Η προειδοποίηση της Παγκόσμιας Τράπεζας για αύξηση έως και 30% στις τιμές των λιπασμάτων αποτυπώνει το μέγεθος της πίεσης που δέχεται η αγροτική παραγωγή διεθνώς λόγω της ενεργειακής κρίσης. Πρόκειται για μια κρίση με σαφώς συστημικά χαρακτηριστικά, η οποία, σύμφωνα με κυβερνητικούς και παραγωγικούς κύκλους, απαιτεί συντονισμένη ευρωπαϊκή παρέμβαση.
Όπως, χαρακτηριστικά, τόνισε στη συνέντευξη τύπου το πρωί της Τρίτης για το πλάνο των επιδοτήσεων και τις φετινές πληρωμές ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτης Σχοινάς, το Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας εξέτασε στην τελευταία του συνεδρίαση το ό,τι συμβαίνει σε πετρέλαιο και λιπάσματα, συνομολογώντας ότι πρόκειται για ένα σοβαρότατο ζήτημα. Άλλωστε η εκτίναξη του κόστους φέρνει απειλές για υπολίπανση και διαταραχές στην παραγωγή πέρα από την εκτίναξη του κόστους παραγωγής.
"Η Κομισιόν είναι σε διαδικασία ανάλυσης της κατάφασης για το αν είμαστε σε συστημικό ή παροδικό σοκ Η στήριξη θα εξαρτηθεί από αυτή την άσκηση. Ως κυβέρνηση έχουμε πάρει μέτρα για πετρελαιο και βλέπουμε για τα λιπασματα κι αναμένουμε. Ό,τι είναι ευρωπαϊκό θα είναι και γενναιόδωρο" ανέφερε ο Μαργαρίτης Σχοινάς.
Ουσιαστικά, η Αθήνα στρέφει το βλέμμα στις Βρυξέλλες, ζητώντας μεγαλύτερη ευελιξία και κυρίως τη δυνατότητα χρηματοδότησης ειδικών ενισχύσεων μέσω κοινοτικών πόρων και όχι αποκλειστικά από εθνικά ταμεία, ώστε να μην επιβαρυνθούν περαιτέρω οι δημοσιονομικοί στόχοι των κρατών-μελών.
Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι η σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο εξελίσσεται σε παρατεταμένη γεωπολιτική κρίση, οι Βρυξέλλες εμφανίζονται επιφυλακτικές ως προς την ενεργοποίηση ισχυρών μέτρων στήριξης, κυρίως λόγω του υψηλού δημοσιονομικού κόστους. Και αυτό ενώ οι επιπτώσεις στις τιμές της ενέργειας και των πρώτων υλών για την παραγωγή λιπασμάτων εντείνονται, καθώς μεγάλο μέρος των παγκόσμιων μεταφορών διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ.
Σε κάθε περίπτωση, οι επικείμενες ανακοινώσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποκτούν έτσι ιδιαίτερη βαρύτητα για τον πρωτογενή τομέα σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Το σχέδιο της Κομισιόν για τα λιπάσματα
Ήδη, όπως ανέφερε και ο υπουργός, Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζεται ένα νέο Σχέδιο Δράσης για τα λιπάσματα, το οποίο θα περιλαμβάνει παρεμβάσεις τόσο άμεσου όσο και μακροπρόθεσμου χαρακτήρα, με στόχο τη στήριξη των αγροτών και της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Στο επίκεντρο του σχεδίου βρίσκονται:
η ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ στην παραγωγή λιπασμάτων. Δηλαδή να αναγνωριστεί η ευρωπαϊκή βιομηχανία λιπασμάτων ως βασικός πυλώνας της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ, αλλά και να γίνει αναγνώριση της αμμωνίας και των λιπασμάτων ως στρατηγικών εισροών σε όλα τα σχετικά νομοθετικά πλαίσια, με διασφάλιση της συνέπειας των πολιτικών, ώστε να αποφεύγονται αποσπασματικές ή αντιφατικές ρυθμιστικές προσεγγίσεις και με ημιουργία ενός σταθερού και προβλέψιμου ρυθμιστικού περιβάλλοντος
η μείωση του ενεργειακού κόστους για τη βιομηχανία,
η προστασία της ευρωπαϊκής παραγωγής από αθέμιτο ανταγωνισμό εισαγωγών,
η στήριξη λιπασμάτων χαμηλών εκπομπών άνθρακα,
η προώθηση της γεωργίας ακριβείας και της αποδοτικότερης χρήσης αζωτούχων λιπασμάτων.
