Καταλυτικές αλλαγές στο χάρτη του λιανικού εμπορίου φέρνει η κρίση στη Μέση Ανατολή με βάση, ανάλυση του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ για τις επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή με θέμα: «Σύρραξη στη Μέση Ανατολή: Επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο και την παγκόσμια οικονομία».
Όπως, χαρακτηριστικά, αναφέρει η ανάλυση που δημοσιεύτηκε, χθες, Δευτέρα, 9 Μαρτίου, οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή μπορούν να μεταφερθούν στο λιανικό εμπόριο κυρίως μέσω ενός νέου ενεργειακού σοκ, της αύξησης του κόστους μεταφορών και των διαταραχών στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.
Σύμφωνα με την ανάλυση, η άνοδος των τιμών ενέργειας και ναύλων ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις, αυξάνοντας το κόστος παραγωγής, μεταφοράς και διάθεσης προϊόντων, ενώ ταυτόχρονα περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και τη ζήτηση για μη βασικά αγαθά.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, με βάση τη μελέτη, που συνέταξε, Μιλένα Παναγιωτοπούλου, EU Public Affairs & Advocacy Expert, Τομέας Ευρωπαϊκών και Διεθνών Πολιτικών για το Εμπόριο- ΕΣΕΕ, οι επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου αντιμετωπίζουν συμπίεση των περιθωρίων κέρδους και αυξημένες ανάγκες κεφαλαίου κίνησης. Οι πιέσεις αυτές δεν κατανέμονται ισόρροπα, καθώς οι μεγαλύτερες αλυσίδες διαθέτουν μεγαλύτερη δυνατότητα απορρόφησης του κόστους και πρόσβαση σε ανθεκτικότερα δίκτυα προμηθειών, ενώ οι μικρότερες επιχειρήσεις είναι πιο εκτεθειμένες στις διακυμάνσεις των τιμών και της ζήτησης. Ως αποτέλεσμα, τέτοιου τύπου κρίσεις τείνουν να επιταχύνουν διαδικασίες συγκεντροποίησης της αγοράς, ενισχύοντας τη θέση των ισχυρότερων παικτών του κλάδου, υπογραμμίζεται στην Ανάλυση.
Ειδική εστίαση: Ελλάδα και ΜμΕ του εμπορίου
Για την ελληνική οικονομία, και ιδιαίτερα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις του εμπορίου, οι επιπτώσεις μιας παρατεταμένης γεωπολιτικής έντασης δεν περιορίζονται στις διεθνείς τιμές ενέργειας, αλλά μεταφέρονται άμεσα στο πραγματικό κόστος προμηθειών. Η άνοδος των τιμών της ενέργειας, των ναύλων και των γενικότερων επιβαρύνσεων μεταφοράς συμπιέζει τα περιθώρια στο λιανικό εμπόριο, το χονδρεμπόριο και την εφοδιαστική αλυσίδα, ιδίως στους κλάδους των τροφίμων, των βασικών αγαθών και των προϊόντων με υψηλή μεταφορική επιβάρυνση.
Παράλληλα, αυξάνονται οι ανάγκες κεφαλαίων κίνησης των επιχειρήσεων, καθώς το ίδιο απόθεμα κοστίζει περισσότερο για να αγοραστεί και να φθάσει στην αγορά. Η αυξημένη μεταβλητότητα των τιμών εντείνει επίσης τους κινδύνους ανατιμολόγησης σε παραγγελίες με μεγάλο χρόνο παράδοσης, γεγονός που μπορεί να επιβαρύνει τη χρηματοδότηση του εμπορίου και να δημιουργήσει πρόσθετες πιέσεις στη ρευστότητα των μικρότερων επιχειρήσεων.
Τέλος, όσο παρατείνεται η κρίση, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος το αρχικό ενεργειακό σοκ να μετατραπεί σε πιο επίμονη πληθωριστική πίεση, μέσω της σταδιακής μετακύλισης των αυξήσεων στις τελικές τιμές καταναλωτή και της υποχώρησης της εμπιστοσύνης στην αγορά. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι μικρότερες επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν δυσανάλογα μεγαλύτερες πιέσεις σε σχέση με μεγαλύτερους οργανωμένους ομίλους, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω τις τάσεις συγκέντρωσης της αγοράς.
