Μια σημαντική, κατά τους παράγοντες της αγοράς, απουσία καταγράφεται στον σχεδιασμό των νέων παρεμβάσεων του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, καθώς η ηλιακή θερμική ενέργεια δεν φαίνεται να αποκτά τον ρόλο που –όπως υποστηρίζει ο κλάδος– θα μπορούσε και θα έπρεπε να έχει στην αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας και στη μείωση του ενεργειακού κόστους.
Σημειώνεται, ότι οι πρόσφατες ανακοινώσεις του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας προβλέπουν ένα πρόγραμμα συνολικού ύψους παρεμβάσεων που θα αφορά περίπου 100.000 δικαιούχους. Από αυτούς, περίπου 32.000 θα χρηματοδοτηθούν για την εγκατάσταση αντλίας θερμότητας και περίπου 68.000 για την εγκατάσταση ηλιακού θερμοσίφωνα.
Για την αγορά αντλίας θερμότητας προβλέπεται επιδότηση 50%, η οποία αυξάνεται στο 55% για τα ευάλωτα νοικοκυριά. Αντίστοιχη κλίμακα προβλέπεται και για τους ηλιακούς θερμοσίφωνες, με κάλυψη 50% του κόστους αγοράς και 55% για τις ευάλωτες κατηγορίες καταναλωτών.
Σε επίπεδο πολιτικής στόχευσης, η λογική του σχεδιασμού, δε, όπως έχει αναφερθεί η στόχευση είναι σαφής και έχει να κάνει με το ότι το ενεργειακό κόστος δεν μειώνεται μόνο όταν υποχωρεί η χονδρεμπορική τιμή του ηλεκτρισμού. Μειώνεται και όταν ένα σπίτι χρειάζεται λιγότερη ενέργεια για να θερμανθεί ή να ψυχθεί, όταν αντικαθιστά ένα ενεργοβόρο σύστημα θέρμανσης ή όταν μπορεί να παράγει μόνο του μέρος της ενέργειας που καταναλώνει.
Στο πλαίσιο αυτό, η εξοικονόμηση ενέργειας, οι αντλίες θερμότητας και οι ηλιακοί θερμοσίφωνες έχουν ενταχθεί στους βασικούς άξονες της κυβερνητικής στρατηγικής για φθηνότερη ενέργεια.
Ωστόσο, από την πλευρά της αγοράς των θερμικών ηλιακών συστημάτων, με βάση αναφορές, εκφράζεται η άποψη ότι τα θερμικά ηλιακά συστήματα θα μπορούσαν να είχαν πολύ ευρύτερη και περισσότερο στρατηγική θέση στον σχεδιασμό του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου. Και αυτό όχι μόνο ως τεχνολογία για την παραγωγή ζεστού νερού χρήσης, αλλά ως ένα εργαλείο ενεργειακής αυτονομίας, αντιμετώπισης της ενεργειακής φτώχειας και ενίσχυσης της ελληνικής παραγωγικής βάσης.
Από την κατανάλωση στην ενεργειακή αυτονομία
‘Έτσι, με βάση πληροφορίες, το βασικό επιχείρημα του κλάδου είναι ότι η ηλιοθερμία δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη λύση εξοικονόμησης. Ενισχύει στην πράξη την έννοια της ενεργειακής δημοκρατίας, καθώς επιτρέπει στον καταναλωτή να παράγει στον χώρο όπου καταναλώνει σημαντικό μέρος της απαιτούμενης θερμικής ενέργειας.
Για ένα ευάλωτο νοικοκυριό αυτό μεταφράζεται σε μικρότερη και πιο σταθερή εξάρτηση από την αγορά ενέργειας. Η θερμική ενέργεια που παράγεται από τον ήλιο δεν υπόκειται στις διακυμάνσεις των τιμών ηλεκτρισμού και καυσίμων, ενώ η τεχνολογία έχει το πλεονέκτημα της μεγάλης διάρκειας ζωής και της δυνατότητας αποθήκευσης της θερμότητας με σχετικά χαμηλό κόστος.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται, σύμφωνα με την επιχειρηματολογία του κλάδου, μία κρίσιμη διαφορά σε σχέση με την αποκλειστική στροφή προς τον εξηλεκτρισμό. Η αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας απαιτεί, σε πολλές εφαρμογές, ακριβές τεχνολογίες συσσωρευτών, ενώ η αποθήκευση θερμικής ενέργειας μπορεί να πραγματοποιηθεί με πολύ απλούστερο και οικονομικότερο τρόπο.
