Για τις αρχές του 2027 αναμένεται, σύμφωνα με πληροφορίες, η ενεργοποίηση του νέου μηχανισμού επισήμανσης των καταναλωτών με ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας. Παρότι το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επιδιώκει την ταχύτερη δυνατή εφαρμογή του συστήματος, οι εμπλεκόμενες πλευρές βρίσκονται ακόμη σε συζητήσεις για το χρονοδιάγραμμα και τις τεχνικές λεπτομέρειες της υλοποίησής του.
Σύμφωνα με πληροφορίες του EnergyMag, το λεγόμενο «debt flagging», το οποίο αποτελεί βασικό εργαλείο του νέου πλαισίου για την αντιμετώπιση των στρατηγικών κακοπληρωτών, αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή από το νέο έτος, καθώς απαιτείται προηγουμένως να ολοκληρωθεί ο συντονισμός μεταξύ των αρμόδιων φορέων και των εταιρειών προμήθειας.
Το υπουργείο επιθυμεί να προχωρήσουν άμεσα οι αλλαγές, ωστόσο η πρακτική εφαρμογή τους προϋποθέτει την προσαρμογή των διαδικασιών και των πληροφοριακών συστημάτων που θα υποστηρίζουν την καταγραφή και την ανταλλαγή των σχετικών δεδομένων.
Όπως επισημαίνουν πηγές με γνώση των συζητήσεων, το βασικό ζητούμενο αυτή την περίοδο είναι να προσδιοριστεί ο χρόνος κατά τον οποίο ο νέος μηχανισμός θα μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη. Το μεγαλύτερο μέρος της προετοιμασίας θα αναληφθεί από τις εταιρείες, ενώ παραμένει ανοιχτό το ζήτημα του ακριβούς χρόνου έναρξης.
Στόχος να περιοριστούν οι ληξιπρόθεσμες οφειλές
Η εφαρμογή του νέου συστήματος εντάσσεται στην προσπάθεια περιορισμού των ανεξόφλητων λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας, ένα ζήτημα που εξακολουθεί να απασχολεί την αγορά προμήθειας.
Η βασική επιδίωξη είναι να αντιμετωπιστούν περιπτώσεις καταναλωτών που μετακινούνται επανειλημμένα από τη μία εταιρεία στην άλλη, αφήνοντας πίσω τους ανεξόφλητες υποχρεώσεις. Με τον νέο μηχανισμό, οι προμηθευτές θα έχουν τη δυνατότητα να ενημερώνονται για συγκεκριμένες επισημάνσεις οφειλών, ώστε να περιοριστεί η πρακτική της συστηματικής αλλαγής παρόχου χωρίς προηγούμενη τακτοποίηση των χρεών.
Πάντως, παρά την πρόθεση για άμεση ενεργοποίηση του μέτρου, παράγοντες της αγοράς εμφανίζονται επιφυλακτικοί ως προς την αποτελεσματικότητά του. Όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά, μένει να φανεί στην πράξη κατά πόσο το νέο σύστημα θα μπορέσει να περιορίσει το πρόβλημα των ληξιπρόθεσμων οφειλών, αλλά και ποιες επιπτώσεις ενδέχεται να προκύψουν από την εφαρμογή του.
Το γεγονός ότι πρόκειται για έναν νέο μηχανισμό, ο οποίος θα απαιτήσει συντονισμό διαφορετικών εταιρειών και του Διαχειριστή, δημιουργεί πρόσθετες απαιτήσεις σε επίπεδο εφαρμογής.
Τι προβλέπει ο νέος Κώδικας για την αλλαγή προμηθευτή
Την ίδια στιγμή, σε δημόσια διαβούλευση έως τις 30 Νοεμβρίου βρίσκεται η εισήγηση του ΔΕΔΔΗΕ, την οποία δημοσιοποίησε η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), για την αναμόρφωση των διαδικασιών αλλαγής προμηθευτή, διαχείρισης οφειλών και διακοπής ή επανασύνδεσης της ηλεκτροδότησης.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η δημιουργία ενός συστήματος μέσω του οποίου θα καταγράφονται οι πελάτες που πληρούν τις προϋποθέσεις χαρακτηρισμού τους ως υπερήμερων. Οι σχετικές επισημάνσεις θα καταχωρίζονται στο πληροφοριακό σύστημα του ΔΕΔΔΗΕ, επιτρέποντας στους προμηθευτές να λαμβάνουν γνώση των πληροφοριών που προβλέπει το κανονιστικό πλαίσιο.
