Μια φράση του Κωστή Χατζηδάκη, η οποία πέρασε σχεδόν «παράλληλα» με τη συζήτηση για τη ΔΕΘ και την ακρίβεια, δημιουργεί προσδοκίες για παρεμβάσεις στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Στο τραπέζι βρίσκονται η αποκλιμάκωση των τιμολογίων, η δυνατότητα απορρόφησης μέρους των αυξήσεων από τους προμηθευτές και, εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν, η επιστροφή σε στοχευμένα μέτρα στήριξης.
Μια μικρή αλλά ιδιαίτερα προσεκτικά διατυπωμένη αναφορά του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη βάζει το ηλεκτρικό ρεύμα στο επίκεντρο των εξελίξεων των επόμενων ημερών, σε μια περίοδο κατά την οποία η νέα άνοδος των διεθνών ενεργειακών τιμών απειλεί να περιπλέξει τον σχεδιασμό της κυβέρνησης ενόψει της ΔΕΘ.
Μιλώντας για την ακρίβεια, ο κ. Χατζηδάκης προανήγγειλε νέες μειώσεις τιμών από τον Σεπτέμβριο και αμέσως μετά πρόσθεσε ότι εκτιμά πως θα υπάρξουν «κάποιες ενδιαφέρουσες εξελίξεις θετικές με το ηλεκτρικό ρεύμα».
Δεν έδωσε περισσότερες λεπτομέρειες. Και ακριβώς αυτή η επιλογή δημιουργεί ερωτήματα για το τι βρίσκεται πίσω από την αναφορά του.
Η διατύπωση δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί τυχαία. Έρχεται λίγες ημέρες πριν από την ολοκλήρωση του κυβερνητικού σχεδιασμού για τη ΔΕΘ και ενώ το ενεργειακό κόστος επανέρχεται ως ένας από τους σημαντικότερους αστάθμητους παράγοντες τόσο για τα νοικοκυριά όσο και για τον κρατικό προϋπολογισμό.
Η πρώτη ανάγνωση: Οι λογαριασμοί του Σεπτεμβρίου
Το πρώτο και ίσως πιο άμεσο σενάριο αφορά τα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας που θα ανακοινώσουν οι προμηθευτές για τον Σεπτέμβριο.
Το προηγούμενο διάστημα οι εταιρείες προμήθειας, και κυρίως η ΔΕΗ που εξακολουθεί να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για την αγορά λιανικής, απορρόφησαν σημαντικό μέρος των πιέσεων που είχαν εμφανιστεί στη χονδρεμπορική αγορά.
Για τον Αύγουστο η ΔΕΗ διατήρησε το πράσινο Γ1/Γ1Ν στα 13,8 λεπτά ανά κιλοβατώρα, παρά τη σημαντική αύξηση που είχε προηγηθεί στη χονδρική αγορά. Το αποτέλεσμα ήταν η μεταβολή της χονδρεμπορικής τιμής να μη μεταφερθεί αυτούσια στους καταναλωτές.
Το ερώτημα πλέον είναι εάν κάτι αντίστοιχο μπορεί να συμβεί και τον Σεπτέμβριο.
Οι επόμενες ημέρες είναι κρίσιμες, καθώς οι προμηθευτές θα πρέπει να οριστικοποιήσουν την τιμολογιακή τους πολιτική. Μια συγκράτηση ή ακόμη περισσότερο μια μείωση των πράσινων τιμολογίων θα μπορούσε να αποτελεί ένα μέρος των «θετικών εξελίξεων» στις οποίες αναφέρθηκε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.
Υπάρχει όμως μία σημαντική παράμετρος η διεθνής ενεργειακή συγκυρία έχει γίνει εκ νέου δυσμενής.
Το φυσικό αέριο αλλάζει ξανά την εξίσωση
Η νέα άνοδος της τιμής του φυσικού αερίου αποτελεί πλέον τον μεγαλύτερο πονοκέφαλο για την ηλεκτρική αγορά.
Οι ευρωπαϊκές τιμές έχουν κινηθεί σε επίπεδα που είχαν να εμφανιστούν από την ενεργειακή κρίση των προηγούμενων ετών, επαναφέροντας έναν μηχανισμό που η Ευρώπη γνωρίζει καλά: ακριβότερο φυσικό αέριο σημαίνει ακριβότερη ηλεκτροπαραγωγή από μονάδες αερίου και, όταν αυτές καθορίζουν την οριακή τιμή, μεγαλύτερη πίεση στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρισμού.
Η Ελλάδα βρίσκεται σε καλύτερη θέση σε σχέση με την περίοδο της μεγάλης ενεργειακής κρίσης, κυρίως λόγω της πολύ μεγαλύτερης συμμετοχής των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Οι ΑΠΕ λειτουργούν πλέον ως σημαντικό ανάχωμα απέναντι στην άνοδο του φυσικού αερίου, περιορίζοντας για αρκετές ώρες της ημέρας τις τιμές στη χονδρική.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ελληνική αγορά είναι απομονωμένη από το διεθνές ενεργειακό σοκ.