Παράλληλα, εξετάζονται μέτρα όπως προσωρινές κρατικές ενισχύσεις, μηχανισμοί εμπορικής άμυνας, επενδυτικά κίνητρα για πράσινες τεχνολογίες και παρεμβάσεις για τη συγκράτηση του ενεργειακού κόστους.
Το ζητούμενο , βέβαια, είναι το αν οι Βρυξέλλες θα κινηθούν με την ταχύτητα που απαιτεί η αγορά, πριν οι νέες ανατιμήσεις μεταφερθούν οριστικά από το χωράφι στο ράφι
Η ευρωπαϊκή εξάρτηση και το νέο κύμα ανατιμήσεων
Σημειώνεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα ορυκτά λιπάσματα και βασικές πρώτες ύλες, όπως η ουρία και η αμμωνία. Περίπου το 30% των αναγκών της ΕΕ σε αζωτούχα λιπάσματα και σχεδόν το 70% των φωσφορικών λιπασμάτων καλύπτονται μέσω εισαγωγών.
Την ίδια στιγμή, η ευρωπαϊκή παραγωγή βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές πιέσεις λόγω της εξάρτησής της από το φυσικό αέριο, το οποίο αποτελεί τόσο ενεργειακή πηγή όσο και βασικό συστατικό στην παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων.
Οι τελευταίες αυξήσεις στις τιμές των βασικών πρώτων υλών καταδεικνύουν την ένταση του προβλήματος:
Φυσικό αέριο: +67% από τις αρχές του έτους
Ουρία: +42%
Θείο: +93,5%
Αναλυτές της αγοράς επισημαίνουν ότι οι επιπτώσεις στις τιμές τροφίμων δεν έχουν ακόμη αποτυπωθεί πλήρως, καθώς πολλοί παραγωγοί αξιοποιούν αποθέματα λιπασμάτων που αγοράστηκαν σε χαμηλότερες τιμές. Το «μαξιλάρι» αυτό, ωστόσο, εξαντλείται σύντομα, γεγονός που ενδέχεται να πυροδοτήσει νέο κύκλο αυξήσεων στο κόστος παραγωγής και, κατ’ επέκταση, στις τελικές τιμές των τροφίμων.
Τα μέτρα της Αθήνας και οι προσδοκίες από την ΕΕ
Στο μεταξύ, σε εθνικό επίπεδο, η κυβέρνηση έχει ήδη ενεργοποιήσει επιδότηση για την αγορά λιπασμάτων, ύψους 15% επί των τιμολογίων έως και τον Αύγουστο.
Να σημειωθεί, ότι όπως είπε ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, η πλατφόρμα για την υποβολή των τιμολογίων λιπασμάτων αναμένεται να ανοίξει έως το τέλος Μαΐου, ενώ η καταβολή της ενίσχυσης προβλέπεται να γίνει σε τρεις δόσεις, στοιχείο που δείχνει ότι η στήριξη δεν θα φτάσει άμεσα και ενιαία στους παραγωγούς.
Συγκεκριμένα, τα τιμολόγια αγορών από τις 15 Μαρτίου έως τις 30 Απριλίου αναμένεται να πληρωθούν στα μέσα Ιουνίου, οι αγορές Μαΐου - Ιουνίου στα μέσα Ιουλίου και οι αγορές Ιουλίου - Αυγούστου στα μέσα Σεπτεμβρίου. Έτσι, για αρκετούς αγρότες, το κόστος θα πρέπει πρώτα να καλυφθεί από ίδια κεφάλαια, σε μια περίοδο ήδη περιορισμένης ρευστότητας.
Το κόστος της παρέμβασης εκτιμάται στα 41 εκατ. ευρώ. Ωστόσο, κυβερνητικές πηγές αναγνωρίζουν ότι εάν συνεχιστεί η ανοδική πορεία των τιμών, η επιβάρυνση για τους παραγωγούς θα παραμείνει σημαντική, ιδίως σε συνδυασμό με το αυξημένο κόστος καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας.
