Σε μια από τις πιο κρίσιμες καμπές της εισέρχεται η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, καθώς η προγραμματισμένη αναχώρηση του γαλλικού ερευνητικού πλοίου Abeille Marengo από το Ηράκλειο σηματοδοτεί την προσπάθεια επανεκκίνησης ενός έργου που έχει βρεθεί αντιμέτωπο με σημαντικές καθυστερήσεις, διπλωματικές αντιπαραθέσεις και αβεβαιότητα ως προς τη χρηματοδότησή του.
Η νέα κινητικότητα αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή αυτή τη φορά στο διπλωματικό σκηνικό εμφανίζονται ενεργότερα οι Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ και η Γαλλία αναλαμβάνει έναν πιο ορατό ρόλο στις έρευνες. Παράλληλα, Αθήνα και Λευκωσία επιχειρούν να εμφανίσουν κοινή γραμμή, μετά από μια μακρά περίοδο κατά την οποία οι διαφορετικές προσεγγίσεις για την κατανομή του οικονομικού κινδύνου είχαν προκαλέσει πρόσθετα ερωτήματα για το μέλλον της επένδυσης.
Το κρίσιμο τεστ, ωστόσο, δεν είναι πλέον η έκδοση αδειών ή ναυτικών οδηγιών. Είναι κατά πόσον το ερευνητικό πλοίο θα μπορέσει να πραγματοποιήσει απρόσκοπτα τις εργασίες του στην περιοχή ανατολικά της Κάσου, εκεί όπου το καλοκαίρι του 2024 είχαν διακοπεί οι έρευνες μετά από εντάσεις.
Η συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή μετατρέπεται έτσι σε σημείο δοκιμασίας όχι μόνο για την πορεία του Great Sea Interconnector, αλλά και για την αποτελεσματικότητα των διπλωματικών συνεννοήσεων που προηγήθηκαν.
Το γαλλικό πλοίο
Το Abeille Marengo, το οποίο βρίσκεται στο λιμάνι του Ηρακλείου από τις 27 Οκτωβρίου, αναμένεται να αποπλεύσει σήμερα, Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, εφόσον ολοκληρωθούν οι επιχειρησιακές προετοιμασίες.
Αποστολή του είναι να πραγματοποιήσει γεωλογικές και βυθομετρικές έρευνες, ώστε να προσδιοριστεί η ασφαλέστερη διαδρομή για την εγκατάσταση του υποθαλάσσιου ηλεκτρικού καλωδίου.
Η ελληνική NAVTEX, που εκδόθηκε στις 6 Νοεμβρίου, έχει ισχύ έως τις 6 Μαρτίου 2027 και καλύπτει τη θαλάσσια διαδρομή μέχρι τα όρια της κυπριακής ΑΟΖ. Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει εκδώσει αντίστοιχη ναυτική οδηγία για την περιοχή της δικής της δικαιοδοσίας, με ισχύ από τις 19 Νοεμβρίου έως τις 19 Μαρτίου.
Με αυτόν τον τρόπο, οι δύο χώρες επιχειρούν να διαμορφώσουν ένα ενιαίο επιχειρησιακό πλαίσιο για την ολοκλήρωση των ερευνών, οι οποίες αναμένεται να εξελιχθούν σε βάθος αρκετών μηνών.
Η ουσιαστική διαφορά σε σχέση με προηγούμενες προσπάθειες είναι ότι πλέον η διαδικασία συνοδεύεται από εντατική διπλωματική κινητικότητα. Η Τουρκία έχει ήδη απαντήσει στην ελληνική NAVTEX με δική της αντι-NAVTEX, επαναφέροντας τις αντιρρήσεις της για δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές στις οποίες προβάλλει αξιώσεις.
Η Αθήνα, από την πλευρά της, επιμένει ότι οι αρμόδιες αρχές Ελλάδας και Κύπρου είναι εκείνες που αδειοδοτούν τις εργασίες στο πλαίσιο της αντίστοιχης δικαιοδοσίας τους.
