Την απάντηση στην πίεση της κοινής γνώμης έναντι του αυξημένου κόστους καυσίμων και συνολικά ενέργειας αναζητά η κυβέρνηση, που βλέπει, ότι ένεκα της Μεσανατολικής κρίσης, το πληθωριστικό σπιράλ εντείνεται.
Ήδη, οι τιμές στα καύσιμα κίνησης, με βάση τις εκτιμήσεις της αγοράς,βαίνουν, μέχρι το τέλος της εβδομάδας, στα 2 ευρώ και ειδικά με το ντίζελ κίνησης να έχει καταγράψει μια “φρενήρη” πορεία, καθώς μόλις πριν 10 μέρες ήταν στα 1,50 ευρώ περίπου ανά λίτρο.
Ουσιαστικά, πάντως, η διάρκεια της κρίσης είναι το βασικό “βαρόμετρο” για την λήψη αποφάσεων και την ενεργοποίηση μέτρων που είναι στη φαρέτρα και σταδιακά εξετάζεται να ενεργοποιηθούν. Πάντως, μια ”σχετική” ανάσα υπάρχει, προς στιγμή, στις αγορές, μια και το πετρέλαιο μπρεντ, που είναι ο “δείκτης” έχει “πέσει” κάτω από τα 100 δολάρια ανά βαρέλι και συγκεκριμένα, διαπραγματεύεται με τιμές πέριξ των 94 δολαρίων, την Τρίτη, το πρωί. Πρόκειται για μια πτώση, σε ημερήσια βάση, περίπου 4,30%. Την ίδια ώρα και το φυσικό αέριο είναι κάτω από τα 60 ευρώ ανά θερμική μεγαβατώρα, στα 55,86 ευρώ, έχοντας ωστόσο τάση ανόδου.
Η κρισιμότητα της κατάστασης αποτυπώθηκε στην έκτακτη σύσκεψη που συγκλήθηκε χθες το απόγευμα στο Μέγαρο Μαξίμου υπό τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, αμέσως μετά την επιστροφή του από την Κύπρο. Στη σύσκεψη, όπου συμμετείχαν ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης και οι συναρμόδιοι υπουργοί Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος και ο υφυπουργός Οικονομικών Θάνος Πετραλιάς, αξιολογήθηκαν εισηγήσεις που επί της ουσίας αποτελούν επανάληψη των εργαλείων που επιστρατεύθηκαν στην κρίση του 2022-2023.
Το ΥΠΕΝ
Σε συνέντευξή του στην εκπομπή Press talk του ΕΡΤnews, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στις εξελίξεις στη διεθνή ενεργειακή αγορά και στα μέτρα που επεξεργάζεται η κυβέρνηση για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης που διαμορφώνεται σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ο υπουργός ανέφερε ότι από την πρώτη ημέρα της κρίσης πραγματοποιούνται καθημερινές συσκέψεις μεταξύ των συναρμόδιων υπουργείων, με βασικό στόχο αφενός τη διασφάλιση της ενεργειακής επάρκειας της χώρας και αφετέρου την αποτροπή φαινομένων αισχροκέρδειας στην αγορά. Όπως ανέφερε, λίγο πριν από τη συνέντευξη είχε ολοκληρωθεί ακόμη μία σύσκεψη στο Μέγαρο Μαξίμου, όπου εξετάστηκαν συγκεκριμένες προτάσεις για την αντιμετώπιση των αυξήσεων στις τιμές της ενέργειας. «Τελείωσε άλλη μία σύσκεψη γιατί από την πρώτη μέρα της κρίσης γίνονται καθημερινά συναντήσεις και συσκέψεις με τα συναρμόδια υπουργεία, με αντικειμενικό στόχο αφενός να εξασφαλιστεί η ασφάλεια του εφοδιασμού και αφετέρου να αποτραπούν φαινόμενα αισχροκέρδειας», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Τα μέτρα
Στο πλαίσιο αυτό μετά και τη σύσκεψη που έλαβε χώρα, χθες, στο Μέγαρο Μαξίμου, τα μέτρα που είναι στη “φαρέτρα” και ανάλογα των εξελίξεων μπορεί να ενεργοποιηθούν έχουν να κάνουν με τα εξής:
1. Επιβολή πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους στην εμπορία και τη λιανική καυσίμων, με στόχο τον περιορισμό μεγάλων διακυμάνσεων και ανοδικών τάσεων. Είναι ένα μέτρο που η αγορά είχε κατακεραυνώσει και που συχνά δημιουργεί στρεβλώσεις. Είχε, δε, για τρία χρόνια εφαρμοστεί, αλλά έληξε στις 30 Ιουνίου 2025. Αφορούσε, πλαφόν που ίσχυε για το μικτό περιθώριο κέρδους σε καύσιμα και βασικά είδη διατροφής.
