Σημαντικό αντιστάθμισμα στην επιβάρυνση του εξωτερικού ισοζυγίου από την υψηλή εξάρτηση της Ελλάδας από τις εισαγωγές ενέργειας αποτελούν οι εξαγωγές διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων. Πρόκειται για έναν από τους βασικούς παράγοντες που ενισχύουν τις εξαγωγικές επιδόσεις της χώρας και βελτιώνουν την εικόνα του εμπορικού ισοζυγίου, περιορίζοντας μέρος των πιέσεων που προκαλεί η ανάγκη εισαγωγής αργού πετρελαίου και άλλων ενεργειακών προϊόντων.
Η σημασία του συγκεκριμένου κλάδου δεν περιορίζεται, άλλωστε, στην αξία των εξαγωγών. Η εγχώρια διυλιστική δραστηριότητα προσθέτει αξία στην εισαγόμενη πρώτη ύλη, μετατρέποντας το αργό πετρέλαιο σε προϊόντα υψηλότερης επεξεργασίας, όπως βενζίνη, ντίζελ, καύσιμα αεροσκαφών και άλλα πετρελαιοειδή, τα οποία διοχετεύονται τόσο στην εγχώρια αγορά όσο και στις διεθνείς αγορές. Με αυτόν τον τρόπο, η Ελλάδα αξιοποιεί τη διυλιστική της υποδομή και τη γεωγραφική της θέση για να ενισχύει την εξαγωγική της παρουσία σε έναν ιδιαίτερα σημαντικό τομέα του διεθνούς εμπορίου.
Στις φθινοπωρινές προβλέψεις της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναδεικνύει ειδικότερα τη συμβολή των εξαγωγών διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων στη βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου της Ελλάδας. Παράλληλα, επισημαίνει τη διεύρυνση της διαφοράς μεταξύ των τιμών των διυλισμένων προϊόντων και του αργού πετρελαίου, δηλαδή του περιθωρίου διύλισης (crack spread), ως έναν ακόμη παράγοντα που ενισχύει τη θετική επίδραση του κλάδου στην οικονομία.
Οι εξαγωγές
Σημειώνεται ότι στα 41,86 δισ. ευρώ ανήλθαν οι ελληνικές εξαγωγές στο εννεάμηνο Ιανουαρίου – Σεπτεμβρίου 2026, αυξημένες κατά 15,9% σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025, με τα πετρελαιοειδή να έχουν τη μεγαλύτερη συμβολή στην άνοδο και τα τρόφιμα και τα μηχανήματα – οχήματα να ακολουθούν σε απόλυτα ποσά.
Τον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ που επεξεργάστηκε το ΙΕΕΣ του ΣΕΒΕ, οι ελληνικές εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 11,6% στα 4,76 δισ. ευρώ, με τις εξαγωγές στα τρόφιμα να ενισχύονται κατά 8,8%, ενώ η μεγαλύτερη αύξηση των εισαγωγών σε απόλυτα ποσά διεύρυνε το εμπορικό έλλειμμα κατά 21,7%, στα 3,32 δισ. ευρώ.
Χωρίς τα πετρελαιοειδή, η αξία των ελληνικών εξαγωγών στο εννεάμηνο αυξήθηκε κατά 2,15 δισ. ευρώ ή 7,8%, φτάνοντας τα 29,77 δισ. ευρώ από 27,62 δισ. ευρώ το αντίστοιχο διάστημα του 2025. Οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατά 1,18 δισ. ευρώ ή 2,4%, στα 50,25 δισ. ευρώ από 49,07 δισ. ευρώ. Το εμπορικό έλλειμμα χωρίς τα πετρελαιοειδή περιορίστηκε κατά 966,9 εκατ. ευρώ ή 4,5%, στα 20,49 δισ. ευρώ από 21,45 δισ. ευρώ. Η αξία των εξαγωγών αυξήθηκε στους περισσότερους κλάδους, με τα πετρελαιοειδή να καταγράφουν τη μεγαλύτερη άνοδο σε απόλυτα ποσά, κατά 3,87 δισ. ευρώ ή 41,9%. Ακολούθησαν τα τρόφιμα με αύξηση 673,4 εκατ. ευρώ (+10,0%), τα μηχανήματα και οχήματα με 473,3 εκατ. ευρώ (+13,3%) και τα βιομηχανικά προϊόντα με 310,2 εκατ. ευρώ (+5,4%).
Όπως αναφέρει ο ΠΣΕ, στο 9μηνο οι εξαγωγές έφθασαν τα 41.863,8 εκατ. € (+15,9%, +5,73 δισ. €), το υψηλότερο εννεάμηνο που έχει καταγραφεί —πάνω από το προηγούμενο υψηλό του 2022 (περίπου 40,6 δισ. €)—, ενώ οι εξαγωγές χωρίς πετρελαιοειδή ανήλθαν στα 29.767,8 εκατ. € (+7,8%). Οι εξαγωγές αυξάνονται με ρυθμό σχεδόν διπλάσιο των εισαγωγών (+8,8%), με αποτέλεσμα το εμπορικό έλλειμμα να υποχωρεί κατά −1,5% (−371,6 εκ. €) και, χωρίς πετρελαιοειδή, κατά −4,5% (−966,9 εκ. €). Ο δείκτης κάλυψης του 9μήνου ανέβηκε στο 63,1% από 59,2% (χωρίς πετρελαιοειδή στο 59,2% από 56,3%).