Η αμερικανική παρέμβαση
Η σημαντικότερη νέα παράμετρος είναι η αμερικανική παρέμβαση. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μετέδωσε η ΕΡΤ, η Ουάσιγκτον διαμηνύει προς την τουρκική πλευρά ότι σε έργα αυτού του χαρακτήρα δεν δικαιολογούνται ενστάσεις ή αντιρρήσεις που θα εμπόδιζαν την υλοποίησή τους.
Πρόκειται για μήνυμα με ιδιαίτερη διπλωματική βαρύτητα, χωρίς ωστόσο να ισοδυναμεί με δημόσια αμερικανική εγγύηση ότι οι εργασίες θα πραγματοποιηθούν χωρίς εμπόδια.
Η αμερικανική στάση εντάσσεται στο ευρύτερο ενδιαφέρον για τη δημιουργία ενεργειακών διασυνδέσεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει τις υποδομές μεταφοράς ενέργειας ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής διαφοροποίησης των ενεργειακών διαδρομών και ενίσχυσης της περιφερειακής συνεργασίας.
Το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου αποκτά μέσα σε αυτό το πλαίσιο σημασία που υπερβαίνει την εμπορική αξία της μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Η διασύνδεση θα μπορούσε να αποτελέσει τον πρώτο κρίκο μιας ευρύτερης ηλεκτρικής διαδρομής προς το Ισραήλ, δημιουργώντας προϋποθέσεις για στενότερη ενεργειακή συνεργασία μεταξύ Ευρώπης και Ανατολικής Μεσογείου.
Από την άλλη πλευρά, η αμερικανική εμπλοκή δεν καταργεί τις υφιστάμενες διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες ούτε υποκαθιστά τις αποφάσεις που πρέπει να ληφθούν από τις εμπλεκόμενες κυβερνήσεις και τους επενδυτές.
Το ερώτημα είναι εάν η πολιτική υποστήριξη της Ουάσιγκτον θα μεταφραστεί σε συνθήκες επιχειρησιακής ασφάλειας για την ολοκλήρωση των ερευνών
Το παρασκήνιο με τη Γαλλία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το διπλωματικό παρασκήνιο που προηγήθηκε της προγραμματισμένης επανέναρξης των ερευνών.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του ΣΚΑΪ, οι διαβουλεύσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών συνεχίστηκαν μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες του Σαββάτου, με επίκεντρο τη διατύπωση της γαλλικής ενημέρωσης προς τα παράκτια κράτη.
Η Τουρκία επιχείρησε να συνδέσει τις εργασίες με την ανάγκη προηγούμενης συναίνεσής της, υποστηρίζοντας ότι τμήμα της περιοχής εμπίπτει στην τουρκική υφαλοκρηπίδα.
Η ελληνική πλευρά απέρριψε αυτή την προσέγγιση, υπογραμμίζοντας ότι η ενημέρωση τρίτων κρατών δεν μπορεί να θεωρηθεί αίτημα άδειας ούτε αναγνώριση δικαιοδοσίας.
Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς μια τεχνική διαδικασία ενημέρωσης θα μπορούσε, ανάλογα με τη διατύπωσή της, να αξιοποιηθεί διπλωματικά από την Άγκυρα για την υποστήριξη των θέσεών της.
Στο πλαίσιο αυτό, το Παρίσι προχώρησε σε νέα ενημέρωση προς τα παράκτια κράτη, με στόχο να ξεπεραστούν οι διαφωνίες για τη διαδικασία.
Ακολούθησε η δημόσια τοποθέτηση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, ο οποίος δήλωσε ότι «όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά».
Η αλλαγή τόνου έχει τη σημασία της, αλλά δεν συνιστά από μόνη της μεταβολή των τουρκικών θέσεων για τις θαλάσσιες ζώνες.
Ελληνικές διπλωματικές πηγές επέμειναν ότι η Αθήνα έχει ολοκληρώσει τις προβλεπόμενες διαδικασίες σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και δεν αναγνωρίζει στην Τουρκία αρμοδιότητα αδειοδότησης των συγκεκριμένων εργασιών.
