Σχεδόν 99 εκατ. ευρώ έφθασε η χρέωση του λογαριασμού εξισορρόπησης UA3 σε διάστημα τεσσάρων εβδομάδων, από τις 31 Αυγούστου έως τις 27 Σεπτεμβρίου 2026, σύμφωνα με τα εβδομαδιαία στοιχεία του ΑΔΜΗΕ. Το κόστος συγκεντρώθηκε κυρίως σε δύο διαφορετικές ζώνες της ημέρας: το μεσημέρι, όταν η παραγωγή από ΑΠΕ ξεπερνά τη ζήτηση, και το βράδυ, όταν υποχωρεί η ηλιακή παραγωγή και αυξάνεται η ανάγκη για εφεδρείες.
Η ανάλυση του Energy Policy Network αποτυπώνει το παράδοξο: οι μηδενικές ή αρνητικές τιμές στην αγορά επόμενης ημέρας δεν συνεπάγονται κατ’ ανάγκη φθηνότερη ενέργεια για τον καταναλωτή. Όταν το πρόγραμμα της αγοράς δεν επαρκεί για τις ανάγκες λειτουργίας του συστήματος, η διόρθωση γίνεται στην αγορά εξισορρόπησης και το κόστος περνά στους λογαριασμούς προσαυξήσεων.
Δύο ζώνες, δύο διαφορετικοί λογαριασμοί
Στο μεσημεριανό διάστημα 10:00–16:00, η μέση UA3 διαμορφώθηκε σε 37,5 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ η UA2 περιορίστηκε στα 2,5 ευρώ. Το βράδυ, στο διάστημα 17:00–22:00, η UA2 αυξήθηκε στα 10,4 ευρώ ανά μεγαβατώρα και η UA3 ήταν 28,1 ευρώ.
Η διαφορά σχετίζεται με τον τρόπο λειτουργίας των δύο λογαριασμών. Η UA2 καλύπτει το κόστος των εφεδρειών ισχύος που χρειάζεται το σύστημα. Η UA3 αφορά το κόστος ενέργειας εξισορρόπησης και αποκλίσεων που δεν ανακτάται μέσω της εκκαθάρισης.
Τις μεσημεριανές ώρες, η υψηλή παραγωγή από φωτοβολταϊκά μπορεί να δημιουργήσει πλεόνασμα. Ο ΑΔΜΗΕ ενεργοποιεί καθοδική ενέργεια και ζητά περιορισμό παραγωγής. Σε περισσότερα από τα τρία τέταρτα των περιπτώσεων περικοπών που εξετάζει η μελέτη, η τιμή καθοδικής εξισορρόπησης έφθασε το όριο των -100 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Την ίδια ώρα, όμως, μπορεί να ενεργοποιείται και ανοδική ενέργεια για λόγους ασφάλειας του δικτύου. Η τιμή απόκλισης ακολουθεί την κυρίαρχη κατεύθυνση της αγοράς, δηλαδή την καθοδική, χωρίς να αποτυπώνει με τον ίδιο τρόπο το κόστος της παράλληλης ανοδικής ενέργειας. Το ποσό που δεν καλύπτεται από την εκκαθάριση μεταφέρεται στην UA3.
Η επίδραση των μονάδων που επιστρατεύονται για ασφάλεια
Κεντρικό εύρημα της ανάλυσης είναι ότι μεγάλο μέρος της μεσημεριανής ανοδικής ενέργειας δεν προέρχεται από τα τυπικά προϊόντα εξισορρόπησης, αλλά από εντολές του ολοκληρωμένου προγραμματισμού, κυρίως για λόγους ασφάλειας. Στο διάστημα 1–27 Σεπτεμβρίου αντιστοιχούσε στο 57% της ανοδικής ενέργειας τις μεσημεριανές ώρες. Σε ώρες περικοπών ΑΠΕ, το ποσοστό έφθανε το 64%.
Η επίδραση φάνηκε έντονα στις 26 Σεπτεμβρίου. Η μέση τιμή στην αγορά επόμενης ημέρας ήταν θετική, στα 63,9 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ η Ελλάδα εισήγαγε περίπου 500 MW από την Ιταλία. Παρ’ όλα αυτά, η UA3 έφθασε τα 67,1 ευρώ ανά μεγαβατώρα, την υψηλότερη τιμή του μήνα. Οι περιορισμοί ασφάλειας έφθασαν τα 734 MW και η λειτουργία θερμικών μονάδων δημιούργησε πρόσθετη ενέργεια που έπρεπε να απορροφηθεί ή να αντισταθμιστεί.
