Τη λήψη άμεσων μέτρων για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, χωρίς παρεμβάσεις που θα στρεβλώνουν τη λειτουργία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, ζητά η Eurelectric από τους υπουργούς Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενόψει του Συμβουλίου Ενέργειας της 29ης Οκτωβρίου.
Σε επιστολή που απέστειλαν ο πρόεδρος της Eurelectric και διευθύνων σύμβουλος της Fortum, Markus Rauramo, και ο γενικός γραμματέας της ένωσης, Kristian Ruby, υπογραμμίζεται ότι η εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα εξακολουθεί να επιβαρύνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, εντείνοντας τις πιέσεις στο κόστος διαβίωσης και στη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.
Η Eurelectric τάσσεται υπέρ της εφαρμογής προσωρινών και στοχευμένων μέτρων στήριξης, με έμφαση στην ελάφρυνση των καταναλωτών και όχι στην επιδότηση της ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο. Παράλληλα, ζητά μεταρρυθμίσεις στη φορολογία και στις χρεώσεις δικτύου, καθώς και ένα σταθερότερο ευρωπαϊκό πλαίσιο πολιτικής που θα επιταχύνει τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας.
Τρεις βασικές προτεραιότητες
Οι προτάσεις της Eurelectric προς τους υπουργούς Ενέργειας επικεντρώνονται σε τρεις άξονες:
- Άμεση ελάφρυνση των καταναλωτών χωρίς στρεβλώσεις στην αγορά. Η 'Ενωση ζητά την κατάργηση των μη ενεργειακών επιβαρύνσεων από τους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας και την παροχή στοχευμένης, προσωρινής στήριξης σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Αντιτίθεται, παράλληλα, στην επιδότηση της ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο, εκτιμώντας ότι τέτοιες παρεμβάσεις μπορούν να αλλοιώσουν τον ανταγωνισμό και να αποδυναμώσουν τα επενδυτικά κίνητρα.
- Επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού για μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια. Για την περίοδο μετά το 2030, η Eurelectric προτείνει να τεθεί στόχος εξηλεκτρσιμού της οικονομίας περίπου στο 50% έως το 2040, με αφετηρία τον στόχο του 46% που περιλαμβάνεται στο Σχέδιο Δράσης για τoν Εξηλεκτρισμό. Ζητά, επίσης, μια ουσιαστική και προβλέψιμη τιμή άνθρακα και την εφαρμογή του δεύτερου Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS2).
- Δικαιότερη φορολόγηση και αναμόρφωση των χρεώσεων δικτύου. Η 'Ενωση υποστηρίζει ότι η ηλεκτρική ενέργεια δεν θα πρέπει να φορολογείται βαρύτερα από το φυσικό αέριο, ενώ ζητά οι χρεώσεις δικτύου να αντανακλούν το πραγματικό κόστος και να ενθαρρύνουν την αποδοτική χρήση των υποδομών και την ηλεκτροδότηση.
Αντίθεση στην επιδότηση της ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο
Στην επιστολή της, η Eurelectric υπογραμμίζει ότι τα μέτρα ανακούφισης για τον φετινό χειμώνα θα πρέπει να είναι στοχευμένα, χρονικά περιορισμένα και συντονισμένα, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Στο πλαίσιο αυτό, στηρίζει την αξιοποίηση των διαθέσιμων εργαλείων κρατικών ενισχύσεων, μεταξύ των οποίων το Πλαίσιο Κρατικών Ενισχύσεων για την Καθαρή Βιομηχανία (CISAF) και το προσωρινό πλαίσιο ενισχύσεων για την κρίση στη Μέση Ανατολή (METSAF).
Αντίθετα, προειδοποιεί ότι η επιδότηση της ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο, η οποία εξετάζεται σε ορισμένες χώρες, ενδέχεται να προκαλέσει στρεβλώσεις στην ενιαία αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Ως παράδειγμα αναφέρει τον λεγόμενο «ιβηρικό μηχανισμό», που εφαρμόστηκε στην Ισπανία και την Πορτογαλία το 2022 για τον περιορισμό του κόστους του φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή. Σύμφωνα με την Eurelectric, η συγκεκριμένη παρέμβαση αποτέλεσε εξαίρεση, η οποία δικαιολογήθηκε από τον περιορισμένο βαθμό διασύνδεσης των συγκεκριμένων αγορών και δεν μπορεί να αποτελέσει γενικευμένο μοντέλο για χώρες με ισχυρότερες ηλεκτρικές διασυνδέσεις.
