Μια από τις μεγαλύτερες δικαστικές δικαιώσεις ελληνικής επιχείρησης απέναντι σε πολυεθνικό όμιλο ολοκληρώθηκε, τουλάχιστον σε πρώτο βαθμό, με πρωταγωνιστή τον Δημήτρη Πολιτόπουλο και τη Ζυθοποιία Μακεδονίας Θράκης (ΖΜΘ), την εταιρεία που παράγει τη μπίρα Βεργίνα. Το ολλανδικό δικαστήριο επιδίκασε αποζημίωση 111,2 εκατ. ευρώ στην ελληνική ζυθοποιία, αναγνωρίζοντας τη ζημία που υπέστη από τις πρακτικές της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας, θυγατρικής της Heineken, σε μια υπόθεση που ξεκίνησε το 1998 και εξελίχθηκε σε μια πολυετή δικαστική αναμέτρηση.
Το μέγεθος της αποζημίωσης είναι ενδεικτικό της έκτασης της υπόθεσης. Από το συνολικό ποσό, τα 43,33 εκατ. ευρώ αφορούν την αποζημίωση για τη ζημία που υπέστη η ΖΜΘ, ενώ τα υπόλοιπα 67,88 εκατ. ευρώ είναι τόκοι που συσσωρεύτηκαν στη διάρκεια της μακράς δικαστικής διαδρομής.
Πίσω, όμως, από τους αριθμούς κρύβεται μια εξαντλητική προσπάθεια. Όπως αποκάλυψε ο ιδρυτής της εταιρείας σε χθεσινή συνέντευξη Τύπου στην Αθήνα, μόνο οι δικαστικές διαδικασίες κόστισαν στη ΖΜΘ περίπου 17 εκατ. ευρώ, σε μια μάχη που διήρκεσε σχεδόν τρεις δεκαετίες και περιλάμβανε εννέα χρόνια δικαστικής αντιπαράθεσης στην Ολλανδία.
«Καταδικάστηκε η πρωταθλήτρια Ολλανδίας μέσα στο σπίτι της», ήταν το χαρακτηριστικό σχόλιο της καθηγήτριας Εμπορικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Λίας Αθανασίου, κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου που παραχώρησε την Τετάρτη στην Αθήνα η διοίκηση της ΖΜΘ, έχοντας στο πλευρό της το επιστημονικό και νομικό επιτελείο που χειρίστηκε την υπόθεση.
Η μάχη για τον χώρο στα ράφια και στα καταστήματα
Η αντιπαράθεση ξεκίνησε από τις καταγγελίες της ΖΜΘ για καταχρηστικές πρακτικές της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας, οι οποίες, σύμφωνα με την ελληνική εταιρεία, περιόριζαν ουσιαστικά την πρόσβαση των ανταγωνιστών της στα σημεία πώλησης.
Στο επίκεντρο βρέθηκαν πρακτικές όπως η παροχή δωρεάν ψυγείων, ομπρελών και άλλου εξοπλισμού σε καταστήματα, με όρους που, όπως υποστήριξε η ΖΜΘ, οδηγούσαν στον αποκλεισμό ή στον περιορισμό της παρουσίας προϊόντων άλλων ζυθοποιιών. Με άλλα λόγια, η μάχη δεν αφορούσε μόνο το ποια μπίρα θα προτιμήσει ο καταναλωτής, αλλά και το εάν θα έχει τη δυνατότητα να τη βρει στο κατάστημα.
Καθοριστική για τη δικαστική εξέλιξη υπήρξε η απόφαση της ελληνικής Επιτροπής Ανταγωνισμού το 2014, με την οποία διαπιστώθηκε κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης από την Αθηναϊκή Ζυθοποιία για την περίοδο 1998-2014 και επιβλήθηκε πρόστιμο 31,5 εκατ. ευρώ, το οποίο στη συνέχεια περιορίστηκε στα 26,7 εκατ. ευρώ. Το 2023 το Συμβούλιο της Επικρατείας απέρριψε την προσφυγή της εταιρείας, οριστικοποιώντας τη διαπίστωση της παράβασης.