Επομένως, το ζητούμενο δεν είναι μόνο να αποφευχθεί μια νέα ένταση. Είναι να πραγματοποιηθούν οι έρευνες χωρίς να δημιουργηθεί προηγούμενο που θα επηρεάσει μελλοντικές δραστηριότητες στην περιοχή.
Χριστοδουλίδης: Προτεραιότητα στο αποτέλεσμα
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι δηλώσεις του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη.
Ο Κύπριος Πρόεδρος απέφυγε να αποκαλύψει λεπτομέρειες των διπλωματικών επαφών, επιλέγοντας να υπογραμμίσει ότι οι απαραίτητες ενέργειες πραγματοποιούνται χωρίς δημοσιότητα.
«Γίνονται όσα πρέπει να γίνουν μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας και μακριά από πολλές δηλώσεις. Σημασία έχει το αποτέλεσμα, σημασία έχει η ουσία και προς αυτή την κατεύθυνση εργαζόμαστε», δήλωσε.
Η τοποθέτησή του αποκτά πρόσθετη σημασία λόγω της προηγούμενης αβεβαιότητας γύρω από τη στάση της Λευκωσίας για τη χρηματοδότηση του έργου.
Η κυπριακή κυβέρνηση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο προτεραιότητες: αφενός στην ανάγκη να τερματιστεί η ενεργειακή απομόνωση της χώρας και αφετέρου στην προστασία των καταναλωτών από πιθανές οικονομικές επιβαρύνσεις μιας μεγάλης επένδυσης.
Η επιλογή του Χριστοδουλίδη να δώσει έμφαση στο αποτέλεσμα, αντί στις δημόσιες αντιπαραθέσεις, δείχνει την πρόθεση της Λευκωσίας να επικεντρωθεί στην πρακτική πρόοδο του έργου. Δεν απαντά, ωστόσο, από μόνη της στις εκκρεμότητες που παραμένουν ως προς τη χρηματοδότηση.
Η γαλλική οικονομική διάσταση
Πίσω από τις διπλωματικές εξελίξεις βρίσκεται μια επένδυση προϋπολογισμού περίπου 2 δισ. ευρώ, με σημαντική ευρωπαϊκή και γαλλική συμμετοχή.
Η γαλλική Nexans έχει αναλάβει την κατασκευή του υποθαλάσσιου καλωδίου, ενώ η συμμετοχή του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam ενισχύει τη γαλλική διάσταση του εγχειρήματος.
Αυτό σημαίνει ότι η καθυστέρηση του Great Sea Interconnector δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνοκυπριακό πρόβλημα. Επηρεάζει και τις επιχειρηματικές δεσμεύσεις μεγάλων ευρωπαϊκών ομίλων, καθώς και τον προγραμματισμό μιας σημαντικής ενεργειακής υποδομής.
Στο οικονομικό σκέλος, δύο ζητήματα αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα.
Το πρώτο αφορά την εκκρεμή καταβολή 25 εκατ. ευρώ από την κυπριακή πλευρά, στο πλαίσιο της συμφωνημένης ανάκτησης δαπανών κατά την κατασκευαστική περίοδο. Η επανεκκίνηση των ερευνών συνδέεται με την προοπτική αποδέσμευσης του συγκεκριμένου ποσού.
Το δεύτερο αφορά τη συνολική χρηματοδοτική διάρθρωση του έργου, στην οποία παραμένει κρίσιμος ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και η προσέλκυση κεφαλαίων.
Η επανέναρξη των ερευνών θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένδειξη μείωσης του γεωπολιτικού κινδύνου, χωρίς όμως να εξασφαλίζει αυτομάτως την οριστικοποίηση των χρηματοδοτικών συμφωνιών.