Σε τέτοιες αγορές, όπως αναφέρεται, μέρος του οικονομικού οφέλους από μια επιδότηση θα μπορούσε να μεταφερθεί σε γειτονικές χώρες μέσω των εξαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ το κόστος θα παρέμενε στους εγχώριους φορολογουμένους ή καταναλωτές. Παράλληλα, θα επηρεάζονταν το διασυνοριακό εμπόριο και τα επενδυτικά σήματα της αγοράς.
Στο επίκεντρο ο εξηλεκτρισμός της οικονομίας
Σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η Eurelectric θεωρεί ότι η επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Η μετάβαση των μεταφορών, της θέρμανσης και των βιομηχανικών διεργασιών στον ηλεκτρισμό, μέσω τεχνολογιών όπως τα ηλεκτρικά οχήματα και οι αντλίες θερμότητας, μπορεί να περιορίσει την κατανάλωση φυσικού αερίου και να ενισχύσει την αξιοποίηση της καθαρής ενέργειας που παράγεται στην Ευρώπη.
Όπως επισημαίνεται στην επιστολή, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η επίτευξη του στόχου για τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας θα μπορούσε να μειώσει τη ζήτηση φυσικού αερίου στην ΕΕ κατά 70%.
Για την υποστήριξη αυτής της μετάβασης, η Eurelectric ζητά την ενίσχυση των επενδύσεων στην καθαρή ηλεκτροπαραγωγή, στα δίκτυα, στην αποθήκευση και στην ευελιξία του ενεργειακού συστήματος. Παράλληλα, υπογραμμίζει την ανάγκη προστασίας των κρίσιμων ενεργειακών υποδομών από φυσικές και υβριδικές απειλές, όπως δολιοφθορές σε υποθαλάσσια καλώδια, περιστατικά με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και κυβερνοεπιθέσεις.
Αλλαγές στη φορολογία και στα τιμολόγια δικτύου
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη διαμόρφωση ενός πλαισίου χρεώσεων που θα ευνοεί την αποδοτική χρήση του ηλεκτρικού δικτύου και δεν θα αποθαρρύνει την υποκατάσταση των ορυκτών καυσίμων από την ηλεκτρική ενέργεια.
Η Eurelectric προτείνει οι χρεώσεις δικτύου να αντανακλούν το πραγματικό κόστος, με μεγαλύτερη αξιοποίηση χρεώσεων βάσει της συμφωνημένης ισχύος και σταθερών χρονικών σημάτων κατανάλωσης. Παράλληλα, εισηγείται τα γεωγραφικά κίνητρα να ενσωματώνονται στις χρεώσεις σύνδεσης και όχι στις διαρκείς χρεώσεις χρήσης του δικτύου.
Ζητά, επίσης, οι κοινωνικοί και βιομηχανικοί στόχοι πολιτικής να εξυπηρετούνται μέσω ξεχωριστών εργαλείων και όχι μέσω των τιμολογίων δικτύου, καθώς και να επιταχυνθεί η σύνδεση βιομηχανιών που προχωρούν σε ηλεκτροδότηση, σε συνδυασμό με μακροχρόνιες συμβάσεις αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (PPAs).
Σε ό,τι αφορά τη φορολογία, η θέση της είναι ότι οι φόροι και οι λοιπές επιβαρύνσεις στην ηλεκτρική ενέργεια θα πρέπει να μειωθούν στο χαμηλότερο επιτρεπόμενο από το ευρωπαϊκό πλαίσιο επίπεδο, ώστε να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητά της έναντι του φυσικού αερίου.
Εφαρμογή των ευρωπαϊκών αποφάσεων
Τέλος, η Eurelectric ζητά να προχωρήσει η εφαρμογή των ήδη συμφωνημένων ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών, μεταξύ των οποίων ο μεταρρυθμισμένος σχεδιασμός της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, η «Δέσμη για τα Δίκτυα» (Grids Package) και η πρωτοβουλία «AccelerateEU».