Η σημαντικότερη παρέμβαση αφορά τη δυνατότητα απόρριψης αιτήματος αλλαγής προμηθευτή όταν ένας καταναλωτής συγκεντρώνει ενεργές επισημάνσεις από τουλάχιστον τρεις διαφορετικές εταιρείες.
Αυτό σημαίνει ότι η ύπαρξη μιας μεμονωμένης ληξιπρόθεσμης οφειλής δεν θα οδηγεί αυτομάτως σε απαγόρευση αλλαγής παρόχου. Ο περιορισμός θα ενεργοποιείται υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, με βασικό κριτήριο τον αριθμό των ενεργών επισημάνσεων.
Παράλληλα, το νέο πλαίσιο προβλέπει την επιτάχυνση της τεχνικής διαδικασίας αλλαγής προμηθευτή, με στόχο αυτή να ολοκληρώνεται εντός 24 ωρών, καθώς και τη δυνατότητα ακύρωσης αιτήματος αλλαγής πριν από την υλοποίησή του από τον Διαχειριστή.
Τι αλλάζει για τις διακοπές ρεύματος και τους διακανονισμούς
Σημαντικό μέρος των προτεινόμενων ρυθμίσεων αφορά και τη διαδικασία που θα ακολουθείται όταν ένας πελάτης δεν ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις του προς την εταιρεία προμήθειας.
Σύμφωνα με την εισήγηση, ο προμηθευτής θα μπορεί, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να προχωρά σε επισήμανση του πελάτη και σε υποβολή εντολής απενεργοποίησης του μετρητή.
Εφόσον ο καταναλωτής δεν εξοφλήσει ή δεν διακανονίσει την οφειλή του μέσα σε δέκα ημέρες από τη σχετική ενημέρωση για την εντολή απενεργοποίησης, προβλέπεται η δυνατότητα υποβολής δήλωσης παύσης εκπροσώπησης, σύμφωνα με όσα ορίζει ο Κώδικας Προμήθειας.
Διαφορετική αντιμετώπιση προβλέπεται για τις περιπτώσεις στις οποίες ο καταναλωτής έχει ήδη αποχωρήσει από μια εταιρεία, καθώς ο προηγούμενος προμηθευτής θα μπορεί να καταχωρίζει επισήμανση οφειλής, χωρίς όμως να ζητά την απενεργοποίηση της παροχής.
Επιπλέον, προβλέπεται διαδικασία άρσης της επισήμανσης όταν εκλείπουν οι λόγοι που την προκάλεσαν, καθώς και συγκεκριμένοι κανόνες για την επανενεργοποίηση της ηλεκτροδότησης.
Το επόμενο βήμα και οι επιφυλάξεις της αγοράς
Η ολοκλήρωση της δημόσιας διαβούλευσης στο τέλος Νοεμβρίου αποτελεί ένα από τα επόμενα βήματα για την οριστικοποίηση των διαδικασιών, χωρίς ωστόσο να σημαίνει ότι ο νέος μηχανισμός θα τεθεί αυτομάτως σε λειτουργία.
Το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής παραμένει αντικείμενο συνεννόησης, με την έναρξη του 2027 να αποτελεί, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, τον χρονικό ορίζοντα προς τον οποίο κατευθύνονται οι προετοιμασίες.
Για την αγορά προμήθειας, το στοίχημα δεν περιορίζεται στην τεχνική ενεργοποίηση του συστήματος, αλλά επεκτείνεται και στην ουσιαστική αποτελεσματικότητά του. Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός που θα αποτρέπει τη συστηματική συσσώρευση οφειλών, χωρίς να δημιουργεί αδικαιολόγητα εμπόδια στη μετακίνηση των καταναλωτών μεταξύ προμηθευτών.
Σε κάθε περίπτωση, η πραγματική επίδραση του debt flagging στην εισπραξιμότητα των λογαριασμών και στη λειτουργία της λιανικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορεί να αξιολογηθεί μόνο μετά την έναρξη της εφαρμογής του. Μέχρι τότε, το βάρος πέφτει στην ολοκλήρωση των απαιτούμενων προσαρμογών και στην επίτευξη συμφωνίας για το πότε το νέο σύστημα θα είναι έτοιμο να ενεργοποιηθεί.
Ρεύμα: Πώς σχεδιάζεται το -30% στην τριετία – Οι έξι κινήσεις του ΥΠΕΝ
Με παρεμβάσεις σε κάθε «γραμμή» του λογαριασμού ρεύματος, από τη χονδρική και τις ΥΚΩ μέχρι τις απώλειες του δικτύου και το κόστος προμήθειας, επιχειρεί το ΥΠΕΝ να πετύχει τον στόχο για μείωση του ενεργειακού κόστους κατά 30% μέσα στην επόμενη τριετία.