Στην εβδομάδα 21–27 Σεπτεμβρίου, η μεσημεριανή UA3 κινήθηκε από περίπου 8 ευρώ ανά μεγαβατώρα σε ημέρες με ελάχιστους περιορισμούς έως 52–67 ευρώ όταν οι περιορισμοί ασφάλειας αυξήθηκαν. Η συσχέτιση δεν αποδεικνύει από μόνη της αιτιότητα, υποδεικνύει όμως ότι το κόστος ασφάλειας μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά την UA3.
Οι συντάκτες εκτιμούν ότι η ενέργεια εκτός των τυπικών προϊόντων εξισορρόπησης αντιστοιχεί σε περίπου 19,3 εκατ. ευρώ για το διάστημα 31 Αυγούστου–27 Σεπτεμβρίου, με αποτίμηση βάσει της οριακής τιμής ανοδικής mFRR. Το ποσό ισοδυναμεί με περίπου 20% της επίσημης UA3. Δεν αποτελεί ακριβή μέτρηση της πραγματικής πληρωμής, καθώς οι προσφορές των επιμέρους μονάδων δεν είναι δημόσιες.
Η χαμηλότερη ζήτηση αυξάνει τη χρέωση ανά μεγαβατώρα
Η κατανάλωση λειτουργεί ως παρονομαστής στον επιμερισμό των χρεώσεων: όταν μειώνεται, το ίδιο κόστος κατανέμεται σε λιγότερες μεγαβατώρες. Από την εβδομάδα 24–30 Αυγούστου έως την εβδομάδα 14–20 Σεπτεμβρίου, η UA3 ανά μεγαβατώρα υπερδιπλασιάστηκε, από 13 σε 29,5 ευρώ. Το κόστος αυξήθηκε κατά 67%, ενώ οι απολήψεις ενέργειας μειώθηκαν κατά 26%.
Η ανάλυση αποδίδει αριθμητικά το 63% της αύξησης στο υψηλότερο κόστος και το 37% στη μικρότερη βάση κατανάλωσης. Διευκρινίζει, ωστόσο, ότι η διάκριση δεν αποδεικνύει την αιτία της αύξησης: η χαμηλότερη ζήτηση μπορεί να ενισχύσει και το ίδιο το πλεόνασμα ΑΠΕ.
Ρόλο μπορούν να παίξουν και οι διασυνδέσεις, όταν οι περιορισμοί τους δεσμεύουν. Μικρότερη δυνατότητα εξαγωγής αφήνει μεγαλύτερη ποσότητα ενέργειας στην εγχώρια αγορά, ενώ οι εισαγωγές μπορούν να καλύψουν μέρος των αναγκών το βράδυ. Η μελέτη εκτιμά ότι τα όρια στις διασυνδέσεις δεν δημιουργούν από μόνα τους το κόστος, αλλά μπορούν να ενισχύσουν το πρόβλημα σε συνδυασμό με το πλεόνασμα και τους περιορισμούς ασφάλειας.
Τι προτείνει η μελέτη
Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται η χωριστή καταγραφή και αμοιβή της ενέργειας που ενεργοποιείται για λόγους ασφάλειας, η δημοσιοποίηση των αιτιών των περιορισμών και η διεύρυνση της συμμετοχής αποθήκευσης, απόκρισης ζήτησης και εκπροσώπων ΑΠΕ στην καθοδική εξισορρόπηση. Οι συντάκτες εισηγούνται επίσης καλύτερη αντιστοίχιση του κόστους με εκείνους που προκαλούν τις αποκλίσεις.
Η ανάλυση βασίζεται σε δημόσια δεδομένα και εξετάζει εκ των υστέρων τι συνέβη στην αγορά τον Σεπτέμβριο· δεν αποτελεί προσομοίωση ούτε πλήρη αιτιώδη αποτίμηση. Επισημαίνει, ωστόσο, το κενό ανάμεσα στην τιμή της αγοράς επόμενης ημέρας και στο συνολικό κόστος που τελικά επιβαρύνει τον καταναλωτή, όταν οι ανάγκες ασφάλειας του συστήματος καλύπτονται μέσα από διαφορετικούς μηχανισμούς.
