Στη δημόσια συζήτηση για το πετρέλαιο του Ιράν κυριαρχεί συνήθως ένας αριθμός: τα βαρέλια που εξάγει η χώρα. Ωστόσο, η πραγματική σημασία του ιρανικού πετρελαίου δεν βρίσκεται στον όγκο αλλά στη χημική του σύσταση. Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί επί δύο δεκαετίες δυτικά διυλιστήρια και traders δημιούργησαν παράλληλα δίκτυα μέσω του Ντουμπάι για να το προμηθεύονται, παρά το καθεστώς κυρώσεων.
Η βασική αρχή είναι ότι το αργό πετρέλαιο δεν είναι ομοιογενές προϊόν. Πρόκειται για ένα μείγμα υδρογονανθράκων με διαφορετικά μοριακά βάρη. Η σύνθεση κάθε κοιτάσματος καθορίζει πόσο εύκολα μπορεί να μετατραπεί στα προϊόντα που έχουν μεγαλύτερη εμπορική αξία: βενζίνη, ντίζελ, καύσιμα αεροσκαφών και πετρέλαιο θέρμανσης.
Η κρίσιμη τεχνική παράμετρος είναι η API gravity, δηλαδή ένας δείκτης που μετρά την «ελαφρότητα» του πετρελαίου.
- Υψηλή API gravity → ελαφρύτερο πετρέλαιο, ευκολότερη επεξεργασία, χαμηλότερο ενεργειακό κόστος διύλισης.
- Χαμηλή API gravity → βαρύτερο πετρέλαιο, απαιτεί πιο σύνθετη και ενεργοβόρα επεξεργασία.
Με απλά λόγια, η API gravity δείχνει πόσο εύκολα το αργό πετρέλαιο μετατρέπεται σε προϊόντα υψηλής αξίας.
Γιατί το ιρανικό πετρέλαιο θεωρείται «ιδανικό» για τα διυλιστήρια
Το βασικό ιρανικό μείγμα, γνωστό ως Iranian Light, έχει:
- API gravity περίπου 33–36
- περιεκτικότητα σε θείο 1,36–1,5%
Αυτό τοποθετεί το πετρέλαιο του Ιράν σε αυτό που οι μηχανικοί πετρελαίου θεωρούν το βέλτιστο σημείο λειτουργίας των διυλιστηρίων.
Είναι:
- αρκετά ελαφρύ ώστε να παράγει μεγάλες ποσότητες βενζίνης και ντίζελ
- αρκετά «μεσαίο» ώστε να προσφέρει και τα υπόλοιπα προϊόντα που χρειάζεται ένα σύνθετο διυλιστήριο.
Με άλλα λόγια, αποτελεί ιδανική πρώτη ύλη για το μεγαλύτερο μέρος των παγκόσμιων διυλιστηρίων, τα οποία έχουν σχεδιαστεί γύρω από τέτοιου τύπου «μεσαία» αργά πετρέλαια.
Γιατί άλλα πετρέλαια δεν μπορούν να το αντικαταστήσουν εύκολα
1. Το βαριάς ποιότητας πετρέλαιο της Βενεζουέλας
Το αργό Merey της Βενεζουέλας έχει:
- API gravity περίπου 16
- περιεκτικότητα σε θείο 3–5%
Πρόκειται για πολύ βαρύ πετρέλαιο που απαιτεί:
- μονάδες coking
- hydrocrackers
- εκτεταμένη αποθείωση.
Τα διυλιστήρια που έχουν σχεδιαστεί για τέτοιο πετρέλαιο μπορούν να το επεξεργαστούν αποδοτικά. Όμως δεν αποτελεί υποκατάστατο του ιρανικού πετρελαίου, γιατί απαιτεί διαφορετική βιομηχανική υποδομή.
2. Το αμερικανικό shale πετρέλαιο
Το West Texas Intermediate (WTI) των ΗΠΑ έχει:
- API gravity 39–40
- πολύ χαμηλό θείο (<0,25%)
Θεωρητικά είναι εξαιρετικά «καθαρό». Ωστόσο είναι υπερβολικά ελαφρύ για πολλά διυλιστήρια της Ευρώπης και της Ασίας.
Τα διυλιστήρια αυτά έχουν σχεδιαστεί να λειτουργούν με μεσαία αργά πετρέλαια. Αν χρησιμοποιήσουν μόνο WTI:
- δεν παράγουν επαρκείς ποσότητες ντίζελ και άλλων μεσαίων αποσταγμάτων
- χρειάζεται ανάμειξη με βαρύτερα πετρέλαια.
Άρα ούτε το αμερικανικό shale μπορεί να αντικαταστήσει άμεσα το ιρανικό.
Η «μοριακή» ισορροπία του παγκόσμιου συστήματος διύλισης
Το ιρανικό πετρέλαιο βρίσκεται ακριβώς στη μέση:
- δεν είναι τόσο βαρύ ώστε να απαιτεί ειδικές εγκαταστάσεις
- δεν είναι τόσο ελαφρύ ώστε να χρειάζεται ανάμειξη.
Αυτό το καθιστά απόλυτα συμβατό με το μεγαλύτερο μέρος των παγκόσμιων διυλιστηρίων.
Για τον λόγο αυτό:
- πολλές ινδικές εταιρείες διύλισης συνέχισαν να αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο ακόμη και υπό κυρώσεις
- δημιουργήθηκαν σκιώδη δίκτυα εμπορίας και χρηματοδότησης μέσω Ντουμπάι
- το ιρανικό πετρέλαιο διατηρεί σταθερό premium στην αγορά.
