Η Βόρεια Μακεδονία εγκαινίασε το Vezilka, το πρώτο εθνικό της κέντρο τεχνητής νοημοσύνης (AI), σε μια πρωτοβουλία που, σύμφωνα με τις αρχές της χώρας, μπορεί να συμβάλει στον εκσυγχρονισμό του ενεργειακού τομέα μέσω της βελτίωσης της διαχείρισης του ηλεκτρικού δικτύου, της αποτελεσματικότερης ενσωμάτωσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας.
Το έργο, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 6 εκατ. ευρώ, χρηματοδοτείται κυρίως από επιχορηγήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αποσκοπεί στη σύνδεση της Βόρειας Μακεδονίας με την αναπτυσσόμενη ευρωπαϊκή υποδομή τεχνητής νοημοσύνης, παρέχοντας σε ερευνητικά ιδρύματα, δημόσιους φορείς και επιχειρήσεις πρόσβαση σε προηγμένους υπολογιστικούς πόρους που μέχρι σήμερα ήταν διαθέσιμοι μόνο σε μεγαλύτερες οικονομίες.
Παρότι το Vezilka φιλοδοξεί να αξιοποιήσει την τεχνητή νοημοσύνη και στους τομείς της υγείας, της γεωργίας και των γλωσσικών τεχνολογιών, ο ενεργειακός κλάδος θεωρείται μία από τις σημαντικότερες στρατηγικές εφαρμογές του.
Σύμφωνα με κυβερνητικούς αξιωματούχους, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει τη χώρα να αντιμετωπίσει χρόνιες προκλήσεις του ηλεκτρικού της συστήματος, όπως η εξισορρόπηση του δικτύου, η αυξανόμενη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας και η ενσωμάτωση μεταβλητών ανανεώσιμων πηγών, όπως η ηλιακή και η αιολική ενέργεια.
«Οι φιλοδοξίες του Vezilka είναι ταυτόχρονα πρακτικές και μετασχηματιστικές», δήλωσε ο πρέσβης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Βόρεια Μακεδονία, Μίχαλης Ρόκας, σημειώνοντας ότι η πλατφόρμα μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη πιο "έξυπνων" ηλεκτρικών δικτύων, στην καλύτερη ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στην προληπτική συντήρηση κρίσιμων ενεργειακών υποδομών.
Οι δυνατότητες αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης επιταχύνουν τη μετάβασή τους από τα ορυκτά καύσιμα στις καθαρές μορφές ενέργειας, επιδιώκοντας παράλληλα να διατηρήσουν τη σταθερότητα των ηλεκτρικών δικτύων. Τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να προβλέπουν τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας, να βελτιστοποιούν την κατανομή της και να εντοπίζουν πιθανές βλάβες στις υποδομές πριν αυτές προκαλέσουν διακοπές ηλεκτροδότησης.
Κεντρικό στοιχείο της πρωτοβουλίας αποτελεί η συνεργασία με την Ελλάδα μέσω του ελληνικού AI Factory Pharos, το οποίο παρέχει πρόσβαση στον υπερυπολογιστή Daedalus. Η συνεργασία αυτή δίνει σε ερευνητές, νεοφυείς επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς της Βόρειας Μακεδονίας τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν υπολογιστική ισχύ παγκόσμιου επιπέδου για την εκπαίδευση προηγμένων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης και την επεξεργασία σύνθετων ενεργειακών δεδομένων.
Η διασυνοριακή αυτή συνεργασία αναμένεται να ενισχύσει τον περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό, καθώς οι χώρες των Βαλκανίων αντιμετωπίζουν κοινές προκλήσεις που σχετίζονται με τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, την ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Ο υπουργός Ψηφιακού Μετασχηματισμού της Βόρειας Μακεδονίας, Στέφαν Αντονόφσκι, δήλωσε ότι η ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης θα εξαρτηθεί ολοένα και περισσότερο όχι μόνο από τις φυσικές υποδομές, όπως οι δρόμοι και τα εργοστάσια, αλλά και από την πρόσβαση σε υπερυπολογιστές, δεδομένα και αλγορίθμους.
Όπως ανέφερε, μέσω του Vezilka η Βόρεια Μακεδονία εντάσσεται στο ευρύτερο ευρωπαϊκό δίκτυο υποδομών τεχνητής νοημοσύνης. Το έργο υλοποιείται από τη Σχολή Επιστήμης Υπολογιστών και Μηχανικής (FINKI) και χρηματοδοτείται στο πλαίσιο του προγράμματος Horizon Europe και της πρωτοβουλίας EuroHPC.
