Η περίοδος της εύκολης χρηματοδότησης έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας φαίνεται να ολοκληρώνεται, καθώς τράπεζες, επενδυτές και διαχειριστές δικτύων καλούνται πλέον να λειτουργήσουν σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, έντονης μεταβλητότητας στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, συχνότερων περικοπών παραγωγής και αυστηρότερων εποπτικών απαιτήσεων.
Το μήνυμα που εκπέμπει σήμερα η αγορά είναι ξεκάθαρο: το μοντέλο πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η ανάπτυξη της ελληνικής αγοράς ΑΠΕ τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια αλλάζει ριζικά. Όπως τόνισε ο Βασίλης Καραμούζης, γενικός διευθυντής εταιρικών και επενδυτικών χρηματοδοτήσεων της Εθνικής Τράπεζας, στο 11ο Συμπόσιο Ενεργειακής Μετάβασης, «η εποχή όπου ένα απλό email προς την τράπεζα αρκούσε για να προχωρήσει μια χρηματοδότηση έχει περάσει. Έργα με υψηλό market risk δεν θεωρούνται πλέον εύκολα χρηματοδοτήσιμα».
Από τη σταθερότητα στη μεταβλητότητα
Σύμφωνα με τον ίδιο, η σημερινή αγορά διαφέρει πλήρως από εκείνη που γνώριζαν οι τράπεζες πριν από λίγα χρόνια. Για σχεδόν δύο δεκαετίες, οι ενεργειακές επενδύσεις αναπτύσσονταν σε ένα περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων, σταθερού κόστους χρήματος και προβλέψιμων αποδόσεων.
Ωστόσο, οι γεωπολιτικές εξελίξεις και ιδιαίτερα ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέτρεψαν τα δεδομένα. Η τιμή του LNG διπλασιάστηκε, επηρεάζοντας σημαντικά οικονομίες όπως η ελληνική, που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το φυσικό αέριο. Η ίδια μεταβλητότητα μεταφέρθηκε και στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, όπου πλέον παρατηρούνται μηδενικές τιμές τις μεσημβρινές ώρες και ακραίες αυξήσεις το βράδυ.
Παράλληλα, το οικονομικό περιβάλλον έγινε ακόμη πιο ασταθές. Μέσα σε λίγα χρόνια, τα επιτόκια πέρασαν από το 4% στο μηδέν και στη συνέχεια αυξήθηκαν ξανά πάνω από το 2%, ενώ οι αγορές αναμένουν νέες παρεμβάσεις από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Αντίστοιχη αστάθεια καταγράφηκε και στις συναλλαγματικές ισοτιμίες, με το ευρώ και το δολάριο να παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις σε μικρό χρονικό διάστημα.
Το bankability γίνεται το νέο κριτήριο
Μέσα σε αυτό το νέο πλαίσιο, το βασικό κριτήριο για τις τράπεζες δεν είναι πλέον μόνο η ύπαρξη αδειών ή όρων σύνδεσης, αλλά κυρίως η δυνατότητα ενός έργου να εξασφαλίζει σταθερές και προβλέψιμες ταμειακές ροές.
Η έννοια του bankability αποκτά πλέον κεντρική σημασία, με τις τράπεζες να ζητούν μακροχρόνια συμβόλαια, μηχανισμούς σταθεροποίησης εσόδων και ανθεκτικότερα επιχειρηματικά μοντέλα. Όπως επισημάνθηκε, εργαλεία όπως τα PPAs θεωρούνται πλέον απαραίτητα για τη μείωση της μεταβλητότητας των εσόδων.
Οι περικοπές παραγωγής και ο φόβος νέων «κόκκινων» δανείων
Η ταχύτατη ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών στην Ελλάδα, χωρίς την αντίστοιχη ενίσχυση των δικτύων και των υποδομών αποθήκευσης, δημιουργεί νέες προκλήσεις. Η αυξημένη παραγωγή ηλιακής ενέργειας οδηγεί ολοένα και συχνότερα σε περικοπές παραγωγής, καθώς το ηλεκτρικό σύστημα δεν μπορεί να απορροφήσει όλη την παραγόμενη ενέργεια.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα μηδενικές ή ακόμη και αρνητικές τιμές ρεύματος τις ώρες υψηλής ηλιοφάνειας, ενώ η βραδινή ζήτηση διατηρεί υψηλές τιμές και έντονη μεταβλητότητα.