Το σχέδιο που εξειδίκευσαν σήμερα πριν από λίγο ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου και ο υφυπουργός Νίκος Τσάφος επιστρατεύει χρηματοδοτικά εργαλεία συνολικού ύψους περίπου 5 δισ. ευρώ και ανοίγει ταυτόχρονα νέο κύκλο επενδύσεων σε αποθήκευση, εξοικονόμηση, νησιωτικές διασυνδέσεις και αυτοκατανάλωση.
Το σημείο εκκίνησης είναι η απόσταση που εξακολουθεί να χωρίζει τους σημερινούς λογαριασμούς από την περίοδο πριν από την ενεργειακή κρίση. Η μέση λιανική τιμή για τα νοικοκυριά παραμένει περίπου 50% υψηλότερη από το 2019, με το υπουργείο να θέτει ως στόχο να «σβήσει» μεγάλο μέρος αυτής της αύξησης έως το 2029.
Η λογική του σχεδίου είναι ότι η αποκλιμάκωση δεν μπορεί να έρθει από ένα μόνο μέτρο. Η τελική τιμή επηρεάζεται από τη χονδρική αγορά, το κόστος ευστάθειας και εξισορρόπησης, τις χρεώσεις των δικτύων, τις ΥΚΩ, τις απώλειες, το κόστος προμήθειας και τη φορολογία. Επομένως, η προσπάθεια στρέφεται ταυτόχρονα σε όλα τα σημεία όπου υπάρχει δυνατότητα παρέμβασης.
Το «καλάθι» των 5 δισ. ευρώ
Τη χρηματοδοτική βάση του σχεδίου αποτελούν τρία μεγάλα εργαλεία. Περίπου 2,1 δισ. ευρώ προέρχονται από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, άλλα 2,3 δισ. ευρώ από το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νήσων, ενώ περισσότερα από 600 εκατ. ευρώ προστίθενται μέσω της ρήτρας διαφυγής.
Οι πόροι θα κατευθυνθούν σε έργα και προγράμματα που, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, μπορούν να έχουν μόνιμη επίδραση στο ενεργειακό κόστος, περιορίζοντας τόσο την τιμή παραγωγής όσο και την ποσότητα ενέργειας που χρειάζεται να καταναλώνουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Το μεγάλο στοίχημα των μπαταριών
Κομβικό ρόλο στο νέο μοντέλο αποκτά η αποθήκευση. Η μεγάλη διείσδυση των φωτοβολταϊκών έχει δημιουργήσει πολλές ώρες φθηνής παραγωγής μέσα στην ημέρα, όμως το κόστος ανεβαίνει απότομα όταν πέφτει ο ήλιος και το σύστημα στρέφεται σε ακριβότερες μονάδες.
Οι μπαταρίες καλούνται να γεφυρώσουν αυτή τη διαφορά, μεταφέροντας τη φθηνότερη πράσινη ηλεκτρική ενέργεια προς τις απογευματινές και βραδινές ώρες.
Για την επιτάχυνση των επενδύσεων κινητοποιούνται συνολικά 600 εκατ. ευρώ, από τα οποία 400 εκατ. προέρχονται από το Ταμείο Ανάκαμψης και 200 εκατ. ευρώ από τη ρήτρα διαφυγής.
Τα νέα 200 εκατ. ευρώ θα μοιραστούν ισόποσα σε τέσσερις κατηγορίες: αποθήκευση για ΟΤΑ, συστήματα αυτοκατανάλωσης μη οικιακών καταναλωτών, μπαταρίες μαζί με έργα ΑΠΕ και αυτόνομους σταθμούς αποθήκευσης.
Ο οδικός χάρτης προβλέπει εγκατεστημένη ισχύ 1 GW στο τέλος του 2026, 1,5 GW το 2027, 3-4 GW το 2028 και 5-7 GW έως το 2030.
Διασυνδέσεις για να πέσουν οι ΥΚΩ
Δεύτερο σημαντικό «μέτωπο» είναι τα νησιά, καθώς το υψηλό κόστος ηλεκτροπαραγωγής στα μη διασυνδεδεμένα συστήματα μεταφέρεται σήμερα μέσω των ΥΚΩ στους λογαριασμούς των καταναλωτών.