2. Επιδότηση καυσίμων στην αντλία μέσω της παροχής fuel pass. Το μέτρο, που εφαρμόστηκε για πρώτη φορά τον Απρίλιο του 2022, συνδέθηκε άμεσα με την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία και λειτούργησε ως ένα έκτακτο εργαλείο ανακούφισης για τους πολίτες. Πάντως, από τα “συμφραζόμενα” η κυβέρνηση έχει φαίνεται να θέτει δύο βασικές προϋποθέσεις για την ενεργοποίηση της συγκεκριμένης ενίσχυσης:
- η τιμή του πετρελαίου να ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι και
- η αύξηση αυτή να διατηρηθεί για χρονικό διάστημα τουλάχιστον ενός μήνα.
Το προηγούμενο σχήμα ενίσχυσης είχε σχεδιαστεί με εισοδηματικά κριτήρια, ώστε να στοχεύει κυρίως τα πιο ευάλωτα και μεσαία νοικοκυριά. Δικαιούχοι ήταν φορολογικοί κάτοικοι Ελλάδας με δηλωθέν οικογενειακό εισόδημα έως 30.000 ευρώ, ενώ η επιδότηση αφορούσε την κάλυψη μέρους του αυξημένου κόστους κατανάλωσης καυσίμων κίνησης για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
3. Επαναφορά επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, σε περίπτωση που η άνοδος του φυσικού αερίου συμπαρασύρει και τις τιμές χονδρικής στο ρεύμα. Το σενάριο προβλέπει μηχανισμό αυτόματης παρέμβασης με κρατική επιδότηση ανά κιλοβατώρα, ώστε να απορροφάται μέρος της αύξησης. Ωστόσο, προς ώρας ένεκα των ΑΠΕ και των υδροηλεκτρικών υπάρχουν “φρένα” στην αγορά ρεύματος, οπότε και δεν προτάσσεται, ως άμεσο μέτρο.
Να σημειωθεί ότι με Κοινή Υπουργική Απόφαση της Υπουργού Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Δόμνας Μιχαηλίδου και του Αναπληρωτή Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκου Παπαθανάση θεσπίζεται με βάση ανακοίνωση , νέο πλαίσιο για την Προτεραιότητα 6 «Επισιτιστική Βοήθεια & Υλική Στέρηση» του Προγράμματος «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή 2021–2027» που χρηματοδοτείται μέσω ΕΣΠΑ. Με την απόφαση τίθεται σε εφαρμογή νέο ενιαίο εθνικό σύστημα επισιτιστικής βοήθειας μέσω vouchers, συνολικού προϋπολογισμού 400 εκατ. ευρώ.
Με το νέο μοντέλο η επισιτιστική βοήθεια οργανώνεται για πρώτη φορά με ενιαίους κανόνες σε όλη τη χώρα, ενισχύοντας την αυτονομία των δικαιούχων. Από ένα σύστημα υπόδειξης επισιτιστικών αναγκών με προκαθορισμένα πακέτα προϊόντων, περνάμε σε ένα σύστημα όπου ο ίδιος ο ωφελούμενος αποφασίζει τι χρειάζεται, πότε το χρειάζεται και από πού θα το προμηθευτεί.
4. Στο παρελθόν, είχε επίσης, ενεργοποιηθεί, το Market Pass, δηλαδή στο επίδομα super market, για να αντιμετωπιστεί, για ευάλωτες ομάδες, το κύμα των ανατιμήσεων
5. Ένταση ελέγχων, ώστε να υπάρξει “μάζεμα” εγκαίρως πριν φτάσουν οι αυξήσεις στους καταναλωτές κύματα αναίτιων ανατιμήσεων. Αυτό ήδη “τρέχει” και εντάσσεται στην “προληπτική” δράση.
