Η διεξαγωγή της πρώτης ετήσιας δημοπρασίας δέσμευσης δυναμικότητας για τη μεταφορά ποσοτήτων από την Ελλάδα έως την Ουκρανία μέσω του Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου, που λαμβάνει χώρα σήμερα, αποτελεί την πρώτη ουσιαστική δοκιμασία του νέου εμπορικού μοντέλου, που έχει υιοθετηθεί για να καταστήσει πιο ανταγωνιστική διεθνώς την εν λόγω όδευση.
Πάντως, έπειτα από την αποτυχία των προηγούμενων δημοπρασιών, η αγορά εμφανίζεται συγκρατημένα αισιόδοξη ότι οι αλλαγές στους όρους συμμετοχής, σε συνδυασμό με τη σημαντική μείωση των τελών διέλευσης, θα οδηγήσουν αυτή τη φορά σε ουσιαστικό εμπορικό ενδιαφέρον.
Υπενθυμίζεται ότι οι προηγούμενες δημοπρασίες για τα προϊόντα Route 1, Route 2 και Route 3 δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα, καθώς τα υψηλά τέλη διαμετακόμισης, η περιορισμένη διάρκεια των διαθέσιμων προϊόντων (μηνιαία) και η αδυναμία δέσμευσης δυναμικότητας σε ολόκληρη τη διαδρομή λειτούργησαν αποτρεπτικά για τους συμμετέχοντες.
Χαμηλότερη ταρίφα
Το νέο ετήσιο προϊόν, το οποίο συνοδεύεται από σημαντικά χαμηλότερη ταρίφα διαμετακόμισης, αποτελεί το αποτέλεσμα πολύμηνων διαπραγματεύσεων μεταξύ των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς φυσικού αερίου της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Μολδαβίας και της Ουκρανίας, σε συνεργασία με τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η δυναμικότητα που θα δεσμευτεί μέσω της σημερινής διαδικασίας αφορά μεταφορές φυσικού αερίου από τον Οκτώβριο του 2026, με την έναρξη του νέου ευρωπαϊκού έτους αερίου 2026-2027, ενώ η πρώτη φυσική παράδοση ποσοτήτων προγραμματίζεται για τις 26 Οκτωβρίου.
Παράλληλα, η σημερινή δημοπρασία εγκαινιάζει έναν νέο κύκλο προϊόντων, ο οποίος θα συμπληρωθεί το επόμενο διάστημα με μηνιαίες και τριμηνιαίες δημοπρασίες, προσφέροντας μεγαλύτερη ευελιξία στους χρήστες του συστήματος.
Βασική καινοτομία του νέου πλαισίου, πέρα από τη σημαντική μείωση των τελών διέλευσης, αποτελεί η δυνατότητα δέσμευσης δυναμικότητας σε όλα τα διασυνοριακά σημεία της διαδρομής από την Ελλάδα έως την Ουκρανία, διευκολύνοντας τη μεταφορά φυσικού αερίου σε ολόκληρο τον διάδρομο.
Οι ποσότητες που θα μεταφέρονται μέσω του Κάθετου Διαδρόμου θα προέρχονται κυρίως από αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), το οποίο εισάγεται μέσω των τερματικών σταθμών της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης, ενώ συμπληρωματικές ποσότητες θα διοχετεύονται μέσω του αγωγού TAP.
Τα έργα
Σημαντική ώθηση στην υλοποίηση του εγχειρήματος έδωσε και η ολοκλήρωση των έργων αναβάθμισης του βουλγαρικού συστήματος μεταφοράς φυσικού αερίου, τα οποία αύξησαν τη δυναμικότητά του κατά 50%. Έτσι, η ετήσια μεταφορική ικανότητα στο τμήμα Ελλάδας–Βουλγαρίας ανέρχεται πλέον στα 3,1 δισ. κυβικά μέτρα, από 2,4 δισ. κυβικά μέτρα προηγουμένως.
Την ίδια στιγμή, ο σχεδιασμός για τον Κάθετο Διάδρομο αποκτά ευρύτερη περιφερειακή διάσταση. Στα επόμενα βήματα περιλαμβάνεται η διασύνδεση με τη Βόρεια Μακεδονία, με το ελληνικό τμήμα του έργου να αναμένεται να ολοκληρωθεί έως τα τέλη του 2026 και το αντίστοιχο στη γειτονική χώρα έως το τέλος του 2027. Παράλληλα, ενδιαφέρον συμμετοχής έχει εκδηλώσει και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, ενώ στον ευρύτερο σχεδιασμό εντάσσεται και η σύνδεση με τη Σερβία, ενισχύοντας τον στόχο να εξελιχθεί ο Κάθετος Διάδρομος σε βασικό άξονα τροφοδοσίας φυσικού αερίου για τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων.
Τη στρατηγική σημασία του έργου επιβεβαίωσε και η Τετραμερής Υπουργική Συνάντηση για την Ενέργεια και τη Διασυνδεσιμότητα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα στις 15 Μαΐου. Ο ρόλος του Κάθετου Διαδρόμου αναμένεται να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο ενόψει της εφαρμογής της ευρωπαϊκής απόφασης για τον πλήρη τερματισμό των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου από την 1η Ιανουαρίου 2028, καθιστώντας τον έναν από τους βασικούς εναλλακτικούς διαδρόμους τροφοδοσίας της περιοχής.