Όπως τονίζει, η αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους δεν μπορεί να περιοριστεί σε βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις, αλλά απαιτεί συνεκτική στρατηγική που θα συνδυάζει την προστασία των καταναλωτών με την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας, των επενδύσεων και της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Η Eurelectric δηλώνει, τέλος, έτοιμη να συνεργαστεί με τους υπουργούς Ενέργειας των κρατών-μελών για την προώθηση λύσεων που θα εξασφαλίζουν προσιτή, ασφαλή και καθαρή ηλεκτρική ενέργεια για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις της Ευρώπης.
Η επιστολή
Θέμα: Διασφάλιση ανταγωνιστικής και ασφαλούς ενέργειας για τον φετινό χειμώνα και το μέλλον
Αξιότιμοι Υπουργοί,
Για άλλη μια φορά, η Ευρώπη πληρώνει το τίμημα της εξάρτησής της από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Οι λογαριασμοί για τα νοικοκυριά αυξάνονται, οι ενεργοβόρες βιομηχανίες δέχονται πιέσεις, ενώ η ανησυχία για το κόστος ενέργειας αποτυπώνεται στις διαδηλώσεις που πραγματοποιούνται σε διάφορες χώρες της ΕΕ, με τους πολίτες να καλούν τις κυβερνήσεις να αναλάβουν δράση. Ως εκπρόσωποι του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας, λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη αυτές τις ανησυχίες και επιθυμούμε να συμβάλουμε στη λύση.
Αυτόν τον χειμώνα, επιδιώκουμε να βρούμε από κοινού λύσεις που θα προστατεύουν τόσο τα νοικοκυριά όσο και τους βιομηχανικούς καταναλωτές, χωρίς να προκαλούν στρεβλώσεις στην αγορά.
Συμμεριζόμαστε την άποψη του Επιτρόπου Jørgensen –όπως διατυπώθηκε στο Δουβλίνο στις 29 Σεπτεμβρίου– ότι κάθε μέτρο ανακούφισης πρέπει να είναι προσωρινό και στοχευμένο. Ως εκ τούτου, υποστηρίζουμε τα μέτρα που περιλαμβάνονται στην «εργαλειοθήκη» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένου του Πλαισίου Κρατικών Ενισχύσεων για την Καθαρή Βιομηχανία (Clean Industrial State Aid Framework - CISAF) και του σχετικού Προσωρινού Πλαισίου Κρατικών Ενισχύσεων λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή (METSAF).
Αντιθέτως, η επιδότηση της ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο –όπως συζητείται επί του παρόντος σε ορισμένες χώρες– θα προκαλούσε στρεβλώσεις στην εσωτερική αγορά. Υπενθυμίζουμε στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής ότι ο «ιβηρικός μηχανισμός» (Iberian mechanism) –που εφαρμόστηκε στην Ισπανία και την Πορτογαλία το 2022 για τον προσωρινό περιορισμό του κόστους του φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή– αποτέλεσε μια εξαίρεση βασισμένη στη χαμηλή διασυνδεσιμότητα των δικτύων, και συνεπώς αποτελεί ακατάλληλο μοντέλο για αγορές με υψηλότερο βαθμό διασύνδεσης.
Υπάρχουν καλύτερες λύσεις, οι οποίες παρουσιάζονται παρακάτω Μακροπρόθεσμα, η δομική απάντηση είναι σαφής: εξηλεκτρισμός (electrification). Κάθε αντλία θερμότητας, ηλεκτρικό όχημα ή βιομηχανική διαδικασία που μεταβαίνει στον ηλεκτρισμό, αντικαθιστά τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα με καθαρή ενέργεια που παράγεται στην Ευρώπη. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η επίτευξη του στόχου για την ηλεκτροδότηση θα μπορούσε να μειώσει τη ζήτηση φυσικού αερίου στην ΕΕ κατά 70%.
Υπό αυτό το πρίσμα, και ενόψει της συζήτησής σας στο Συμβούλιο Ενέργειας της 29ης Οκτωβρίου, η Eurelectric επιθυμεί να καταθέσει τις απόψεις της σχετικά με τρία ζητήματα προτεραιότητας που περιλαμβάνονται στην ημερήσια διάταξή σας:
- Μέτρα ανακούφισης που δεν προκαλούν στρεβλώσεις, και ηλεκτροδότηση για διαρκή ασφάλεια – υποστήριξη που εστιάζει στον λογαριασμό και όχι στη λειτουργία της αγοράς, χωρίς επιδοτήσεις για την ηλεκτροπαραγωγή με βάση το φυσικό αέριο.