Για τους επενδυτές, η δυνατότητα εκτέλεσης εργασιών χωρίς διακοπές είναι ουσιαστική προϋπόθεση για την αξιολόγηση του χρονοδιαγράμματος, των πρόσθετων δαπανών και του κινδύνου καθυστερήσεων.
Γιατί το καλώδιο είναι σημαντικό
Πέρα από τη γεωπολιτική αντιπαράθεση, ο Great Sea Interconnector έχει μια ιδιαίτερα σημαντική ενεργειακή διάσταση.
Η Κύπρος παραμένει ηλεκτρικά απομονωμένη από τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά συστήματα, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα εισαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας όταν η εγχώρια παραγωγή είναι ακριβή.
Η λειτουργία της διασύνδεσης θα μπορούσε να αλλάξει ουσιαστικά αυτό το μοντέλο.
Πρώτον, θα δημιουργήσει τη δυνατότητα εισαγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από την ευρωπαϊκή αγορά, περιορίζοντας την εξάρτηση της Κύπρου από την εγχώρια παραγωγή με συμβατικά καύσιμα.
Δεύτερον, θα διευκολύνει τη μεγαλύτερη αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σήμερα, η απουσία διασύνδεσης και οι περιορισμένες δυνατότητες ευελιξίας δημιουργούν δυσκολίες στην απορρόφηση της παραγωγής από φωτοβολταϊκά, ιδιαίτερα σε περιόδους υψηλής ηλιοφάνειας και χαμηλής κατανάλωσης.
Τρίτον, θα ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού, παρέχοντας μια πρόσθετη δυνατότητα κάλυψης αναγκών σε περιόδους βλαβών, ελλείψεων παραγωγής ή υψηλών τιμών.
Για την Ελλάδα, η διασύνδεση αποκτά σημασία ως επέκταση του ηλεκτρικού της συστήματος προς την Ανατολική Μεσόγειο, με δυνατότητα μελλοντικής σύνδεσης και με το Ισραήλ.
Ωστόσο, η επίδραση στις τιμές δεν είναι αυτόματη. Θα εξαρτηθεί από το κόστος κατασκευής, τον τρόπο ανάκτησης της επένδυσης, τις χρεώσεις που θα επιβαρύνουν τους καταναλωτές και τις πραγματικές διαφορές τιμών μεταξύ των συνδεδεμένων αγορών.
Ένα καλώδιο μπορεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για φθηνότερη ενέργεια, δεν αποτελεί όμως από μόνο του εγγύηση μείωσης των λογαριασμών.
Το προηγούμενο της Κάσου και τα επόμενα βήματα
Η εμπειρία του Ιουλίου 2024 εξακολουθεί να αποτελεί το βασικό σημείο αναφοράς.
Τότε, η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή όπου πραγματοποιούσε έρευνες το ιταλικό Ievoli Relume είχε οδηγήσει σε διακοπή των εργασιών, αναδεικνύοντας τη δυσκολία υλοποίησης μιας ενεργειακής επένδυσης σε θαλάσσια περιοχή με αντικρουόμενες διεκδικήσεις.
Σήμερα, η εικόνα παρουσιάζει ορισμένες διαφοροποιήσεις. Η Γαλλία εμφανίζεται ενεργότερη, οι Ηνωμένες Πολιτείες στέλνουν μήνυμα υποστήριξης, ενώ η Τουρκία, παρά τις αρχικές αντιδράσεις, έχει υιοθετήσει πιο ήπιο δημόσιο τόνο.
Υπάρχει, επίσης, το πρόσφατο προηγούμενο των ερευνών για το τηλεπικοινωνιακό καλώδιο East to Med Data Corridor, οι οποίες, σύμφωνα με τα σχετικά δημοσιεύματα, εξελίχθηκαν χωρίς σοβαρό επεισόδιο, παρά την παρουσία στρατιωτικών πλοίων στην ευρύτερη περιοχή.
Καμία από αυτές τις εξελίξεις, ωστόσο, δεν εξασφαλίζει ότι η πορεία του Great Sea Interconnector θα είναι απρόσκοπτη.
