Ιδιαίτερο βάρος στη σύνδεση της φορολογικής πολιτικής με την επενδυτική δραστηριότητα δίνει η πρόταση της Διαρκούς Διεπιστημονικής Επιτροπής Φορέων για τη θέσπιση κινήτρων υπέρ των πράσινων και ψηφιακών επενδύσεων, σε μια περίοδο κατά την οποία η ενεργειακή μετάβαση, η εξοικονόμηση ενέργειας και ο ψηφιακός μετασχηματισμός αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.
Η συγκεκριμένη πρόταση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα παρεμβάσεων που, σύμφωνα με πληροφορίες, βρίσκεται στο τραπέζι του οικονομικού επιτελείου και περιλαμβάνει φορολογικές ελαφρύνσεις και μέτρα με αναπτυξιακό προσανατολισμό.
Μάλιστα η πρόταση αυτή έρχεται να “κουμπώσει” στις ανακοινώσεις που, όπως έχει αναφερθεί από επίσημα χείλη, θα γίνουν στη βάση της επέκταση της Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής (National Escape Clause – NEC) για επενδύσεις που ενισχύουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα της χώρας.
Υπενθυμίζεται, ότι η δυνατότητα αυτή προβλέπεται για πρώτη φορά στο Εαρινό Πακέτο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου 2026, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διευρύνει το πεδίο εφαρμογής της υφιστάμενης ρήτρας, αναγνωρίζοντας ότι η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί πλέον βασικό πυλώνα της οικονομικής και γεωπολιτικής σταθερότητας.
Τι είναι η Ρήτρα Διαφυγής
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Εθνική Ρήτρα Διαφυγής αποτελεί μηχανισμό των δημοσιονομικών κανόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και μετά από έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, την εξαίρεση ορισμένων δαπανών από τους δημοσιονομικούς περιορισμούς.
Μέχρι σήμερα η δυνατότητα αυτή αφορούσε αποκλειστικά την αύξηση των αμυντικών δαπανών, στο πλαίσιο του σχεδίου ReArm Europe/Readiness 2030. Με τη νέα πρόταση της Κομισιόν, τα κράτη-μέλη μπορούν, εφόσον το ζητήσουν, να εντάξουν και επενδύσεις που μειώνουν την εξάρτηση από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια.
Η ευελιξία αυτή συνοδεύεται από αυστηρά δημοσιονομικά όρια. Συγκεκριμένα, για την ενεργειακή ανθεκτικότητα προβλέπεται δυνατότητα εξαίρεσης δαπανών έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως 0,6% σωρευτικά για την περίοδο 2026-2028, ενώ παραμένουν σε ισχύ όλες οι δικλείδες δημοσιονομικής βιωσιμότητας.
Επενδύσεις άνω του 1 δισ. ευρώ
Σύμφωνα με το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, οι νέες επενδύσεις εκτιμάται ότι θα ξεπεράσουν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028 και θα χρηματοδοτηθούν από εθνικούς πόρους.
Αναλυτικά, το επενδυτικό πρόγραμμα θα περιλαμβάνει:
έργα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας,
παρεμβάσεις εξοικονόμησης ενέργειας,
ενεργειακή αναβάθμιση δημόσιων και ιδιωτικών κτιρίων,
εγκατάσταση αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων,
ηλεκτρικές διασυνδέσεις νησιών,
κρίσιμες ενεργειακές υποδομές που ενισχύουν την ασφάλεια του ενεργειακού συστήματος.
Άλλα μέτρα
Στο μεταξύ, σύμφωνα με πληροφορίες, στο σκέλος της προωθημένης στήριξης των επιχειρήσεων, θεωρείται ειλημμένη η κατεύθυνση για κατάργηση του Τέλους Επιτηδεύματος, ενώ στο σχεδιασμό περιλαμβάνεται και η μείωση της προκαταβολής φόρου, η οποία αναμένεται να εφαρμοστεί σταδιακά, ώστε να είναι συμβατή με τα δημοσιονομικά περιθώρια του 2027, τα οποία υπολογίζονται περίπου στα 1,6 δισ. ευρώ.