Συμπεράσματα
Παρά όλες διαφορετικές εκτιμήσεις ως προς το μέγεθος του οικονομικού σοκ, η διεθνής βιβλιογραφία συγκλίνει στο ότι οι επιπτώσεις της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή στην παγκόσμια οικονομία μεταδίδονται κυρίως μέσω των ενεργειακών αγορών, της ασφάλειας και του κόστους των θαλάσσιων μεταφορών και της αύξησης της γεωπολιτικής αβεβαιότητας (ING Think, 2026; Bruegel, 2026; EUISS, 2026; OxfordEconomics, 2026). Ειδικότερα, σε όλα τις αναλύσεις (EUISS, FT, ING, Bruegel, Oxford Economics,Reuters, Economist) υπάρχει σαφής συμφωνία στα εξής:
Ο βασικός οικονομικός κίνδυνος είναι η ενέργεια. Η διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ είναι το κεντρικό σενάριο κινδύνου, επειδή από εκεί περνά, όπως ήδη αναφέραμε περίπου από το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και περίπου το 20-25% του παγκόσμιου LNG trade.
Άρα το οικονομικό σοκ θα είναι κυρίως ενεργειακό και δευτερευόντως εμπορικό. Η Ευρωζώνη είναι η πιο εκτεθειμένη μεγάλη οικονομία. Οι αναλύσεις συμφωνούν ότι η Ευρωζώνη είναι πιο ευάλωτη επειδή εισάγει σχεδόν όλο το πετρέλαιο και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από LNG και έχει ήδη ενεργειακό κόστος υψηλότερο από ΗΠΑ και Ασία.
Το σοκ στο εμπόριο θα έρθει κυρίως μέσω εφοδιαστική (logistics). Ακόμη και χωρίς πλήρη αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ αυξάνονται ασφάλιστρα (insurance premiums), καθυστερούν πλοία, αλλάζουν διαδρομές και κλείνουν αεροπορικοί διάδρομοι.
Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τη διάρκεια του πολέμου. Όλες οι αναλύσεις χωρίζουν τα σενάρια σε δύο κατηγορίες: short conflict και prolonged regional war.
Απαιτείται εγρήγορση
Χαρακτηριστικά, ο Πρόεδρος της ΕΣΕΕ κ. Σταύρος Καφούνης δήλωσε ότι «οι τελευταίες εκτιμήσεις για πολεμικές επιχειρήσεις που θα διαρκέσουν πάνω από ένα μήνα στη Μέση Ανατολή, οι αυξήσεις στην τιμή του πετρελαίου και οι αντιδράσεις των διεθνών αγορών υποδεικνύουν ότι η παγκόσμια οικονομία και το εμπόριο υφίστανται ήδη τις επιπτώσεις μιας παρατεταμένης έντασης στη Μέση Ανατολή, όπως περιγράφονται στην πληρέστατη Ανάλυση του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ, και όχι μίας σύντομης κρίσης όπως ελπίζαμε. Οι εξελίξεις μπορούν να επηρεάσουν άμεσα και σημαντικά το κόστος ενέργειας και μεταφορών, να συμπιέσουν τα περιθώρια κέρδους των εμπορικών επιχειρήσεων και να επιβαρύνουν τις τελικές τιμές για τον καταναλωτή. Ήδη καταγράφονται οι πρώτες αυξήσεις στην τιμή των καυσίμων και των μεταφορών. Η ΕΣΕΕ παρακολουθεί στενά τα δεδομένα της αγοράς και σε συνεννόηση με την Κυβέρνηση θα στηρίξουμε κάθε πρωτοβουλία που ενισχύει την ανθεκτικότητα της οικονομίας, διασφαλίζει ομαλές ροές τροφοδοσίας και προστατεύει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Απαιτείται εγρήγορση, συντονισμός και ετοιμότητα για μέτρα ρευστότητας όταν και όπου χρειαστεί, ιδιαίτερα για τις μικρομεσαίες εμπορικές επιχειρήσεις που είναι, και κατά την Ανάλυσή μας, οι πλέον ευάλωτες».
Την ίδια ώρα, ο Επικεφαλής Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ κ. Κωστής Μουσουρούλης δήλωσε ότι «η κρίση στη Μέση Ανατολή μας υπενθυμίζει ότι από την εφοδιαστική αλυσίδα και την ενεργειακή ασφάλεια κρίνεται σε μεγάλο βαθμό η βιωσιμότητα της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας. Όταν αυξάνεται η αβεβαιότητα στις διεθνείς ροές, οι πρώτοι που δοκιμάζονται είναι οι μικροί και μεσαίοι της αγοράς, καθώς μειώνονται τα αποθέματα, αυξάνονται οι ανάγκες για κεφάλαιο κίνησης, η τήρηση χρόνων παράδοσης καθίσταται δυσχερής, με αποτέλεσμα η καθημερινή λειτουργία μιας εμπορικής επιχείρησης να γίνεται πιο δύσκολη και πιο ακριβή. Στο προσεχές Διοικητικό Συμβούλιο της SMEunited, που έχει προγραμματιστεί στις Βρυξέλλες για τις 12 Μαρτίου, θα ζητήσω εκ μέρους του Προέδρου της ΕΣΕΕ κ. Σταύρου Καφούνη συντονισμό των ευρωπαϊκών οργανώσεων των ΜμΕ, ώστε να διαμορφώσουμε κοινή γραμμή και συγκεκριμένες παρεμβάσεις προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, με στόχο να προστατευθεί η ρευστότητα και η ομαλή λειτουργία της αγοράς σε όλα τα κράτη-μέλη».