‘Ενα ηλιακό θερμικό, επομένως, μπορεί να λειτουργήσει ως ένα μόνιμο ανάχωμα στην ενεργειακή φτώχεια κι έτσι πχ αντί η πολιτική παρέμβαση να περιορίζεται στην επιδότηση του λογαριασμού ή της κατανάλωσης να επενδύει στη μόνιμη μείωση της ανάγκης αγοράς ενέργειας.
Το ελληνικό πλεονέκτημα
Υπάρχει όμως και μία δεύτερη διάσταση που, όπως επισημαίνεται από την αγορά, καθιστά την ηλιοθερμία ιδιαίτερα σημαντική για την Ελλάδα. Όπως αναφέρεται, η συγκεκριμένη τεχνολογία αποτελεί έναν από τους ελάχιστους κλάδους πράσινης ενέργειας στους οποίους η χώρα διαθέτει ισχυρή και εξωστρεφή παραγωγική βάση.
Η Ελλάδα δεν περιορίζεται στην εγκατάσταση εισαγόμενου εξοπλισμού. Διαθέτει επιχειρήσεις που σχεδιάζουν, αναπτύσσουν και παράγουν ηλιοθερμική τεχνολογία, δημιουργώντας εγχώρια προστιθέμενη αξία, απασχόληση και εξαγωγές. Άραγε, όπως σημειώνουμ γιατί να μην αξιοποιηθεί ακόμη περισσότερο μία τεχνολογία στην οποία η Ελλάδα διαθέτει ήδη παραγωγικό και τεχνολογικό πλεονέκτημα;
Τα νησιά και η «σύμπτωση» που δεν πρέπει να χαθεί
Το επιχείρημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος σε μία χώρα με τη γεωγραφική ιδιομορφία της Ελλάδας. Ο νησιωτικός χαρακτήρας και ο μεγάλος αριθμός μη διασυνδεδεμένων περιοχών δημιουργούν ιδιαίτερες ενεργειακές ανάγκες. Σε αρκετά νησιά, η ηλεκτροπαραγωγή εξακολουθεί να συνδέεται με ακριβή συμβατικά καύσιμα, ενώ η ζήτηση αυξάνεται κατακόρυφα κατά τους θερινούς μήνες λόγω του τουρισμού.Και εδώ εμφανίζεται μία ιδιαίτερη ενεργειακή «σύμπτωση». Ουσιαστικά η περίοδος της υψηλότερης τουριστικής ζήτησης είναι ταυτόχρονα η περίοδος της μεγαλύτερης ηλιακής διαθεσιμότητας.
Για την ηλιοθερμία, αυτό αποτελεί σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα. Η τεχνολογία μπορεί να αξιοποιηθεί τοπικά, μειώνοντας τις ανάγκες μεταφοράς ενέργειας και περιορίζοντας το κόστος που δημιουργεί η αυξημένη ζήτηση. Η αξιοποίηση αυτή, μάλιστα, σύμφωνα με τον κλάδο, δεν θα έπρεπε να περιοριστεί στις οικιακές εφαρμογές και δη σε ευάλωτα, μόνο, νοικοκυριά.
Από τον ηλιακό θερμοσίφωνα στη βιομηχανία και τα ξενοδοχεία
Το επόμενο μεγάλο στοίχημα είναι η ανάπτυξη μεγάλων ηλιοθερμικών εγκαταστάσεων για βιομηχανικές και επαγγελματικές χρήσεις. Ειδικά, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τεχνολογίες όπως οι υβριδικοί συλλέκτες και τα συστήματα ηλιακού κλιματισμού, που μπορούν να αξιοποιήσουν την ηλιακή ενέργεια όχι μόνο για ζεστό νερό αλλά για ευρύτερες ανάγκες θέρμανσης και ψύξης.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική οικονομία. Ο τουρισμός διαθέτει εκατοντάδες χιλιάδες κλίνες και συνεπώς τεράστιες ανάγκες για ζεστό νερό και ψύξη. Παράλληλα, αναπτύσσονται κλάδοι όπως η παραγωγή ευαίσθητων αγροτικών προϊόντων, η φαρμακοβιομηχανία, τα logistics και τα data centers, με ολοένα μεγαλύτερες ανάγκες για σταθερό και οικονομικά ελεγχόμενο θερμικό και ψυκτικό φορτίο.
