Νέα εστία πίεσης για την ελληνική οικονομία δημιουργούν οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, καθώς η αναζωπύρωση της έντασης στον Περσικό Κόλπο επαναφέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο μιας νέας ενεργειακής ανατίμησης. Η αποκλιμάκωση που είχε αρχίσει να καταγράφεται σε επιμέρους κατηγορίες, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τα τρόφιμα, κινδυνεύει να ανακοπεί εάν η άνοδος των διεθνών τιμών πετρελαίου αποκτήσει διάρκεια.
Τα τελευταία στοιχεία της Eurostat για τον Ιούλιο είχαν δημιουργήσει μια πιο θετική εικόνα στο μέτωπο των τροφίμων. Οι τιμές εμφανίστηκαν οριακά χαμηλότερες σε σχέση με έναν χρόνο πριν, καταγράφοντας μεταβολή -0,4%, ενισχύοντας την εκτίμηση ότι η κατάσταση στα ράφια μπορεί σταδιακά να σταθεροποιηθεί.
Στο οικονομικό επιτελείο υπήρχε, μάλιστα, η προσδοκία ότι η εφαρμογή της «συμφωνίας κυρίων» μεταξύ προμηθευτών και αλυσίδων σούπερ μάρκετ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως επιπλέον ανάχωμα στις ανατιμήσεις.
Οι γεωπολιτικές εξελίξεις, ωστόσο, υπενθυμίζουν ότι η εικόνα παραμένει εύθραυστη. Όσο οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία συνεχίζονται, η ενεργειακή αγορά παραμένει εκτεθειμένη σε απότομες μεταβολές, οι οποίες μπορούν να μεταφερθούν με ταχύτητα στο κόστος μεταφορών, παραγωγής και τελικά στις τιμές καταναλωτή.
Η ενέργεια επιστρέφει στο επίκεντρο
Η πίεση από το ενεργειακό κόστος έχει ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της στην Ελλάδα. Από τον Μάρτιο, τα στοιχεία της Eurostat κατέγραφαν ότι η ενέργεια αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα σημεία ανησυχίας για τους καταναλωτές.
Η εικόνα επιδεινώθηκε ιδιαίτερα τον Απρίλιο, όταν οι ενεργειακές τιμές στην Ελλάδα αυξήθηκαν με ρυθμό σχεδόν διπλάσιο από τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο, κατά 21,6% έναντι 10,8%.
Στη συνέχεια οι πιέσεις άρχισαν να υποχωρούν, χωρίς όμως να εξαφανιστούν. Η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει υψηλότερο ενεργειακό πληθωρισμό από την Ευρωπαϊκή Ένωση, με την ετήσια αύξηση να διαμορφώνεται στο 13%, έναντι 10,3% στην ΕΕ.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η εξέλιξη στην αγορά του diesel, καθώς οι αυξήσεις στην αντλία δεν περιορίζονται στην τσέπη του οδηγού. Το πετρέλαιο κίνησης αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για το κόστος μεταφορών και, κατ’ επέκταση, για το κόστος ολόκληρης της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Ενδεικτικά, από τον Ιούνιο έως τον Ιούλιο οι τιμές του diesel αυξήθηκαν σε 17 κράτη-μέλη. Τη μεγαλύτερη άνοδο κατέγραψε η Πολωνία με 13,4%, ακολούθησε η Γερμανία με 12,7%, ενώ στην Ελλάδα η αύξηση έφτασε το 12,1%.
Στον αντίποδα, μειώσεις καταγράφηκαν σε εννέα χώρες της ΕΕ, με την Κύπρο (-7,9%), τη Σουηδία (-7,4%) και την Ιρλανδία (-6,4%) να εμφανίζουν τις μεγαλύτερες υποχωρήσεις.
Το πετρέλαιο ξαναγράφει την εξίσωση
Στο μεταξύ, η νέα ένταση στον Περσικό Κόλπο αλλάζει εκ νέου τα δεδομένα στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά. Η τιμή του Brent κινήθηκε πάνω από τα 90 δολάρια το βαρέλι, καθώς η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή ενίσχυσε τις ανησυχίες για την ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών και, κυρίως, για την απρόσκοπτη λειτουργία του Στενού του Ορμούζ.
Το ενδεχόμενο, μάλιστα, μιας παρατεταμένης στρατιωτικής κλιμάκωσης δημιουργεί φόβους για προβλήματα στη ναυτιλία και περιορισμό της παγκόσμιας προσφοράς ενέργειας. Την ίδια στιγμή, ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας εξακολουθεί να επιβαρύνει την αγορά, με τις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές να προσθέτουν έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας.
