράς και θα επιτρέψει μεγαλύτερη ευελιξία στον σχεδιασμό των μέτρων ενίσχυσης.
Αναλυτικά, με βάση την αιτιολογική έκθεση που συνοδεύει το σχέδιο του νέου Κανονισμού, οι σημαντικότερες αλλαγές είναι οι εξής:
- Νέοι απλοί όροι για ενισχύσεις μικρού ύψους σε συγκεκριμένα έργα ή δραστηριότητες, όπως η Έρευνα ή η προστασία του περιβάλλοντος, ανεξάρτητα από το μέγεθος της εταιρείας. Αυτό διευκολύνει την πρόσβαση σε κρατικές ενισχύσεις, ιδίως για μικρές επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης και κοινωνικές επιχειρήσεις.
- Ενισχύεται η στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων μέσω πιο ευέλικτων εργαλείων χρηματοδότησης κινδύνου, καθώς και μέσω ενισχύσεων με τη μορφή ευνοϊκής φορολογικής μεταχείρισης των δικαιωμάτων προαίρεσης μετοχών και των δικαιωμάτων αγοράς μετοχών από τους εργαζομένους.
- Απλουστεύεται και επεκτείνεται η δυνατότητα χορήγησης λειτουργικών ενισχύσεων για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Για παράδειγμα, ο ετήσιος συνολικός προϋπολογισμός για τέτοια καθεστώτα ενίσχυσης δεν θα περιορίζεται πλέον σε 300 εκατ. ευρώ, ενώ εξακολουθεί να ισχύει απλό ανώτατο όριο ανά δικαιούχο.
- Προβλέπονται νέες διατάξεις για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, επιτρέποντας υψηλότερες ενισχύσεις για μέτρα ενεργειακής απόδοσης.
- Εισάγονται νέοι κανόνες για την τόνωση της Έρευνας και Ανάπτυξης και της καινοτομίας. Οι νέες, καινοτόμες επιχειρήσεις με ασθενή βάση μετοχικού κεφαλαίου ή που δαπανούν ταμειακά αποθέματα για την ανάπτυξη νέων προϊόντων δεν θα αποκλείονται πλέον από την επιλεξιμότητα για λήψη ενίσχυσης. Παράλληλα, απλουστεύεται η χορήγηση ενισχύσεων σε συμπλέγματα καινοτομίας, ερευνητικές υποδομές και υποδομές δοκιμών και πειραματισμού.
- Θεσπίζονται ισχυρότερα κίνητρα για την αναβάθμιση και την επανεκπαίδευση των εργαζομένων, με στόχο την τόνωση της ανταγωνιστικότητας. Για παράδειγμα, προβλέπεται δυνατότητα χορήγησης αυξημένων ενισχύσεων για την εκπαίδευση εργαζομένων σε ψηφιακές δεξιότητες.
- Η γεωργική παραγωγή, η αλιεία και η υδατοκαλλιέργεια καθίστανται επιλέξιμες για τις περισσότερες κατηγορίες ενισχύσεων.
- Καθορίζονται σαφέστεροι και πιο ευέλικτοι κανόνες για τις ενισχύσεις σε αεροδρόμια. Για παράδειγμα, ο νέος Κανονισμός αυξάνει το επιτρεπόμενο μέγεθος των αεροδρομίων που είναι επιλέξιμα για λειτουργικές ενισχύσεις.
- Παρέχεται σαφήνεια σχετικά με τη συμβατότητα ενισχύσεων που χορηγούνται μέσω χρηματοοικονομικών μέσων τα οποία διαχειρίζονται ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί, όπως επενδυτικά κεφάλαια ή τράπεζες.
- Καταργείται η υποχρέωση αξιολόγησης καθεστώτων ενίσχυσης με μεγάλους προϋπολογισμούς.
Σημειώνεται ότι το σχέδιο κανονισμού θα συζητηθεί σε συναντήσεις μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών. Το άρθρο 108(3) της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης απαιτεί από τα κράτη μέλη να κοινοποιούν όλες τις κρατικές ενισχύσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και να τις εφαρμόζουν μόνο μετά την έγκριση της Επιτροπής.
Η τελευταία έγκριση
Υπενθυμίζεται ότι μόλις την περασμένη Τρίτη, μετά από πολλές διαδικασίες, δόθηκε το “πράσινο φως” από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στος καθεστώς κρατικών ενισχύσεων ύψους 400 εκατ. ευρώ για τη βιομηχανία. Το πλαίσιο στοχεύει στη στήριξη στρατηγικών επενδύσεων που ενισχύουν την παραγωγική ικανότητα σε καθαρές τεχνολογίες. Εγκρίθηκε βάσει του ευρωπαϊκού μηχανισμού CISAF. Δίνει πλέον τη δυνατότητα χρηματοδότησης επενδύσεων σε κρίσιμους κλάδους της πράσινης βιομηχανίας. Από τις μπαταρίες και τα φωτοβολταϊκά έως το υδρογόνο και τις τεχνολογίες δέσμευσης άνθρακα.