- Ένα πλαίσιο για την περίοδο μετά το 2030, βασισμένο στον εξηλεκτρισμό – με στόχο ο εξηλεκτρισμός να φτάσει στο περίπου 50% της οικονομίας έως το 2040, προσέγγιση που περιλαμβάνει όλες τις τεχνολογίες και ένα ισχυρό Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS).
- Χρεώσεις δικτύου και φορολογία προσαρμοσμένες στις μελλοντικές ανάγκες – τιμολόγια φιλικά προς το σύστημα και φορολογική μεταχείριση της ηλεκτρικής ενέργειας που δεν επιβαρύνει περισσότερο από εκείνη του φυσικού αερίου, ώστε οι λογαριασμοί να επιβραβεύουν την καθαρή ηλεκτροκίνηση.
Στο Παράρτημα θα βρείτε αναλυτικότερα τις προτάσεις μας για καθένα από αυτά τα ζητήματα. Η Eurelectric είναι έτοιμη να συνεργαστεί εποικοδομητικά μαζί σας, με στόχο την παροχή προσιτής, ασφαλούς και καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας για τους πολίτες και τη βιομηχανία της Ευρώπης.
Αναλυτικά: Οι συστάσεις της Eurelectric για το Συμβούλιο Ενέργειας της 29ης Οκτωβρίου
1. Ενεργειακή ασφάλεια: ανακούφιση τον φετινό χειμώνα, ανθεκτικότητα μακροπρόθεσμα
Στόχος: Η προστασία των καταναλωτών τον φετινό χειμώνα, χωρίς να αλλοιώνεται η εσωτερική αγορά, και η οικοδόμηση μακροπρόθεσμης ασφάλειας με βάση την καθαρή ηλεκτρική ενέργεια εγχώριας παραγωγής.
Για τον φετινό χειμώνα:
- Πλήρης αξιοποίηση της «εργαλειοθήκης» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με βραχυπρόθεσμα μέτρα ανακούφισης, συμπεριλαμβανομένου του Πλαισίου Κρατικών Ενισχύσεων για μια Καθαρή Βιομηχανική Συμφωνία (Clean Industrial Deal State Aid Framework - CISAF) και του Προσωρινού Πλαισίου Κρατικών Ενισχύσεων για την κρίση στη Μέση Ανατολή (Middle East Crisis Temporary State Aid Framework - METSAF). Τα μέτρα ανακούφισης πρέπει να είναι στοχευμένα, χρονικά περιορισμένα και συντονισμένα, να υλοποιούνται μέσω ενισχύσεων στο εισόδημα ή χρηματοδοτικών παρεμβάσεων —και όχι μέσω ανώτατων ορίων τιμών (price caps)—, αποφεύγοντας την αποσύνδεση των τιμών και τον κατακερματισμό της αγοράς.
- Αφαίρεση των μη ενεργειακών επιβαρύνσεων από τους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας.
- Αποφυγή επιδότησης της ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο. Τα ανώτατα όρια τιμών στο φυσικό αέριο αποτελούν, στην πράξη, επιδοτήσεις για τις μονάδες φυσικού αερίου, οι οποίες αυξάνουν τη ζήτηση για το καύσιμο αυτό, ενώ θα έπρεπε να τη μειώνουμε. Ο «ιβηρικός μηχανισμός» αποτέλεσε μια εξαίρεση, η οποία δικαιολογούνταν από τον χαμηλό βαθμό διασυνδεσιμότητας. Σε μια αγορά με υψηλό βαθμό διασύνδεσης, όπως αυτή της Ιταλίας, μέρος του οφέλους θα κατέληγε σε γειτονικές χώρες μέσω των εξαγωγών, ενώ το κόστος θα επιβάρυνε τους εγχώριους φορολογούμενους ή καταναλωτές, στρεβλώνοντας το διασυνοριακό εμπόριο και αποδυναμώνοντας τα επενδυτικά σήματα.
Μακροπρόθεσμα:
- Οικοδόμηση μακροπρόθεσμης ασφάλειας μέσω του εξηλεκτρισμού, της καθαρής ηλεκτροπαραγωγής, των δικτύων, της αποθήκευσης και της ευελιξίας.