Το πακέτο για τις επιχειρήσεις συμπληρώνεται από την προοπτική νέας μείωσης των ασφαλιστικών εισφορών κατά 0,5 ποσοστιαία μονάδα, ενώ ειδική παρέμβαση εξετάζεται για τις ατομικές επιχειρήσεις, οι οποίες ξεπερνούν τις 850.000. Στην περίπτωση αυτή, προβλέπεται η αξιοποίηση ειδικού αλγορίθμου, μέσω του οποίου θα μπορούσε να περιορίζεται το τεκμαρτό εισόδημα ανάλογα με τον βαθμό φορολογικής και ασφαλιστικής συμμόρφωσης.
Σύνδεση φορολογίας και επενδύσεων
Όπως αναφέρθηκε, η Διαρκής Επιστημονική Επιτροπή των φορέων της αγοράς έχει ήδη καταθέσει σχετικό υπόμνημα, το οποίο, σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, αποτέλεσε μία από τις βάσεις για τον σχεδιασμό των παρεμβάσεων που εξετάζονται ενόψει της ΔΕΘ.
Στο υπόμνημα περιλαμβάνεται μια εκτεταμένη δέσμη προτάσεων, με στόχο τη μείωση του φορολογικού και μη μισθολογικού κόστους, την ενίσχυση της ρευστότητας και των επενδύσεων, αλλά και τη δημιουργία ενός πιο σταθερού και προβλέψιμου επιχειρηματικού περιβάλλοντος.
Στο σκέλος των επενδύσεων, εκτός από τα κίνητρα για πράσινες και ψηφιακές επενδύσεις, προτείνεται η σύνδεση της προκαταβολής φόρου με αναπτυξιακά κριτήρια, όπως οι επενδύσεις, η δημιουργία θέσεων εργασίας και η τεκμηριωμένη αναπτυξιακή δραστηριότητα. Παράλληλα, προτείνεται η σταδιακή μείωση του φόρου εισοδήματος των νομικών προσώπων, με στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και την ενθάρρυνση της επανεπένδυσης των κερδών.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται τα ειδικά κίνητρα για νεοφυείς επιχειρήσεις, αλλά και η πρόταση για μεγαλύτερο χρόνο συμψηφισμού των φορολογικών ζημιών με μελλοντικά κέρδη.
Φορολογικές ελαφρύνσεις και επιβράβευση της συνέπειας
Σημαντικό μέρος των προτάσεων αφορά τη διαμόρφωση ενός πιο ανταποδοτικού φορολογικού συστήματος. Μεταξύ άλλων, προτείνεται η δημιουργία ενός μόνιμου και αντικειμενικού «Καθεστώτος Συνεπούς Φορολογουμένου», το οποίο θα επιβραβεύει τη διαχρονική φορολογική συνέπεια.
Παράλληλα, στο τραπέζι βρίσκεται η αύξηση του ορίου εισοδήματος για τους νέους επαγγελματίες από τις 10.000 στις 20.000 ευρώ, ώστε να εξακολουθούν να επωφελούνται από μειωμένο κατά 50% φορολογικό συντελεστή, καθώς και η κατάργηση ή ουσιαστική αναμόρφωση του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος για τους ελεύθερους επαγγελματίες.
Οι προτάσεις περιλαμβάνουν ακόμη αναμόρφωση της πάγιας ρύθμισης οφειλών, ταχύτερες επιστροφές φόρων με αυτοδίκαιη τοκοφορία, αναλογικότερο σύστημα προστίμων και δυνατότητα αυτοδιόρθωσης, καθώς και περιορισμό των τυπικών προστίμων και της γραφειοκρατίας.
Στο ίδιο πλέγμα εντάσσονται η ενίσχυση των ψηφιακών διασταυρώσεων και των αυτοματισμών με τις απαραίτητες εγγυήσεις, η ενίσχυση των Φορολογικών Δεσμευτικών Απαντήσεων και η θεσμοθέτηση της συνεργατικής συμμόρφωσης (cooperative compliance) για τις μεγάλες επιχειρήσεις.