Με βάση το νέο καθεστώς, επιλέξιμες είναι επενδύσεις που αφορούν την παραγωγή εξαρτημάτων ή τελικών προϊόντων καθαρής τεχνολογίας, μεταξύ των οποίων:
• μπαταρίες για ηλεκτρικά οχήματα,
• ηλιακά πάνελ,
• ανεμογεννήτριες,
• αντλίες θερμότητας,
• συστήματα παραγωγής πράσινου υδρογόνου,
• τεχνολογίες δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα.
Παράλληλα, το καθεστώς καλύπτει επενδύσεις που σχετίζονται με την παραγωγή ή την ανάκτηση κρίσιμων πρώτων υλών μέσω διαδικασιών κυκλικής οικονομίας, στοιχείο που αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη μείωση της εξάρτησης της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης από εισαγωγές.
Η ενίσχυση θα έχει τη μορφή άμεσων επιχορηγήσεων και φορολογικών κινήτρων, με στόχο την επιτάχυνση της υλοποίησης επενδύσεων που προσθέτουν νέα παραγωγική ικανότητα στον τομέα των καθαρών τεχνολογιών. Το καθεστώς θα αφορά επιχειρήσεις σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια, ενώ οι ενισχύσεις μπορούν να χορηγηθούν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2030.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι το νέο πλαίσιο δίνει για πρώτη φορά τη δυνατότητα στήριξης επενδύσεων σε κρίσιμες πρώτες ύλες και μεταλλευτικές δραστηριότητες, υπό την προϋπόθεση ότι συνδέονται με την πράσινη μετάβαση και την παραγωγή τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται η ενίσχυση της εγχώριας βιομηχανικής βάσης και η μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενες πρώτες ύλες.
Η έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εντάσσεται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για την καθαρή βιομηχανία και στοχεύει στη σύνδεση της ενεργειακής μετάβασης με τη βιομηχανική πολιτική, δημιουργώντας νέες προϋποθέσεις για επενδύσεις με μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε το πράσινο φως μετά από πολύμηνη συντονισμένη προσπάθεια των συναρμόδιων υπουργείων Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος και Ενέργειας, της Γ.Γ Ιδιωτικών Επενδύσεων Κ+και της Γ.Γ. Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών.
Ως σημαντική επιτυχία για την Ελλάδα χαρακτήρισε την απόφαση της ΕΕ, ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος. Σε σχετική δήλωσή του ανέφερε: «Διαμορφώσαμε ένα σύγχρονο πλαίσιο που επιτρέπει στην Ελλάδα να παρέχει οικονομική ενίσχυση σε βιομηχανίες για να προχωρήσουν σε νέες επενδύσεις που συμβάλλουν ενεργά στην «πράσινη» μετάβαση, ενισχύουν την παραγωγική βάση της χώρας και δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας. Η στήριξη της βιομηχανίας και η επιτάχυνση της μετάβασης προς μια οικονομία μηδενικών καθαρών εκπομπών δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι, αλλά αναπόσπαστα στοιχεία της εθνικής στρατηγικής για μια πιο ισχυρή, πιο ανταγωνιστική και πιο παραγωγική Ελλάδα».
Στην ίδια κατεύθυνση και ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, τόνισε ότι η έγκριση κρατικών ενισχύσεων ύψους 400 εκατ. ευρώ για καθαρές τεχνολογίες αποτελεί ένα ουσιαστικό βήμα για τη σύνδεση της ενεργειακής μετάβασης με τη βιομηχανική πολιτική της χώρας. Πρόσθεσε δε ότι «η βιώσιμη μετάβαση δεν αφορά μόνο στην παραγωγή καθαρής ενέργειας, αλλά και την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγικής βάσης σε επίπεδο τεχνολογιών που την υποστηρίζουν - από τις μπαταρίες και τις αντλίες θερμότητας έως το υδρογόνο και τις τεχνολογίες δέσμευσης άνθρακα. Με το νέο πλαίσιο, ενισχύεται η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής βιομηχανίας, μειώνεται η εξάρτηση από εισαγόμενες κρίσιμες πρώτες ύλες, δημιουργούνται νέες, ποιοτικές θέσεις εργασίας και σταθερές προϋποθέσεις για επενδύσεις με μακροπρόθεσμο ορίζοντα και χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Βιομηχανική ανάπτυξη και προστασία του περιβάλλοντος προχωρούν μαζί, με σχέδιο και αποτελεσματικότητα.»