- Προστασία των κρίσιμων ενεργειακών υποδομών από φυσικές και υβριδικές απειλές. Οι ενεργειακές υποδομές της Ευρώπης αποτελούν στόχο ακόμη και σε περιόδους ειρήνης —από δολιοφθορές σε υποθαλάσσια καλώδια μέχρι εισβολές μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) και κυβερνοεπιθέσεις.
- Εφαρμογή των όσων έχουν ήδη συμφωνηθεί: ο μεταρρυθμισμένος σχεδιασμός της αγοράς, η «Δέσμη για τα Δίκτυα» (Grids Package) και η πρωτοβουλία «AccelerateEU» περιλαμβάνουν ήδη τα εργαλεία για τη μείωση των τιμών και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας.
2. Πλαίσιο για την περίοδο μετά το 2030: στόχοι που ενισχύουν την ανθεκτικότητα
Στόχος: Ένα πλαίσιο που καθιστά τον εξηλεκτρισμό τον πυρήνα της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής για το κλίμα και την ενέργεια με ορίζοντα το 2040 Με αφετηρία τον στόχο του 46% που προβλέπεται στο Σχέδιο Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό, ένας στόχος της τάξης του 50% έως το 2040 θα μπορούσε να κατευθύνει τις επενδύσεις στα δίκτυα, στην παραγωγή καθαρής ενέργειας και στην ευελιξία.
- Υιοθέτηση μιας προσέγγισης που περιλαμβάνει όλες τις τεχνολογίες, η οποία θα υποστηρίζεται από ένα απλό και στιβαρό πλαίσιο διακυβέρνησης, χωρίς να απαιτείται αναθεώρηση των κανόνων που είναι απαραίτητοι για την επίτευξη των στόχων του 2030.
- Στήριξη του κλιματικού στόχου για το 2040 και καθιέρωση μιας ουσιαστικής και προβλέψιμης τιμής άνθρακα, απαλλαγμένης από ad hoc παρεμβάσεις.
- Εφαρμογή του ETS2 (Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών 2) για την επιτάχυνση της ηλεκτροκίνησης στις μεταφορές και τη θέρμανση, αντί για την αναβολή ή την επαναδιαπραγμάτευσή του.
3. Χρεώσεις δικτύου: τιμολόγια που επιβραβεύουν την αποδοτικότητα
Στόχος: Χρεώσεις δικτύου και φορολογία που επιβραβεύουν την αποδοτική χρήση του δικτύου και την ηλεκτροκίνηση, χωρίς να υφίστανται διασταυρούμενες επιδοτήσεις.
Πώς να επιτευχθεί αυτό:
- Διατήρηση των τιμολογίων δικτύου σε επίπεδα που αντικατοπτρίζουν το κόστος, με ενισχυμένο ρόλο για τα στοιχεία που βασίζονται στη δυναμικότητα (capacity-based elements), σε συνδυασμό με στατικά σήματα διαφοροποίησης ανάλογα με τον χρόνο χρήσης.
- Ενσωμάτωση σημάτων που σχετίζονται με την τοποθεσία (locational signals) στα τέλη σύνδεσης, αντί στα τακτικά τιμολόγια δικτύου.
- Αντιμετώπιση των στόχων κοινωνικής και βιομηχανικής πολιτικής εκτός του πλαισίου των τιμολογίων δικτύου, και παροχή ισότιμων κινήτρων στους διαχειριστές δικτύων τόσο για ψηφιακές όσο και για φυσικές λύσεις.
- Στήριξη των φορολογικών πτυχών της πρότασης: η ηλεκτρική ενέργεια δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να φορολογείται βαρύτερα από το φυσικό αέριο, ενώ οι φόροι και οι επιβαρύνσεις στην ηλεκτρική ενέργεια θα πρέπει να περιοριστούν στο νόμιμο ελάχιστο επίπεδο.
- Αξιοποίηση της ιεράρχησης των συνδέσεων στο δίκτυο για την επιτάχυνση της διαδικασίας ηλεκτροκίνησης/ηλεκτροδότησης βιομηχανικών δραστηριοτήτων, παράλληλα με τη χρήση μακροχρόνιων συμβάσεων αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (PPAs).