Έτσι, η δημιουργία μιας ισχυρής ελληνικής αλυσίδας αξίας γύρω από αυτές τις εφαρμογές θα μπορούσε, σύμφωνα με την αγορά, να δημιουργήσει νέα εξειδικευμένη τεχνογνωσία και σημαντικές εξαγωγικές δυνατότητες.
Το ευρωπαϊκό σήμα
Η συζήτηση δεν περιορίζεται, πάντως, στα ελληνικά δεδομένα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει αποκτήσει η παρέμβαση του Αντιπροέδρου της Ομάδας των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών και Δημοκρατών και ευρωβουλευτή του ΠΑΣΟΚ Γιάννη Μανιάτη προς τον αρμόδιο Επίτροπο Ενέργειας της ΕΕ, Dan Jørgensen, για την ανάγκη ουσιαστικότερης αξιοποίησης της ηλιακής θερμικής ενέργειας στο ευρωπαϊκό ενεργειακό μείγμα.
Στην απάντησή του, ο Ευρωπαίος Επίτροπος αναγνώρισε την ανάγκη για πρόσθετες δράσεις πέρα από το Σχέδιο Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό και προανήγγειλε την ανάπτυξη μιας αυτόνομης Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τη Θέρμανση και την Ψύξη, με στόχο να αντιμετωπιστούν τα εμπόδια που εξακολουθούν να υπάρχουν τόσο στο ενεργειακό σύστημα όσο και στις αλυσίδες αξίας των ηλιακών θερμικών τεχνολογιών.
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, καθώς ο κλάδος διαθέτει, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η ελληνική πλευρά, περίπου 30 επιχειρήσεις και 5.000 εργαζομένους.
Ο κ. Μανιάτης έχει υπογραμμίσει ότι η θέρμανση και η ψύξη αντιστοιχούν περίπου στο 50% των ενεργειακών αναγκών της ΕΕ, ενώ μόνο περίπου το ένα τέταρτο καλύπτεται από ΑΠΕ. Με αυτό το δεδομένο, υποστηρίζει ότι ο εξηλεκτρισμός από μόνος του δεν επαρκεί, καθώς συνοδεύεται από σημαντικές ανάγκες σε δίκτυα και αποθήκευση και δεν μπορεί να καλύψει με τον ίδιο τρόπο όλες τις ανάγκες θερμότητας.
Από την πλευρά του, ο Επίτριοις D. Jørgensen χαρακτηρίζει την αξιοποίηση της ηλιακής θερμικής ενέργειας «major opportunity» για την ενεργειακή ασφάλεια και την αποτελεσματική απανθρακοποίηση.
Το ερώτημα για την Ελλάδα
Το ευρωπαϊκό αυτό σήμα, πάντως, έρχεται σε μία περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα σχεδιάζει τις επόμενες παρεμβάσεις της για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας και τη μείωση του κόστους ενέργειας.
Οι παράγοντες της αγοράς, έτσι, ένα ευρύτερο ζήτημα στρατηγικής για το ρόλο των θερμικών ηλιακών στο νέο σχεδιασμό. Η απάντηση, κατά την αγορά, είναι πως δεν έχει τη θέση που θα έπρεπε.
Και το επιχείρημα δεν αφορά μόνο τους περίπου 68.000 δικαιούχους που θα αποκτήσουν ηλιακό θερμοσίφωνα. Αφορά το εάν η Ελλάδα θα αντιμετωπίσει την ηλιοθερμική τεχνολογία ως μία ακόμη επιδοτούμενη οικιακή εφαρμογή ή ως έναν στρατηγικό πυλώνα με εγχώρια προστιθέμενη αξία της ενεργειακής μετάβασης, με εφαρμογές από το ευάλωτο νοικοκυριό και το ξενοδοχείο έως τη βιομηχανία, τα νησιά και τις νέες ενεργοβόρες υποδομές.