Το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νήσων προβλέπει περίπου 1,1 δισ. ευρώ για ηλεκτρικές διασυνδέσεις, 970 εκατ. ευρώ για ΑΠΕ και αποθήκευση, 200 εκατ. ευρώ για φράγματα και ταμιευτήρες και 56 εκατ. ευρώ για υποδομές φόρτισης.
Μέρος του σχεδίου είναι και η «ένεση» 200 εκατ. ευρώ στον λογαριασμό ΥΚΩ, προκειμένου από τις αρχές του 2027 οι σχετικές χρεώσεις για τα νοικοκυριά να μειωθούν κατά 50%.
Τα 450 εκατ. των ρευματοκλοπών
Στο μικροσκόπιο μπαίνουν παράλληλα οι μη τεχνικές απώλειες του δικτύου. Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, το ετήσιο κόστος των ρευματοκλοπών υπολογίζεται περίπου στα 450 εκατ. ευρώ, ποσό που τελικά επιβαρύνει τους συνεπείς καταναλωτές.
Κεντρικό εργαλείο για τον περιορισμό τους αποτελούν οι έξυπνοι μετρητές και η τηλεμέτρηση. Ήδη περίπου τα δύο τρίτα της ηλεκτρικής ενέργειας που διακινείται στο δίκτυο αναμένεται να καλύπτονται από τηλεμέτρηση έως το τέλος του έτους.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται το νέο πλαίσιο για τις ληξιπρόθεσμες οφειλές, ώστε να περιοριστεί η μετακύλιση του κόστους από τους οφειλέτες προς το σύνολο της αγοράς.
Νέα κεφάλαια για σπίτια και θέρμανση
Μεγάλο μέρος των διαθέσιμων πόρων κατευθύνεται και στην ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων. Μέχρι σήμερα έχουν διατεθεί περίπου 1,6 δισ. ευρώ σε περισσότερους από 260.000 δικαιούχους, ενώ ακολουθεί ένας νέος κύκλος δράσεων.
Από τα 2,1 δισ. ευρώ του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, περίπου 1,7 δισ. ευρώ θα διοχετευθούν σε αναβαθμίσεις κατοικιών και αλλαγές συστημάτων θέρμανσης και παραγωγής ζεστού νερού.
Παράλληλα, 200 εκατ. ευρώ μέσω της ρήτρας διαφυγής προορίζονται για 32.000 αντλίες θερμότητας και 68.000 ηλιακούς θερμοσίφωνες. Η επιδότηση για την αγορά αντλίας θερμότητας θα ανέρχεται στο 50%, φτάνοντας στο 55% για τα ευάλωτα νοικοκυριά.
Για τη Δυτική Μακεδονία και τη Μεγαλόπολη προβλέπεται ξεχωριστό κονδύλι 49,8 εκατ. ευρώ για περίπου 10.000 δικαιούχους, με ενίσχυση 60%.
Στο πρόγραμμα μπαίνουν και δημόσια κτίρια και σχολεία, μέσω των δράσεων «Ηλέκτρα» και «Φοίβος – Αθηνά», συνολικού προϋπολογισμού περίπου 162 εκατ. ευρώ.
Αυτοκατανάλωση ακόμη και από το μπαλκόνι
Ένα από τα επόμενα βήματα του ΥΠΕΝ θα είναι η παρουσίαση του νέου πλαισίου για την αυτοκατανάλωση, με στόχο να απλοποιηθεί η δυνατότητα νοικοκυριών, επιχειρήσεων και ΟΤΑ να καλύπτουν μεγαλύτερο μέρος των ενεργειακών αναγκών τους από δική τους παραγωγή.
Οι αλλαγές θα ανοίξουν τον δρόμο για αυτόνομα συστήματα αποθήκευσης χωρίς έγχυση στο δίκτυο, συλλογική αυτοκατανάλωση σε πολυκατοικίες και συγκροτήματα κατοικιών, αλλά και εγκατάσταση σταθμών από τρίτους για λογαριασμό καταναλωτών.
Στο ίδιο πλαίσιο θα καθοριστούν και οι κανόνες ασφαλείας για τα μικρά φωτοβολταϊκά συστήματα σε μπαλκόνια, ισχύος έως 800 Watt.
Το βασικό στοίχημα για το ΥΠΕΝ είναι όλες αυτές οι κινήσεις να λειτουργήσουν αθροιστικά. Δηλαδή, η μείωση του λογαριασμού να μην εξαρτάται από επιδοτήσεις ή από μία συγκυριακή πτώση της χονδρικής, αλλά από μόνιμη συμπίεση των διαφορετικών επιβαρύνσεων που συνθέτουν το τελικό κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος.
