Σε μια περίοδο όπου οι κρίσιμες πρώτες ύλες βρίσκονται στο επίκεντρο της γεωοικονομικής αντιπαράθεσης, το αλουμίνιο και ο χαλκός αναδεικνύονται σε στρατηγικούς πόρους πρώτης γραμμής. Η συμβολή τους στην ηλεκτροκίνηση, στα ενεργειακά δίκτυα, στις ψηφιακές υποδομές, στην αμυντική βιομηχανία και στα μεγάλα έργα μεταφορών καθιστά τα δύο μέταλλα βασικούς πυλώνες της βιομηχανικής πολιτικής σε Ευρώπη, Αμερική και Ασία.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η αυξανόμενη εξαγωγή σκραπ αλουμινίου και χαλκού από την Ευρώπη προς τρίτες χώρες συνιστά ζήτημα στρατηγικής σημασίας. Το σκραπ δεν είναι απόβλητο, αλλά δευτερογενής πρώτη ύλη υψηλής αξίας, που μπορεί να επανεισαχθεί στην παραγωγή με σημαντικά χαμηλότερο ενεργειακό αποτύπωμα σε σχέση με την πρωτογενή εξόρυξη. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, που επιδιώκει ταυτόχρονα πράσινη μετάβαση και ενίσχυση της βιομηχανικής της βάσης, η διατήρηση επαρκών ποσοτήτων σκραπ εντός των συνόρων της έχει διττή σημασία: περιβαλλοντική και βιομηχανική.
Υψηλότερες τιμές και επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα
Μεγάλες ποσότητες ευρωπαϊκού σκραπ κατευθύνονται σε αγορές της Ασίας και των ΗΠΑ, όπου συχνά προσφέρονται υψηλότερες τιμές λόγω έντονης ζήτησης και ενεργητικής βιομηχανικής πολιτικής. Αυτό περιορίζει τη διαθεσιμότητα δευτερογενούς μετάλλου για την ευρωπαϊκή μεταποίηση, αυξάνει το κόστος παραγωγής και ενισχύει την εξάρτηση από εισαγόμενες πρώτες ύλες. Οι επιπτώσεις είναι άμεσες σε κρίσιμους τομείς όπως οι μπαταρίες, τα ηλεκτρικά οχήματα, τα καλώδια και τα ενεργειακά δίκτυα.
Παράλληλα, προκύπτει ζήτημα «διαρροής άνθρακα»: το σκραπ εξάγεται, μεταποιείται σε χώρες με χαμηλότερα περιβαλλοντικά πρότυπα και επανεισάγεται ως τελικό προϊόν, συχνά με υψηλότερο ανθρακικό αποτύπωμα. Έτσι, η Ευρώπη κινδυνεύει να εξελιχθεί σε εξαγωγέα πολύτιμων δευτερογενών πόρων και εισαγωγέα προϊόντων αυξημένων εκπομπών.
Το ζήτημα δεν είναι απλώς εμπορικό αλλά στρατηγικό. Σε επίπεδο ΕΕ εξετάζονται μέτρα όπως αυστηρότεροι κανόνες εξαγωγών, ενίσχυση ιχνηλασιμότητας, επενδύσεις σε σύγχρονες μονάδες επεξεργασίας και μηχανισμοί προστασίας όταν διακυβεύεται η ασφάλεια εφοδιασμού.
Οι επιπτώσεις στην ελληνική βιομηχανία
Η Ελλάδα διαθέτει ισχυρή παρουσία στους κλάδους αλουμινίου και χαλκού, γεγονός που καθιστά το ζήτημα ιδιαίτερα κρίσιμο. Στον τομέα του αλουμινίου, η Metlen, μέσω της «Αλουμίνιον της Ελλάδος», λειτουργεί τη μοναδική πλήρως καθετοποιημένη μονάδα παραγωγής βωξίτη, αλουμίνας και πρωτόχυτου αλουμινίου στην Ε.Ε., κατατάσσοντας τη χώρα μεταξύ των σημαντικών παραγωγών στην Ευρώπη.
Στον χαλκό, η ElvalHalcor αποτελεί βασικό εξαγωγικό βραχίονα της ελληνικής οικονομίας, με ισχυρή διεθνή παρουσία σε προϊόντα έλασης αλουμινίου και σωλήνες/προϊόντα χαλκού για ενεργειακές και βιομηχανικές εφαρμογές. Είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός σωλήνων χαλκού στην ΕΜΕΑ και η δεύτερη μεγαλύτερη βιομηχανία έλασης αλουμινίου σε δυναμικότητα θερμής έλασης στην Ευρώπη. Το 2024 οι εξαγωγές της αντιστοιχούσαν στο 71% της αξίας των ελληνικών εξαγωγών πολύτιμων και μη σιδηρούχων μετάλλων.
Για τις επιχειρήσεις αυτές, το σκραπ αποτελεί κρίσιμο παράγοντα κόστους και ανταγωνιστικότητας. Η ανακύκλωση αλουμινίου εξοικονομεί έως 95% ενέργεια σε σχέση με την πρωτογενή παραγωγή, ενώ για τον χαλκό η εξοικονόμηση φθάνει περίπου το 85%. Σε μια χώρα όπου το ενεργειακό κόστος παραμένει διαχρονικά υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, η διαθεσιμότητα σκραπ λειτουργεί ως αντιστάθμισμα στις διεθνείς διακυμάνσεις.