Ψηφιοποίηση και σταθερό φορολογικό περιβάλλον
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην ψηφιακή απλοποίηση των συναλλαγών επιχειρήσεων και φορολογουμένων με το Δημόσιο, με πρόταση για τη δημιουργία ενιαίου φορολογικού λογαριασμού.
Παράλληλα, ζητείται η διασφάλιση ενός σταθερού φορολογικού περιβάλλοντος, η απλοποίηση της διαδικασίας επιστροφής ΦΠΑ για τις εξαγωγικές επιχειρήσεις και η καθιέρωση ετήσιας αξιολόγησης του φορολογικού πλαισίου μέσω δημόσιας διαβούλευσης.
Στο ίδιο πλαίσιο περιλαμβάνεται η πρόταση για SME Test σε κάθε σημαντική νέα ρύθμιση, ώστε να αξιολογείται εκ των προτέρων η επίδρασή της στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, καθώς και η ενίσχυση της επιχειρηματικής ρευστότητας και η δημιουργία ειδικού ακατάσχετου επιχειρηματικού λογαριασμού.
Ακίνητα, οικοδομή και στέγαση
Ξεχωριστή ενότητα των προτάσεων αφορά τη φορολογία της ακίνητης περιουσίας και την πολιτική στέγασης. Στόχος είναι η ενίσχυση της προσφοράς κατοικιών προς μακροχρόνια μίσθωση, η αναμόρφωση της φορολόγησης των εισοδημάτων από μισθώματα και ο εκσυγχρονισμός του ΕΝΦΙΑ.
Στο ίδιο πακέτο περιλαμβάνονται η δημιουργία Μητρώου Ιδιοκτησίας και Διαχείρισης Ακινήτων (ΜΙΔΑ), παρεμβάσεις στη φορολογία κεφαλαίου και μέτρα για την αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό του κτιριακού αποθέματος.
Παράλληλα, προτείνεται η περαιτέρω παράταση της αναστολής ΦΠΑ στις οικοδομές πέραν της 31ης Δεκεμβρίου 2026, όπως και η παράταση της αναστολής του φόρου υπεραξίας από μεταβίβαση ακίνητης περιουσίας.
Από τις διατακτικές σίτισης έως τις αντικειμενικές δαπάνες
Στις προτάσεις περιλαμβάνεται ακόμη ο εκσυγχρονισμός της παροχής σίτισης των εργαζομένων, με αύξηση της ημερήσιας αξίας των διατακτικών σίτισης από τα 6 στα 8 ευρώ και υποχρεωτική ψηφιοποίηση της παροχής.
Παράλληλα, προτείνεται η σταδιακή κατάργηση των αντικειμενικών δαπανών διαβίωσης, ενώ προβλέπονται βελτιώσεις στις διατάξεις για τον επαναπατρισμό και την προσέλκυση φορολογουμένων, με στόχο να περιοριστούν απορρίψεις που οφείλονται αποκλειστικά σε τυπικές ή διαδικαστικές παραλείψεις.
Συνολικά, η δέσμη των προτάσεων κινείται σε τρεις βασικούς άξονες, που έχουν να κάνουν με τη μείωση της φορολογικής και ασφαλιστικής επιβάρυνσης, ενίσχυση των επενδύσεων και βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Είναι προφανές ότι με δεδομένη τη συγκυρία, για την αγορά, ιδιαίτερη σημασία έχει η κατεύθυνση προς επενδύσεις που ενισχύουν την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα, με τις πράσινες και ψηφιακές επενδύσεις να αποκτούν κεντρικό ρόλο.
Το τελικό πακέτο των μέτρων, πάντως, θα εξαρτηθεί από τις δημοσιονομικές δυνατότητες και τις τελικές κυβερνητικές αποφάσεις. Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, ο σχεδιασμός για τη ΔΕΘ περιλαμβάνει και παρεμβάσεις που μέχρι σήμερα δεν έχουν αναδειχθεί δημόσια, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο για πρόσθετες «εκπλήξεις» στις τελικές ανακοινώσεις.
