Η Nexans επιχειρεί να επαναφέρει το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου από τα διπλωματικά γραφεία στη θάλασσα. Ο γαλλικός βιομηχανικός όμιλος, που έχει αναλάβει την κατασκευή της ηλεκτρικής διασύνδεσης Great Sea Interconnector (GSI), προγραμματίζει για αύριο, Τετάρτη 11 Νοεμβρίου, τον απόπλου του ερευνητικού πλοίου «Abeille Marengo» από το Ηράκλειο, με στόχο την επανεκκίνηση των υποθαλάσσιων ερευνών που είχαν διακοπεί το καλοκαίρι του 2024 στην περιοχή της Κάσου.
Η επιλογή της ημερομηνίας δεν είναι τυχαία ως προς το μήνυμα που επιχειρεί να εκπέμψει η γαλλική πλευρά. Παρά τις πληροφορίες που ήθελαν το πλοίο να αναχωρεί ήδη από το περασμένο Σαββατοκύριακο, η Nexans και η Meridiam, η οποία έχει αποκτήσει το 66% του φορέα υλοποίησης του GSI, φέρονται να αποφάσισαν το χρονοδιάγραμμα με βάση την τεχνική ετοιμότητα του πλοίου και τις απαιτήσεις των ερευνών.
Η στάση αυτή αποτυπώνει την προσπάθεια των γαλλικών επιχειρήσεων να διαχωρίσουν τον επιχειρησιακό σχεδιασμό από τις διπλωματικές διεργασίες που εξελίσσονται παράλληλα μεταξύ Παρισιού, Άγκυρας και Αθήνας. Στην πράξη, βέβαια, ο διαχωρισμός αυτός δεν είναι καθόλου εύκολος. Η τύχη του έργου εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από το κατά πόσον η Τουρκία θα επιτρέψει την απρόσκοπτη συνέχιση των ερευνών, χωρίς να επιχειρήσει να επιβάλει τις δικές της αξιώσεις για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.
Τέσσερις μήνες ερευνών και μια εκκρεμότητα δύο ετών
Το «Abeille Marengo» πρόκειται να πραγματοποιήσει βυθομετρήσεις και γεωλογικές έρευνες στη θαλάσσια διαδρομή από τα νοτιοανατολικά της Καρπάθου έως τα όρια των 12 ναυτικών μιλίων της Κύπρου. Οι εργασίες υπολογίζεται ότι θα διαρκέσουν τέσσερις μήνες και θα επιτρέψουν την οριστικοποίηση της ασφαλέστερης και τεχνικά αποδοτικότερης διαδρομής για την πόντιση του καλωδίου.
Μέχρι τη διακοπή των ερευνών, το καλοκαίρι του 2024, είχε ολοκληρωθεί περίπου το 60% του σχετικού προγράμματος. Η εκκρεμότητα αυτή αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στην υλοποίηση του έργου, καθώς χωρίς την ολοκλήρωση των μελετών βυθού δεν μπορεί να προχωρήσει απρόσκοπτα ο τελικός σχεδιασμός της εγκατάστασης.
Για τη Nexans, οι καθυστερήσεις έχουν και οικονομική διάσταση. Η κατασκευή και η πόντιση ενός υποθαλάσσιου καλωδίου τέτοιου μεγέθους απαιτούν εξειδικευμένο εξοπλισμό, παραγωγική δυναμικότητα και προγραμματισμό πλοίων σε βάθος χρόνου. Μια νέα εμπλοκή μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο το χρονοδιάγραμμα, αλλά και το κόστος υλοποίησης.
Η είσοδος της Meridiam με πλειοψηφικό ποσοστό στον φορέα του GSI προσθέτει μια ακόμη διάσταση. Η γαλλική παρουσία δεν περιορίζεται πλέον στον κατασκευαστή του καλωδίου, αλλά επεκτείνεται και στο επενδυτικό σχήμα. Το έργο αποκτά έτσι ισχυρότερο γαλλικό επιχειρηματικό αποτύπωμα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχουν εξαλειφθεί οι γεωπολιτικοί και χρηματοδοτικοί κίνδυνοι.
Το παρασκήνιο Παρισιού – Άγκυρας
Την ώρα που η Nexans προετοιμάζει την αναχώρηση του πλοίου, οι γαλλικές διπλωματικές αρχές συνεχίζουν τις επαφές με την Τουρκία, αναζητώντας έναν τρόπο να ξεπεραστούν οι αντιρρήσεις της Άγκυρας.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η ρηματική διακοίνωση που απέστειλε η Γαλλία προς την Ελλάδα, την Κύπρο, την Αίγυπτο και την Τουρκία, ενημερώνοντας για την πραγματοποίηση των ερευνών.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της Καθημερινής, η Άγκυρα δεν εμφανίζεται ικανοποιημένη από τις διατυπώσεις της γαλλικής διακοίνωσης, καθώς το Παρίσι αποφεύγει να πάρει θέση στις διαφορές οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών μεταξύ των κρατών της περιοχής.