Με βάση αυτό το νομικό υπόβαθρο, η ΖΜΘ προσέφυγε το 2017 στα ολλανδικά δικαστήρια, στρεφόμενη τόσο κατά της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας όσο και κατά της μητρικής Heineken. Ιδιαίτερη σημασία είχε η αναγνώριση ευθύνης και της μητρικής εταιρείας, με τις δύο επιχειρήσεις να ευθύνονται από κοινού και εις ολόκληρον για τη ζημία.
«Η αγορά μπίρας δεν είναι ακόμη ελεύθερη»
Το πλέον ενδιαφέρον, ωστόσο, από όσα ανέφερε ο Δημήτρης Πολιτόπουλος χθες, είναι ότι, παρά τη μεγάλη δικαστική νίκη, θεωρεί πως η αγορά δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά. «Η κατάσταση στην εγχώρια αγορά μπίρας είναι σήμερα η ίδια και χειρότερη από αυτή που αντιμετωπίσαμε όταν ξεκινήσαμε», ήταν η χαρακτηριστική τοποθέτησή του.
Ο ιδρυτής της ΖΜΘ υποστήριξε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν πρακτικές αποκλεισμού, με φανερούς ή συγκαλυμμένους τρόπους, και ότι ο υγιής ανταγωνισμός δεν έχει ακόμη αποκατασταθεί. Στο πλαίσιο αυτό, η εταιρεία αναμένει τα αποτελέσματα της νέας έρευνας της Επιτροπής Ανταγωνισμού, μετά τον αιφνιδιαστικό έλεγχο που πραγματοποιήθηκε το 2023 στα γραφεία της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας. Η ΖΜΘ έχει υποβάλει εκατοντάδες αναφορές για περιστατικά που θεωρεί ότι περιορίζουν τον ανταγωνισμό, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει ανακοινωθεί νέα διαπίστωση παράβασης.
Ο κ. Πολιτόπουλος άφησε, παράλληλα, αιχμές και για τη στάση των διαδοχικών κυβερνήσεων απέναντι στην εταιρεία, αναφερόμενος μεταξύ άλλων στη ρύθμιση του 2024 για τα μικρά ανεξάρτητα ζυθοποιεία, αλλά και σε εκκρεμή ενίσχυση περίπου 3,5 εκατ. ευρώ για επένδυση στην Κομοτηνή. Πρόκειται για ζητήματα που, κατά την άποψή του, περιορίζουν τις δυνατότητες ανάπτυξης της επιχείρησης.
Ένας παραγωγικός πυλώνας στην ακριτική Θράκη
Η υπόθεση αποκτά και μια ευρύτερη επιχειρηματική και περιφερειακή διάσταση. Η Ζυθοποιία Μακεδονίας Θράκης είναι μια αμιγώς ελληνική εταιρεία, με έδρα την Κομοτηνή, η οποία απασχολεί 178 εργαζομένους και αποτελεί σημαντικό παραγωγικό και οικονομικό πυλώνα για την ακριτική περιοχή.
Για μια περιοχή όπως η Θράκη, με ιδιαίτερη γεωγραφική και οικονομική σημασία, η παρουσία μιας παραγωγικής επιχείρησης με επενδύσεις, θέσεις εργασίας και τοπική δραστηριότητα έχει ξεχωριστή βαρύτητα. Η διοίκηση υποστηρίζει ότι η εταιρεία διαθέτει πλέον την παραγωγική υποδομή και τη δυναμικότητα για να διεκδικήσει μεγαλύτερο μερίδιο στην αγορά, εφόσον διαμορφωθούν πραγματικά ισότιμοι όροι ανταγωνισμού.
Η αποζημίωση έχει ήδη εισπραχθεί, καθώς η απόφαση είναι προσωρινά εκτελεστή. Η Heineken, ωστόσο, έχει ασκήσει έφεση, επομένως η δικαστική διαδρομή δεν έχει ολοκληρωθεί οριστικά.
Για τον Δημήτρη Πολιτόπουλο, η δικαίωση αυτή αποτελεί ασφαλώς μια μεγάλη οικονομική και ηθική επιτυχία. Το ζητούμενο, όμως, είναι πλέον κάτι ευρύτερο. Να μπορεί μια ανεξάρτητη ελληνική ζυθοποιία να αναπτύσσεται και να ανταγωνίζεται επί ίσοις όροις, χωρίς να χρειάζεται να δαπανήσει άλλα 17 εκατ. ευρώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες για να διεκδικήσει τη θέση που θεωρεί ότι δικαιούται στην αγορά.