Σε ώρες χαμηλής παραγωγής από φωτοβολταϊκά και αιολικά, οι μονάδες φυσικού αερίου εξακολουθούν να είναι απαραίτητες για την κάλυψη της ζήτησης. Και όσο ακριβότερο γίνεται το καύσιμο τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος οι πιέσεις να περάσουν τελικά στους λογαριασμούς.
Το δεύτερο σενάριο: Μια συνεννόηση με τους προμηθευτές
Σε αυτό το περιβάλλον αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον ένα δεύτερο σενάριο να βρίσκεται σε εξέλιξη συνεννόηση της κυβέρνησης με την αγορά προμήθειας ώστε οι αυξήσεις της χονδρικής να μην περάσουν αυτούσιες στη λιανική.
Το μοντέλο δεν είναι άγνωστο.
Τα προηγούμενα χρόνια, όταν οι συνθήκες το επέτρεπαν, οι προμηθευτές απορροφούσαν μέρος των διακυμάνσεων μέσω της εμπορικής τους πολιτικής. Η δυνατότητα αυτή φυσικά έχει όρια και εξαρτάται τόσο από τις συνθήκες της αγοράς όσο και από το κόστος προμήθειας κάθε εταιρείας.
Για την κυβέρνηση, πάντως, ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα ήταν η ιδανική εξέλιξη: χαμηλότερη τελική επιβάρυνση για τους καταναλωτές χωρίς δημοσιονομικό κόστος για τον προϋπολογισμό.
Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σήμερα.
Το οικονομικό επιτελείο βρίσκεται στην τελική ευθεία για το πακέτο της ΔΕΘ και κάθε πρόσθετη δαπάνη για ενεργειακές επιδοτήσεις αφαιρεί δημοσιονομικό χώρο από φορολογικές ελαφρύνσεις και άλλες παρεμβάσεις που εξετάζονται.
Το τρίτο σενάριο: Επιστροφή των επιδοτήσεων εάν χρειαστεί
Το ενδεχόμενο κρατικής παρέμβασης στους λογαριασμούς δεν μπορεί πάντως να αποκλειστεί εάν η διεθνής ενεργειακή κρίση επιδεινωθεί.
Η κυβέρνηση διαθέτει ήδη την εμπειρία και τους μηχανισμούς της περιόδου 2021-2023, όταν οι λογαριασμοί ηλεκτρικής ενέργειας επιδοτούνταν συστηματικά προκειμένου να απορροφηθεί μεγάλο μέρος των αυξήσεων της χονδρεμπορικής αγοράς.
Η επιστροφή σε ένα γενικευμένο μοντέλο επιδοτήσεων δεν αποτελεί το βασικό σενάριο. Θα ήταν ακριβή δημοσιονομικά και θα αντέβαινε στη σταδιακή ευρωπαϊκή μετατόπιση από τις οριζόντιες επιδοτήσεις προς περισσότερο στοχευμένες παρεμβάσεις.
Δεν σημαίνει όμως ότι η εργαλειοθήκη έχει εξαφανιστεί.
Εάν οι τιμές του φυσικού αερίου παραμείνουν σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα και η χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρισμού ακολουθήσει, τότε θα αυξηθεί αναπόφευκτα η πίεση για κάποια μορφή προστασίας των πιο ευάλωτων καταναλωτών.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, πιθανότερη θα ήταν μια στοχευμένη παρέμβαση παρά η επιστροφή στις οριζόντιες επιδοτήσεις της μεγάλης ενεργειακής κρίσης.
Γιατί έχει σημασία ότι το είπε τώρα
Υπάρχει, τέλος, και η πολιτική διάσταση της δήλωσης.
Ο Κωστής Χατζηδάκης έκανε την αναφορά στο ηλεκτρικό ρεύμα ενώ περιέγραφε τις προτεραιότητες της κυβέρνησης για τη ΔΕΘ, με πρώτη την αντιμετώπιση της ακρίβειας και ακολούθως τη στήριξη της οικογένειας και των μικρομεσαίων.
Η χρονική συγκυρία επομένως συνδέει αναπόφευκτα το ενεργειακό κόστος με το συνολικό οικονομικό πακέτο που προετοιμάζει η κυβέρνηση.
Οι επόμενες ημέρες θα δείξουν τι εννοούσε ο Χατζηδάκης
Μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει επίσημη εξειδίκευση της δήλωσης του αντιπροέδρου της κυβέρνησης. Η ίδια η επιλογή του να μιλήσει για «ενδιαφέρουσες θετικές εξελίξεις», χωρίς να τις προσδιορίσει, δείχνει πάντως ότι η κυβέρνηση αναμένει κάτι περισσότερο από μια απλή καθημερινή διακύμανση της χονδρεμπορικής αγοράς.
Το πρώτο ορόσημο είναι οι ανακοινώσεις των προμηθευτών για τα τιμολόγια του Σεπτεμβρίου.
Το δεύτερο είναι η πορεία του φυσικού αερίου και της ελληνικής χονδρεμπορικής αγοράς τις επόμενες ημέρες.
Και το τρίτο είναι οι τελικές αποφάσεις για το πακέτο της ΔΕΘ.
Εκεί θα φανεί εάν οι «θετικές εξελίξεις» που προανήγγειλε ο Κωστής Χατζηδάκης θα έρθουν από την ίδια την αγορά, από τους προμηθευτές ή τελικά από το κυβερνητικό ταμείο.