Η Τουρκία φέρεται να επιδιώκει είτε ένα σαφέστερο αίτημα αδειοδότησης είτε μια νέα διακοίνωση που θα λαμβάνει περισσότερο υπόψη τις τουρκικές θέσεις, όπως αυτές αποτυπώνονται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και στην επιστολή που είχε καταθέσει η Άγκυρα στον ΟΗΕ το 2020.
Για τη γαλλική διπλωματία πρόκειται για μια ιδιαίτερα δύσκολη εξίσωση. Από τη μία πλευρά, το Παρίσι επιθυμεί να προστατεύσει τα συμφέροντα των γαλλικών επιχειρήσεων και να διευκολύνει την υλοποίηση ενός έργου που έχει εξασφαλίσει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Από την άλλη, δεν θέλει να εμπλακεί ευθέως στις ελληνοτουρκικές διαφορές για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες.
Η προσπάθεια τήρησης ίσων αποστάσεων, ωστόσο, δεν ικανοποιεί απαραίτητα την Άγκυρα. Και αυτό διότι το τουρκικό ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στην ενημέρωση για την παρουσία ενός ερευνητικού πλοίου, αλλά αφορά τη δυνατότητα προβολής δικαιωμάτων επί των περιοχών στις οποίες θα πραγματοποιηθούν οι εργασίες.
Η Αθήνα απορρίπτει κάθε συζήτηση περί τουρκικής άδειας
Η ελληνική κυβέρνηση επιμένει ότι η αδειοδότηση των ερευνών αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα των ελληνικών και κυπριακών αρχών και ότι η γαλλική ρηματική διακοίνωση είχε ενημερωτικό χαρακτήρα.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης ξεκαθάρισε ότι η ενημέρωση τρίτων χωρών για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας δεν συνεπάγεται αναγνώριση θαλάσσιας δικαιοδοσίας ή δικαιωμάτων.
Η θέση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά την έκδοση τουρκικής αντι-NAVTEX, με την οποία η Άγκυρα αμφισβήτησε την ελληνική αναγγελία για τις έρευνες.
Το ζήτημα έχει προκαλέσει πολιτική αντιπαράθεση στην Αθήνα, με την αντιπολίτευση να ζητεί τη δημοσιοποίηση της γαλλικής διακοίνωσης, προκειμένου να διαπιστωθεί το ακριβές περιεχόμενό της.
Η κυβέρνηση απορρίπτει τις αιτιάσεις περί υποχώρησης και εκτιμά ότι οι εργασίες θα προχωρήσουν κανονικά. Παράλληλα, υποστηρίζει ότι η γαλλική πρωτοβουλία δεν δημιουργεί προηγούμενο αναγνώρισης τουρκικών αξιώσεων.
Πρόκειται, πάντως, για ένα ζήτημα που δεν θα κριθεί μόνο από τις διπλωματικές διατυπώσεις, αλλά κυρίως από όσα θα συμβούν στη θάλασσα. Η επανάληψη ενός επεισοδίου ανάλογου με εκείνο της Κάσου θα δημιουργούσε νέα προβλήματα τόσο στην ελληνική εξωτερική πολιτική όσο και στην αξιοπιστία του επενδυτικού σχεδιασμού.
Η αμερικανική παράμετρος και η συγκυρία της COP31
Στο διπλωματικό παρασκήνιο έχει προστεθεί και η Ουάσιγκτον.
Πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν στον Οικονομικό Ταχυδρόμο αναφέρουν ότι από αμερικανικής πλευράς μεταφέρθηκε μήνυμα σύμφωνα με το οποίο δεν δικαιολογούνται ενστάσεις για ενεργειακές διασυνδέσεις αυτού του χαρακτήρα.
Ωστόσο, από την ελληνική κυβέρνηση δεν έχει επιβεβαιωθεί συγκεκριμένη αμερικανική παρέμβαση για την παρούσα εκκρεμότητα. Αντίθετα, το Μέγαρο Μαξίμου έχει αναφέρει ότι δεν υπήρξε σχετική όχληση από τις ΗΠΑ ή άλλο τρίτο κράτος.
Η αμερικανική διάσταση παραμένει σημαντική, καθώς η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα ενεργειακών υποδομών που μπορούν να ενισχύσουν τη διασυνδεσιμότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Την ίδια στιγμή, η χρονική συγκυρία θεωρείται ευνοϊκή για την αποφυγή νέας έντασης. Η Τουρκία φιλοξενεί στην Αττάλεια τη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα, COP31, με τις συναντήσεις των ηγετών να πραγματοποιούνται στις 11 και 12 Νοεμβρίου.
Στην Αθήνα εκτιμάται ότι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν θα επιθυμούσε να επισκιαστεί μια σημαντική διεθνής διοργάνωση από ένα νέο επεισόδιο στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η εκτίμηση αυτή δεν αποκλείει τουρκικές αντιδράσεις. Μέχρι στιγμής, πάντως, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, δεν καταγράφεται συγκέντρωση τουρκικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή, παρά μόνο δραστηριότητα μη επανδρωμένων αεροσκαφών νοτίως της Κάσου.