Οι εξελίξεις αυτές έχουν εντείνει την ανησυχία τόσο των τραπεζών όσο και των μεγάλων ενεργειακών ομίλων. Ο Ευάγγελος Μυτιληναίος προειδοποίησε ότι η υπερπροσφορά ηλιακής ενέργειας δημιουργεί σοβαρές στρεβλώσεις στην αγορά, ενώ ο Αλέξανδρος Εξάρχου έκανε λόγο για πιθανό κίνδυνο δημιουργίας νέας γενιάς «κόκκινων» δανείων ύψους έως και 25 δισ. ευρώ.
Η πλειονότητα των έργων ΑΠΕ έχει χρηματοδοτηθεί με υψηλή τραπεζική μόχλευση, συνήθως με αναλογία 80% δανεισμού και 20% ιδίων κεφαλαίων. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της αγοράς, αν οι περικοπές παραγωγής ξεπεράσουν το 20%, πολλά έργα ενδέχεται να χάσουν μεγάλο μέρος της κερδοφορίας τους, δυσκολεύοντας έτσι την αποπληρωμή των δανείων τους.
Αυστηρότερο εποπτικό πλαίσιο για τις τράπεζες
Πρόσθετη ανησυχία προκαλεί και το νέο εποπτικό πλαίσιο που εφαρμόζουν πλέον οι τράπεζες για έργα που, αν και διαθέτουν όρους σύνδεσης, καθυστερούν να ηλεκτριστούν.
Μέχρι πρόσφατα, οι τράπεζες μπορούσαν να μεταθέτουν χρονικά την αποπληρωμή κεφαλαίου. Σήμερα, όμως, τέτοιες καθυστερήσεις ενδέχεται να χαρακτηρίζονται ως μη εξυπηρετούμενα δάνεια, αυξάνοντας σημαντικά το ρίσκο για τα πιστωτικά ιδρύματα.
Παρά τις δυσκολίες, η επενδυτική δραστηριότητα στον κλάδο παραμένει ισχυρή. Σήμερα, έργα ΑΠΕ συνολικής ισχύος περίπου 15 GW διαθέτουν ήδη όρους σύνδεσης, ενώ οι παραγωγοί συνεχίζουν να αναζητούν νέα, οικονομικά βιώσιμα χρηματοδοτικά μοντέλα που θα επιτρέψουν την υλοποίησή τους.
Ο κομβικός ρόλος του ΑΔΜΗΕ και των διασυνδέσεων
Καθοριστικό ρόλο στη νέα αυτή φάση της ενεργειακής μετάβασης διαδραματίζει ο ΑΔΜΗΕ. Ο αντιπρόεδρος του οργανισμού, Ιωάννης Μάργαρης, υπογράμμισε ότι η Ελλάδα έχει ήδη εντάξει περίπου 18 GW ΑΠΕ στο σύστημα, γεγονός που καθιστά κάθε επόμενο βήμα ολοένα και πιο απαιτητικό.
Η ανάπτυξη νέων δικτύων και διασυνδέσεων καθυστερεί σε ολόκληρη την Ευρώπη λόγω αδειοδοτικών δυσκολιών, κοινωνικών αντιδράσεων και γεωπολιτικών παραγόντων.
Ο ΑΔΜΗΕ, ως διαχειριστής του συστήματος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της ενεργειακής μετάβασης, καθώς χωρίς μεγάλες επενδύσεις σε δίκτυα, αποθήκευση και διεθνείς διασυνδέσεις δεν μπορεί να υπάρξει περαιτέρω ασφαλής ανάπτυξη των ΑΠΕ.
Η Ελλάδα προωθεί ήδη σημαντικές διασυνδέσεις με την Ιταλία, τις βαλκανικές χώρες, την Κύπρο, το Ισραήλ και τη Σαουδική Αραβία, υποδομές που θεωρούνται κρίσιμες όχι μόνο για την ενεργειακή μετάβαση αλλά και για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.
Μια πιο ώριμη αλλά και πιο απαιτητική αγορά
Το κοινό συμπέρασμα που διαμορφώνεται πλέον στην αγορά είναι ότι ο κλάδος των ΑΠΕ περνά σε μια πιο ώριμη αλλά και πιο απαιτητική φάση.
Η επιτυχία της επόμενης περιόδου δεν θα εξαρτηθεί μόνο από τον αριθμό νέων εγκαταστάσεων, αλλά κυρίως από τη δυνατότητα του συστήματος να εξασφαλίσει βιώσιμη λειτουργία, σταθερές αποδόσεις και χρηματοοικονομική ανθεκτικότητα.