Τα περιθώρια
Πάντως, πέρα από τη διάρκεια της κρίσης, η ενεργοποίηση, σταδιακή ή μη των όποιων μέτρων, θα εξαρτηθεί από τα δημοσιονομικά περιθώρια αλλά και το πλαίσιο που θα βάλει η ΕΕ για πιθανόν “πάγωμα” των δημοσιονομικών κανόνων, μέχρι να τελειώσει η κρίση.
Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ως «ασπίδα»
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο κ. Παπασταύρου στο ενεργειακό μείγμα της Ελλάδας, τονίζοντας ότι η αυξημένη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας λειτουργεί προστατευτικά απέναντι στις αυξήσεις των διεθνών τιμών.
Όπως εξήγησε, πάνω από το 50% της ηλεκτροπαραγωγής στη χώρα προέρχεται πλέον από ανανεώσιμες πηγές, ενώ οι αυξημένες βροχοπτώσεις των τελευταίων μηνών έχουν ενισχύσει και την παραγωγή από υδροηλεκτρικά έργα, τα οποία καλύπτουν περίπου το 2% της ετήσιας ενεργειακής ζήτησης.
Χάρη σε αυτό το διαφοροποιημένο ενεργειακό μείγμα, η Ελλάδα δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το φυσικό αέριο ή το πετρέλαιο, γεγονός που περιορίζει σε κάποιο βαθμό την επίδραση των διεθνών αυξήσεων στις εγχώριες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο υπουργός ανέφερε μάλιστα ότι σε ορισμένες χρονικές στιγμές της ημέρας η Ελλάδα βρέθηκε ανάμεσα στις πέντε χώρες με τη χαμηλότερη χονδρική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη, γεγονός που αποδίδεται ακριβώς στη δομή του ενεργειακού μείγματος.
Ανάγκη για κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική
Ο υπουργός υπογράμμισε την ανάγκη για κοινή ευρωπαϊκή αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, τονίζοντας ότι μέχρι σήμερα πολλές χώρες επιχειρούσαν να διαχειριστούν τις κρίσεις μεμονωμένα.
«Η Ευρώπη πρέπει να κινηθεί με ενιαία στρατηγική», δήλωσε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας ότι τόσο στο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας όσο και στις οικονομικές συναντήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης συζητούνται προτάσεις για κοινές ευρωπαϊκές παρεμβάσεις που θα ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια και θα περιορίσουν τις επιπτώσεις της κρίσης στα κράτη-μέλη.
Η Ευρώπη πρέπει να κάνει πολλά ακόμα σε ζητήματα ενέργειας
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας παραδέχθηκε ότι η Ευρώπη δεν έχει ακόμη πετύχει τον στόχο της ενιαίας ενεργειακής αγοράς. «Δεν είμαστε ικανοποιημένοι», τόνισε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι «σε επίπεδο ενιαίας αγοράς ενέργειας η Ευρώπη δεν τα έχει καταφέρει».
Ο κ. Παπασταύρου υπενθύμισε ότι το καλοκαίρι του 2024 καταγράφηκε μια έντονη διαφοροποίηση στις τιμές ενέργειας μεταξύ Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης. «Υπήρχε μια διαχωριστική γραμμή από την Αυστρία και πάνω σε σχέση με τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, όπου οι τιμές ήταν διπλάσιες», σημείωσε, προσθέτοντας ότι σε μια πραγματικά ενιαία αγορά ενέργειας τέτοιες αποκλίσεις δεν θα έπρεπε να υπάρχουν.
Όπως εξήγησε, η Ευρώπη συχνά προχωρά σε θεσμικές αλλαγές ύστερα από κρίσεις. «Η Ευρώπη εξελίχθηκε όταν ταρακουνήθηκε από κρίσεις», ανέφερε, τονίζοντας ότι και στον ενεργειακό τομέα η πίεση των τελευταίων ετών οδηγεί σε νέες πρωτοβουλίες.
Κεντρικό ζήτημα για το μέλλον της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής, σύμφωνα με τον υπουργό, αποτελεί η ενίσχυση των ενεργειακών διασυνδέσεων μεταξύ των κρατών-μελών. Όπως ανέφερε, στον επόμενο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα κονδύλια για έργα ενεργειακής διασύνδεσης αυξάνονται σημαντικά.