Τα σενάρια
Με βάση την Ανάλυση του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ για τις επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή, η στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν σηματοδοτεί μια νέα περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας στη Μέση Ανατολή, με δυνητικά σημαντικές συνέπειες για τις ενεργειακές αγορές, το διεθνές εμπόριο και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Η περιοχή του Περσικού Κόλπου αποτελεί κομβικό σημείο για το παγκόσμιο ενεργειακό εμπόριο, καθώς από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται κατά μέσο όρο περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου/ημέρα και περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Ενδεχόμενες διαταραχές στη ναυσιπλοΐα της περιοχής μπορούν να οδηγήσουν σε αύξηση των τιμών ενέργειας, υψηλότερο κόστος μεταφοράς και επιβράδυνση του διεθνούς εμπορίου.
Ήδη παρατηρούνται επιπτώσεις στη ναυτιλία, με περιορισμούς στην ασφαλιστική κάλυψη πολεμικού κινδύνου και σημαντική αύξηση των ασφαλίστρων, σε ορισμένες περιπτώσεις έως περίπου στο 3% της αξίας του πλοίου, από περίπου 0,25% προηγουμένως. Παράλληλα, καταγράφονται καθυστερήσεις σε δεξαμενόπλοια και πλοία LNG που παραμένουν αγκυροβολημένα στην περιοχή, καθώς και εκτροπές ή συσσωρευμένες καθυστερήσεις σε μέρος του παγκόσμιου στόλου πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων. Αν και η παγκόσμια οικονομία είναι σήμερα λιγότερο εξαρτημένη από το πετρέλαιο σε σχέση με τη δεκαετία του 1970, η ισχυρή χρηματοπιστωτική διασύνδεση των οικονομιών και η εξάρτηση από τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες δημιουργούν νέες μορφές ευαλωτότητας. Η έκταση των οικονομικών επιπτώσεων θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια της σύγκρουσης:
Διαβαθμίζοντας την επικινδυνότητα της κατάστασης στη βάση των τριών κύριων σεναρίων που επεξεργάζεται η διεθνής κοινότητα, η Ανάλυση παραθέτει τις εκτιμώμενες επιπτώσεις:
Σενάριο 1: Σύντομη κρίση και περιορισμένες επιπτώσεις: Σε περίπτωση που οι στρατιωτικές επιχειρήσεις περιοριστούν σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες, οι επιπτώσεις στις αγορές θα είναι κυρίως βραχυπρόθεσμες. Σε αυτό το σενάριο, η παγκόσμια οικονομία θα δεχθεί περιορισμένο πλήγμα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Oxford Economics, μια μέτρια διαταραχή στις ενεργειακές ροές θα μπορούσε να μειώσει την παγκόσμια ανάπτυξη κατά περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα και να αυξήσει τον πληθωρισμό στις ΗΠΑ και την Ευρωζώνη κατά περίπου 0,3-0,4 ποσοστιαίες μονάδες (Oxford Economics, 2026). Οι επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο θα είναι μικρές και κυρίως προσωρινές.
Σενάριο 2: Μέτρια διαταραχή των ενεργειακών ροών: Ένα πιο πιθανό σενάριο είναι η παρατεταμένη ένταση χωρίς πλήρη αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ. Σε αυτή την περίπτωση, οι επιθέσεις σε πλοία ή ενεργειακές υποδομές θα αυξήσουν τα ασφάλιστρα μεταφοράς και θα προκαλέσουν διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές. Οι τιμές πετρελαίου θα μπορούσαν να κινηθούν στα 80 δολάρια ανά βαρέλι κατά τη διάρκεια του β’ τριμήνου πριν υποχωρήσουν σταδιακά (Oxford Economics, 2026). Οι συνέπειες για το διεθνές εμπόριο θα είναι πιο αισθητές.
Σενάριο 3: Παρατεταμένη σύγκρουση και σοβαρό ενεργειακό σοκ: Το πιο ακραίο σενάριο αφορά μια παρατεταμένη περιφερειακή σύγκρουση που θα επηρεάσει ουσιαστικά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Σε αυτή την περίπτωση, οι τιμές πετρελαίου θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 100 δολάρια ανά βαρέλι, προκαλώντας σημαντικές αναταράξεις στις αγορές και επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας (ING Think, 2026). Σημαντική επιβράδυνση όλης της παγκόσμιας οικονομίας, αυξημένος πληθωρισμός και πιθανές αναταράξεις σε όλες τις χρηματοπιστωτικές αγορές.