Με βάση τα δεδομένα του σεναρίου που περιγράφεται, το Brent βρίσκεται περίπου 32% υψηλότερα σε σχέση με πέρυσι και σχεδόν 30 δολάρια πάνω από τις αρχικές εκτιμήσεις για την πορεία της αγοράς στις αρχές του έτους.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται, επομένως, σε μια προσωρινή άνοδο στην τιμή του αργού. Εάν οι υψηλές τιμές διατηρηθούν, η επίδραση μπορεί να περάσει στα καύσιμα, στις μεταφορές, στη βιομηχανία και τελικά στον πληθωρισμό, επηρεάζοντας τις οικονομικές επιδόσεις τόσο του 2026 όσο και του 2027.
Ο δεύτερος πονοκέφαλος βρίσκεται στα διυλιστήρια
Στην εξίσωση προστίθεται ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας: η περιορισμένη διαθεσιμότητα προϊόντων διύλισης.
Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι οι πιέσεις δεν αφορούν πλέον μόνο την παραγωγή αργού πετρελαίου, αλλά και τη δυνατότητα της διεθνούς αγοράς να εξασφαλίσει επαρκείς ποσότητες επεξεργασμένων προϊόντων.
Τα τελευταία χρόνια η Ευρώπη έχει μειώσει τη διυλιστική της δυναμικότητα, καθώς αρκετές εγκαταστάσεις έχουν κλείσει ή έχουν μετατραπεί στο πλαίσιο της ενεργειακής μετάβασης. Η εξέλιξη αυτή περιορίζει τα διαθέσιμα «μαξιλάρια» ασφαλείας όταν η αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με μια διεθνή κρίση προσφοράς.
Έτσι, μια διαταραχή στην παγκόσμια αγορά μπορεί πλέον να μεταφράζεται ταχύτερα σε ελλείψεις συγκεκριμένων προϊόντων και σε μεγαλύτερη ανάγκη εισαγωγών από την ευρωπαϊκή αγορά.
Την ίδια στιγμή, η ένταση στη Μέση Ανατολή έχει οδηγήσει σε αυξημένη αξιοποίηση στρατηγικών και εμπορικών αποθεμάτων, με στόχο να διατηρηθεί η ομαλή τροφοδοσία. Οι πιέσεις έχουν ήδη αγγίξει ακόμη και την αγορά αεροπορικών καυσίμων, ενώ οι επιθέσεις σε εγκαταστάσεις παραγωγής και διύλισης στην περιοχή περιορίζουν περαιτέρω τη διαθεσιμότητα.
Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: λιγότερη προσφορά, μεγαλύτερη αβεβαιότητα και υψηλότερο κόστος.
Η κυβερνητική «άμυνα» απέναντι στο νέο κύμα
Μπροστά σε αυτό το σκηνικό, το οικονομικό επιτελείο καλείται να διαχειριστεί μια ιδιαίτερα σύνθετη ισορροπία. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η ανάγκη να συγκρατηθεί το κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις και από την άλλη η δημοσιονομική δυνατότητα για νέες παρεμβάσεις.
Το μήνυμα ότι δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού έχει ήδη δοθεί από την κυβέρνηση, με τον Τάκη Θεοδωρικάκο να έχει προειδοποιήσει για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν οι δύο πολεμικές εστίες στην ευρύτερη περιοχή στις τιμές του πετρελαίου και στον πληθωρισμό.
Η ανησυχία αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς στα πιο δυσμενή σενάρια ο φετινός πληθωρισμός μπορεί να κινηθεί ακόμη και προς το 4%.
Σε αυτό το περιβάλλον, η παράταση της επιδότησης στο diesel αναδεικνύεται σε ένα από τα βασικά διαθέσιμα εργαλεία. Εφόσον οι διεθνείς τιμές πετρελαίου παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα, η παρέμβαση στα καύσιμα μπορεί να λειτουργήσει ως «φρένο» στη μετακύλιση του ενεργειακού κόστους στην οικονομία.
Το δημοσιονομικό «μαξιλάρι» για το 2026 και το 2027
Για το 2026, στον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο παραμένουν τουλάχιστον 150 εκατ. ευρώ, ποσό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση της επιδότησης του πετρελαίου κίνησης έως το τέλος του έτους, εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν.
Παράλληλα, η δημοσιονομική στρατηγική για το 2027 προβλέπει τη διατήρηση ενός σημαντικού αποθεματικού ασφαλείας. Παρά το συνολικό πακέτο ελαφρύνσεων, εκτιμάται ότι θα παραμείνει διαθέσιμο ένα «μαξιλάρι» της τάξης των 500-800 εκατ. ευρώ για την αντιμετώπιση έκτακτων συνθηκών στην ενέργεια.