«Από περίπου 6 δισεκατομμύρια ευρώ φτάνουν σχεδόν στα 29,5 δισεκατομμύρια», είπε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι η αύξηση αυτή δείχνει πως η Ευρώπη έχει πλέον αντιληφθεί ότι «στην πραγματικότητα δεν υπάρχει μία ενιαία αγορά ενέργειας».
Όπως εξήγησε, σήμερα δεν είναι εύκολο να μεταφερθεί πλεονάζουσα ενέργεια από μία περιοχή της Ευρώπης σε μια άλλη. Έτσι, «συνυπάρχουν ουσιαστικά επιμέρους αγορές ενέργειας που δεν είναι πραγματικά διασυνδεδεμένες».
Ο Σταύρος Παπασταύρου συνέδεσε το ενεργειακό ζήτημα με τη συνολική θέση της Ευρώπης στον παγκόσμιο ανταγωνισμό. Όπως τόνισε, «η ενέργεια έχει καθοριστική σημασία για την εθνική ασφάλεια, για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας αλλά και για την τεχνολογική εξέλιξη».
Το Eurogroup
Στο μεταξύ, ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης, μετά τη συνεδρίαση του Eurogroup, τόνισε ότι η ΕΕ παρακολουθεί στενά τις αντιδράσεις των αγορών στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, που κυριαρχούν στις διεθνείς ειδήσεις. «Η ευρωπαϊκή οικονομία έχει τη δυνατότητα και την ανθεκτικότητα να απορροφήσει προσωρινά σοκ. Ταυτόχρονα, πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για μια πιο παρατεταμένη περίοδο αστάθειας, με πιθανές διαταραχές στη ναυτιλία, αυξήσεις στις τιμές ενέργειας και συνέπειες για τον πληθωρισμό».
Ο ίδιος επεσήμανε πως η ενέργεια βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής. «Παρατηρούμε ανοδικές πιέσεις στις τιμές ενέργειας και συζητήσαμε τα είδη των μέτρων που εξετάζουν τα κράτη μέλη, καθώς και την ανάγκη να παραμείνουμε συντονισμένοι στις ενέργειές μας, παρακολουθώντας παράλληλα την κατάσταση επί τόπου. Αυτό είναι σημαντικό για την προστασία των πολιτών μας και των επιχειρήσεών μας».
Όπως τόνισε, διαταραχές στην ενέργεια καταγράφηκαν και στο παρελθόν και υπογράμμισε ότι τα ενεργειακά δίκτυα και η συνολική ενεργειακή αρχιτεκτονική χτίζονται σε μεγαλύτερους χρονικούς ορίζοντες και απαιτούν μια σαφή στρατηγική οπτική, καθώς και ένα σταθερό και αξιόπιστο πολιτικό και ρυθμιστικό πλαίσιο.
Ασπίδα, η ενεργειακή μετάβαση
«Εστιάσαμε στην επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, στην περαιτέρω ανάπτυξη και διασύνδεση των ευρωπαϊκών ενεργειακών δικτύων, στη διασφάλιση καλά λειτουργουσών και ολοκληρωμένων ενεργειακών αγορών, καθώς και στην υποστήριξη επενδύσεων σε υποδομές ενέργειας, ενεργειακή αποδοτικότητα και ενεργειακή ασφάλεια».
Οι συζητήσεις των υπουργών της Ευρωζώνης έγιναν με τη συμβολή της προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Κριστίν Λαγκάρντ και της προέδρου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων Νάντια Καλβίνο.
Ο κ. Πιερρακάκης, μετά την ολοκλήρωση του Eurogroup, επεσήμανε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να παραμένει σε συνεχή κατάσταση διαχείρισης κρίσεων και πως η στρατηγική της Ευρώπης πρέπει να υπερβαίνει την κρίση της στιγμής.
«Έχουμε αυτήν τη διπλή προσέγγιση γιατί, από τη μία, προσπαθούμε να επιλύσουμε εκκρεμή ζητήματα του παρελθόντος και, από την άλλη, να απαντήσουμε στην αναδυόμενη κρίση και τις προκλήσεις του αύριο. Οι πρόσφατες εξελίξεις ενισχύουν την πεποίθησή μας ότι πρέπει να προχωρήσουμε ταχύτερα για να ενισχύσουμε την οικονομία μας και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης».
