Η πρώτη δοκιμασία για το νέο μοντέλο εμπορικής αξιοποίησης του Κάθετου Διαδρόμου πραγματοποιείται σήμερα, καθώς ανοίγει η πρώτη ετήσια δημοπρασία δέσμευσης δυναμικότητας για τα προϊόντα Route 1, Route 2 και Route 3, με τις αγορές να παρακολουθούν στενά το ενδιαφέρον που θα εκδηλωθεί από τους χρήστες του συστήματος.
Η συγκεκριμένη δημοπρασία αποτελεί το αποτέλεσμα πολύμηνης συνεργασίας των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Μολδαβίας και της Ουκρανίας, σε συνεννόηση με τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στόχος ήταν η δημιουργία ενός πιο ανταγωνιστικού προϊόντος μεταφοράς, το οποίο θα αντιμετωπίζει τις αδυναμίες που είχαν καταγραφεί στις προηγούμενες προσπάθειες διάθεσης δυναμικότητας.
Οι αρχικές εκδόσεις των προϊόντων Route δεν είχαν καταφέρει να προσελκύσουν σημαντικό εμπορικό ενδιαφέρον, καθώς οι συμμετέχοντες θεωρούσαν αποτρεπτικά τόσο τα υψηλά τέλη διαμετακόμισης όσο και τη μηνιαία διάρκεια των συμβολαίων, ενώ δεν υπήρχε η δυνατότητα ενιαίας δέσμευσης χωρητικότητας σε ολόκληρη τη διαδρομή από την Ελλάδα έως την Ουκρανία.
Το νέο ετήσιο προϊόν φιλοδοξεί να αλλάξει τα δεδομένα. Εκτός από τη σημαντική μείωση των χρεώσεων διέλευσης, επιτρέπει πλέον στους ενδιαφερόμενους να εξασφαλίσουν δυναμικότητα σε όλα τα διασυνοριακά σημεία του διαδρόμου μέσω μίας ενιαίας διαδικασίας, στοιχείο που θεωρείται κρίσιμο για την εμπορική αξιοποίηση της διαδρομής.
Οι ποσότητες που θα δεσμευτούν μέσω της σημερινής διαδικασίας αφορούν μεταφορές φυσικού αερίου που θα ξεκινήσουν με την έναρξη του ευρωπαϊκού έτους αερίου 2026-2027, από τον Οκτώβριο του 2026, ενώ η πρώτη φυσική παράδοση προβλέπεται να πραγματοποιηθεί στις 26 Οκτωβρίου.
Εκτιμήσεις για κάλυψη 30%
Σύμφωνα με πληροφορίες της αγοράς, οι πρώτες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για πιθανή κάλυψη περίπου του 30% της διαθέσιμης δυναμικότητας, η οποία ανέρχεται κοντά στις 100 GWh. Μεταξύ των εταιρειών που εξετάζουν τη συμμετοχή τους φέρονται να βρίσκονται η ΔΕΠΑ Εμπορίας και η Bulgargaz. Από ελληνικής πλευράς, το σημείο εξόδου του φυσικού αερίου είναι το Σιδηρόκαστρο, με κατεύθυνση προς την Κουλάτα στη Βουλγαρία.
Η σημερινή διαδικασία αποτελεί την αφετηρία ενός νέου πλαισίου δημοπρασιών, το οποίο θα εμπλουτιστεί το επόμενο διάστημα με μηνιαία και τριμηνιαία προϊόντα, δίνοντας μεγαλύτερη ευελιξία στους συμμετέχοντες και προσαρμόζοντας τις διαθέσιμες επιλογές στις ανάγκες της αγοράς.
Το αέριο που αναμένεται να μεταφέρεται μέσω του Κάθετου Διαδρόμου προέρχεται κυρίως από εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), το οποίο εκφορτώνεται στους τερματικούς σταθμούς της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης, ενώ συμπληρωματικές ποσότητες τροφοδοτούνται μέσω του αγωγού TAP.
Την ίδια στιγμή, η ενίσχυση των υποδομών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη δημιουργεί ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη του διαδρόμου. Οι πρόσφατες αναβαθμίσεις του βουλγαρικού συστήματος μεταφοράς φυσικού αερίου αύξησαν κατά περίπου 50% τη διαθέσιμη δυναμικότητα, ανεβάζοντας τη δυνατότητα μεταφοράς στο τμήμα Ελλάδας–Βουλγαρίας στα 3,1 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, από 2,4 δισ. κυβικά μέτρα προηγουμένως.
Παράλληλα, ο σχεδιασμός επεκτείνεται πέρα από τον υφιστάμενο άξονα προς Ρουμανία, Μολδαβία και Ουκρανία. Σε εξέλιξη βρίσκεται η προώθηση της διασύνδεσης με τη Βόρεια Μακεδονία, με την ολοκλήρωση του ελληνικού σκέλους να τοποθετείται χρονικά στα τέλη του 2026 και του αντίστοιχου έργου στη γειτονική χώρα περίπου έναν χρόνο αργότερα. Αντίστοιχο ενδιαφέρον έχει εκδηλωθεί και από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, ενώ στα μελλοντικά σχέδια περιλαμβάνεται και η σύνδεση με τη Σερβία.
Οι εξελίξεις αυτές ενισχύουν τον στρατηγικό ρόλο του Κάθετου Διαδρόμου ως βασικής οδού μεταφοράς φυσικού αερίου προς τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση επιταχύνει την απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, με ορίζοντα την πλήρη διακοπή των σχετικών εισαγωγών από την 1η Ιανουαρίου 2028.