Η κρίσιμη παράμετρος της ενέργειας
Η βαριά μεταλλουργία συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους βιομηχανικούς καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα. Σε ένα περιβάλλον μετάβασης προς ΑΠΕ, αυξημένων τιμών CO₂ και επενδύσεων σε δίκτυα και αποθήκευση, η επάρκεια και το κόστος ενέργειας καθορίζουν άμεσα τη βιωσιμότητα και τις επενδύσεις του κλάδου.
Η ενίσχυση της ανακύκλωσης μειώνει την ενεργειακή ένταση της παραγωγής, περιορίζει τις εκπομπές και στηρίζει τους εθνικούς στόχους απανθρακοποίησης. Αντιθέτως, η απώλεια σκραπ οδηγεί είτε σε μεγαλύτερη χρήση πρωτογενούς μετάλλου είτε σε εισαγωγή ημιέτοιμων προϊόντων, με επιπτώσεις στο εμπορικό ισοζύγιο και στο ενεργειακό αποτύπωμα.
Ταυτόχρονα, η Ελλάδα επιδιώκει στρατηγική θέση στις αλυσίδες αξίας της πράσινης μετάβασης — καλώδια, εξοπλισμό ΑΠΕ, διασυνδέσεις νησιών, εξαρτήματα ηλεκτροκίνησης. Ο χαλκός είναι θεμελιώδης για τα ηλεκτρικά δίκτυα και τις διασυνδέσεις, ενώ το αλουμίνιο για φωτοβολταϊκά πλαίσια και ελαφριές κατασκευές. Ελλείψεις ή αυξημένο κόστος πρώτης ύλης μπορεί να οδηγήσουν σε απώλεια προστιθέμενης αξίας.
Η παρέμβαση της ElvalHalcor
Η ElvalHalcor έχει αναδείξει θεσμικά το ζήτημα της διαρροής σκραπ. Ο τομέας έλασης αλουμινίου συμμετείχε ενεργά στη διαμόρφωση του position paper της European Aluminium (Ιανουάριος 2026), που καλεί τα ευρωπαϊκά όργανα να υιοθετήσουν αποτελεσματικά εμπορικά μέτρα για τον περιορισμό των εξαγωγών σκραπ. Παράλληλα, μέσω της Ελληνικής Ένωσης Αλουμινίου, απευθύνθηκε στις ελληνικές αρχές για στήριξη της πρωτοβουλίας.
Στον χαλκό, ο τομέας Halcor συντόνισε από τις αρχές του 2025 ευρωπαϊκές επιχειρήσεις της εφοδιαστικής αλυσίδας, συντάσσοντας κείμενο θέσεων που υποβλήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε δύο φάσεις. Οι παρεμβάσεις αυτές συνέβαλαν στην αναφορά δυνητικών εμπορικών μέτρων για το σκραπ χαλκού στο σχέδιο δράσης RESource EU (Δεκέμβριος 2025).
Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται προσωρινοί και στοχευμένοι περιορισμοί εξαγωγών, δασμοί εξαγωγής προς χώρες με χαμηλότερα περιβαλλοντικά πρότυπα, αυστηροποίηση των κανόνων End-of-Waste και εφαρμογή της αρχής της αμοιβαιότητας.
Σύμφωνα με μελέτη του ΙΟΒΕ (2024), η συνολική επίδραση της ElvalHalcor στην ελληνική οικονομία ανέρχεται σε 1,04 δισ. ευρώ, με 388 εκατ. ευρώ συνεισφορά στα δημόσια έσοδα και στήριξη περίπου 18.000 θέσεων εργασίας. Για έναν κλάδο αυτού του μεγέθους, η επάρκεια σκραπ δεν αποτελεί τεχνική λεπτομέρεια αλλά ζήτημα παραγωγικής συνέχειας και βιομηχανικής ασφάλειας.
Γιατί «δραπετεύει» το σκραπ
Οι βασικοί λόγοι συνοψίζονται σε έναν συνδυασμό παραγόντων:
- Υψηλότερες τιμές σε τρίτες αγορές, λόγω ισχυρής ζήτησης και κρατικών κινήτρων.
- Χαμηλότερο ενεργειακό κόστος εκτός ΕΕ, που καθιστά φθηνότερη την επεξεργασία.
- Αυστηρότερο κανονιστικό πλαίσιο στην ΕΕ, που αυξάνει το κόστος συμμόρφωσης.
- Κατακερματισμός της ευρωπαϊκής αγοράς σκραπ, χωρίς ενιαία στρατηγική κατεύθυνσης.
- Περιορισμένη δυναμικότητα προηγμένης διαλογής σε ορισμένες περιπτώσεις.
- Απουσία ισχυρών εμπορικών περιορισμών, καθώς το σκραπ θεωρείται απλό εμπορεύσιμο υλικό.
Με άλλα λόγια, το σκραπ δεν «φεύγει» επειδή η Ευρώπη δεν διαθέτει βιομηχανική βάση, αλλά επειδή αλλού μπορεί να αξιοποιηθεί φθηνότερα ή πιο επιθετικά εμπορικά. Το διακύβευμα για την Ελλάδα και την Ευρώπη είναι αν το δευτερογενές αυτό μέταλλο θα παραμείνει θεμέλιο της ευρωπαϊκής βιομηχανικής και ενεργειακής στρατηγικής ή θα εξελιχθεί σε ακόμη έναν κρίσιμο πόρο που χάνεται από την εγχώρια αλυσίδα αξίας.
