Η αναβάθμιση των ενεργειακών υποδομών στις έξι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και ο κομβικός ρόλος της ψηφιοποίησης στην ενσωμάτωση των ΑΠΕ και τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό της αγοράς, αποτελούν κλειδιά για την διασφάλιση της ανθεκτικότητας των δικτύων και κατ’ επέκταση την ομαλή ροή ενέργειας, σε ένα κατακερματισμένο και αβέβαιο ενεργειακό διεθνές περιβάλλον.
Στο πλαίσιο αυτό, η επείγουσα ανάγκη εκσυγχρονισμού των ενεργειακών υποδομών και της ψηφιοποίησης των δικτύων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη αναδείχθηκε στο πλαίσιο πρόσφατης εκδήλωσης που συνδιοργάνωσαν ο ΟΟΣΑ και το Φόρουμ των Δελφών.
Ο δρόμος για την τεχνολογική αναβάθμιση των δικτύων περνά μέσα από την μακροπρόθεσμη προβλεψιμότητα, την εναρμόνιση ρυθμιστικού πλαισίου με απάλειψη της γραφειοκρατίας και την πολιτική σταθερότητα.
Υπό αυτό το πρίσμα, ο Gëzim Tosuni, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του διαχειριστή συστήματος του Κοσόβου εστίασε στην τεχνική κατάσταση και τη διασυνδεσιμότητα των δικτύων στην περιοχή. Ανέφερε την αναβάθμιση της σύνδεσης 400 kV με την Αλβανία και τον σχεδιασμό νέας σύνδεσης 400 kV με τη Βόρεια Μακεδονία, ενώ σημείωσε πως μέσω δεκαετούς σχεδίου ανάπτυξης κατασκευάζονται νέες γραμμές 110 kV και υποσταθμοί για την ενσωμάτωση των ΑΠΕ.
Εξέφρασε ιδιαίτερη ικανοποίηση για την επιτυχημένη σύζευξη της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας του Κοσόβου με την Αλβανία. Ωστόσο, ανέδειξε ένα σοβαρό πολιτικό εμπόδιο: Το 25% των διασυνοριακών χωρητικοτήτων δεν μπορεί να αξιοποιηθεί εμπορικά, καθώς η διασύνδεση με τη Σερβία παραμένει μπλοκαρισμένη. Παράλληλα, ανέδειξε τη δυσκολία απεξάρτησης του Κοσόβου από τον λιγνίτη, ελλείψει βιώσιμης εναλλακτικής ή υποδομής εισαγωγής φυσικού αερίου.
Το αίσθημα εξάρτησης
Ο Μιχάλης Μαθιουλάκης, Ακαδημαϊκός Διευθυντής του Greek Energy Forum, υποστήριξε ότι τα τεχνικά έργα δεν αρκούν αν δεν λυθούν τα υποκείμενα πολιτικά ζητήματα. Όπως σημείωσε, ο λόγος που συχνά καθυστερούν οι διασυνδέσεις δεν είναι τεχνικός ή οικονομικός, αλλά οι διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες των χωρών στα Βαλκάνια. Ανέφερε ότι η ενεργειακή αναβάθμιση της Ελλάδας, αν και αποσκοπεί στην ενίσχυση της εθνικής ασφάλειας, μπορεί να δημιουργεί αίσθημα εξάρτησης στις γειτονικές χώρες, « χωρίς ειλικρινή συζήτηση γι’ αυτούς τους φόβους, η συνεργασία κολλάει», σημείωσε.
Κοινό γεωπολιτικό έδαφος
Προειδοποίησε επίσης ότι η δημιουργία νέων δικτύων, ως μονοπώλια, οδηγεί σε αύξηση ρυθμιζόμενων χρεώσεων και επιβάρυνση των λογαριασμών ρεύματος για τους καταναλωτές. Ο κ. Μαθιουλάκης πρότεινε οι μελλοντικές μελέτες να εστιάσουν πρώτα στην εξεύρεση κοινού γεωπολιτικού εδάφους μεταξύ των κυβερνήσεων, πριν αναλωθούν στα τεχνικά ζητήματα.
Κόμβος η Ελλάδα
Η Jasmina Trhulj, στέλεχος του διαχειριστή δικτύου της Αυστρίας, εμφανίστηκε αισιόδοξη για την ταχεία ενσωμάτωση των χωρών της περιοχής στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, αναφέροντας ότι η Σερβία προηγείται, ενώ το Μαυροβούνιο, η Μολδαβία και η Βόρεια Μακεδονία κάνουν σημαντικά βήματα. Επεσήμανε τον καθοριστικό ρόλο του Περιφερειακού Κέντρου Συντονισμού που εδρεύει στη Θεσσαλονίκη, εκφράζοντας την ελπίδα ότι θα συμβάλει στην επίλυση του προβλήματος διασύνδεσης Σερβίας-Κοσόβου. Ωστόσο, εξέφρασε έντονη ανησυχία για τις επιπτώσεις του EU Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) της ΕΕ. Αναγνώρισε πάντως ότι μέσα σε αυτή τη συνθήκη, η Ελλάδα έχει αναδειχθεί σε σημαντικό περιφερειακό κόμβο εξαγωγής ενέργειας προς τον βορρά.
Ο Νικόλας Φρυδάς, Διευθυντής Ρυθμιστικής Στρατηγικής Καινοτομίας του ΑΔΜΗΕ, παρουσίασε αριθμούς και τεχνικά δεδομένα γύρω από τον μετασχηματισμό του ελληνικού συστήματος. Το 2025 αποτέλεσε χρονιά-ορόσημο, καθώς η Ελλάδα έγινε για πρώτη φορά εξαγωγική χώρα ηλεκτρικής ενέργειας. Ο κ. Φρυδάς ανέδειξε ιδιαίτερα το έργο της υποβρύχιας διασύνδεσης της Κρήτης, η οποία λειτουργεί από τις 17 Δεκεμβρίου 2025, με προϋπολογισμό 1,1 δισ. ευρώ, αποτελεί μία από τις τρεις βαθύτερες παγκοσμίως και αποτρέπει την εκπομπή 1,5 εκατ. τόνων CO2 ετησίως. Τέλος, παρουσίασε το Δεκαετές Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2034, που περιλαμβάνει τη διασύνδεση των Δωδεκανήσων και νησιών του Βορείου Αιγαίου.