Το εμπορικό έλλειμμα του μήνα διευρύνθηκε κατά +21,7%, στα −3.317,5 εκατ. €, καθώς οι εισαγωγές αυξήθηκαν ταχύτερα (+15,5%) υπό την πίεση του ενεργειακού λογαριασμού: χωρίς τα πετρελαιοειδή οι εισαγωγές κινήθηκαν μόλις +5,8% και το έλλειμμα υποχώρησε κατά −1,5% (χωρίς πετρελαιοειδή & πλοία οριακή μεταβολή +0,6%). Ο δείκτης κάλυψης υποχώρησε στο 58,9% από 61,0%, όμως χωρίς τα πετρελαιοειδή βελτιώθηκε στο 58,3% από 55,2% (+3,1 μ.β.) — η μη ενεργειακή εικόνα του Σεπτεμβρίου παραμένει σαφώς θετική.
Το περιθώριο διύλισης
Το περιθώριο διύλισης αποτελεί κρίσιμο μέγεθος για την κερδοφορία των διυλιστηρίων, καθώς αποτυπώνει τη διαφορά ανάμεσα στην αξία των παραγόμενων πετρελαϊκών προϊόντων και στο κόστος του αργού πετρελαίου που χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη, χωρίς να συνυπολογίζει το σύνολο των λειτουργικών και άλλων δαπανών. Όταν η διαφορά αυτή διευρύνεται, δημιουργούνται ευνοϊκότερες συνθήκες για τη διυλιστική δραστηριότητα, καθώς αυξάνεται η αξία που μπορεί να αποκομίσει ο κλάδος από την επεξεργασία του αργού και τη διάθεση των τελικών προϊόντων.
Η εξέλιξη αυτή έχει ευρύτερη μακροοικονομική σημασία. Οι εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων ενισχύουν τις εισπράξεις από το εξωτερικό, ενώ η βελτίωση των περιθωρίων διύλισης μπορεί να αυξήσει την προστιθέμενη αξία και την κερδοφορία της συγκεκριμένης δραστηριότητας. Σε μια οικονομία με διαχρονικά υψηλό έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο, η δυναμική των πετρελαϊκών εξαγωγών λειτουργεί ως σημαντικός παράγοντας αντιστάθμισης του κόστους των εισαγωγών, χωρίς βεβαίως να εξαλείφει τις διαρθρωτικές αδυναμίες του εξωτερικού ισοζυγίου.
Η Κομισιόν συνδέει, μάλιστα, τη συγκεκριμένη εξέλιξη με τη βελτίωση των όρων εμπορίου και την αύξηση του αποπληθωριστή του ΑΕΠ το 2026. Ο αποπληθωριστής αποτυπώνει τη μεταβολή των τιμών του συνόλου της εγχώριας παραγωγής και όχι μόνο των τιμών που αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές. Συνεπώς, η ενίσχυσή του δεν σημαίνει κατ' ανάγκη αύξηση της αγοραστικής δύναμης ή αντίστοιχη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, αλλά μπορεί να αντανακλά και την αύξηση της αξίας της παραγωγής και των εξαγωγών σε συγκεκριμένους κλάδους.
Μια "αντίφαση"
Εδώ βρίσκεται και η αντίφαση της σημερινής ενεργειακής συγκυρίας. Από τη μία πλευρά, η διυλιστική δραστηριότητα και οι εξαγωγές πετρελαιοειδών προσφέρουν σημαντική στήριξη στο εμπορικό ισοζύγιο και στην οικονομική δραστηριότητα. Από την άλλη, η εξάρτηση της χώρας από τις εισαγωγές ενέργειας την καθιστά ευάλωτη στις διεθνείς διακυμάνσεις των τιμών, με το αυξημένο κόστος να μεταφέρεται σταδιακά στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά.
Έτσι, η θετική συνεισφορά των διυλιστηρίων στο εξωτερικό εμπόριο συνυπάρχει με την επιβάρυνση της εγχώριας οικονομίας από την ενεργειακή ακρίβεια. Οι εξαγωγές μπορούν να περιορίζουν το εμπορικό έλλειμμα και να ενισχύουν την οικονομική δραστηριότητα, δεν αποτελούν όμως από μόνες τους μηχανισμό συγκράτησης των τιμών στην εσωτερική αγορά ούτε εγγυώνται ότι τα οφέλη από τις ευνοϊκότερες διεθνείς συνθήκες θα περάσουν στους καταναλωτές.
Ισχυρότερο διεθνές αποτύπωμα για HELLENiQ ENERGY και Motor Oil
Πάντως, η ενίσχυση των εξαγωγών διυλισμένων προϊόντων αποτυπώνεται και στις επιδόσεις των δύο μεγάλων ελληνικών διυλιστηριακών ομίλων, της HELLENiQ ENERGY και της Motor Oil, οι οποίοι αξιοποιούν τα υψηλά περιθώρια διύλισης και τη ζήτηση από ευρωπαϊκές αγορές που αντιμετωπίζουν ελλείψεις σε καύσιμα. Η εξαγωγική δραστηριότητα αποκτά έτσι αυξημένη βαρύτητα τόσο για την κερδοφορία των επιχειρήσεων όσο και για τη συνολική εξωτερική θέση της ελληνικής οικονομίας.
Στην περίπτωση της HELLENiQ ENERGY, τα έσοδα από εξαγωγές ανήλθαν το πρώτο εξάμηνο του 2026 σε 1,97 δισ. ευρώ, έναντι 1,67 δισ. ευρώ την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Από το ποσό αυτό, περίπου 1,84 δισ. ευρώ προήλθαν από τη διύλιση. Στο δεύτερο τρίμηνο, οι εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων έφτασαν τους 1,73 εκατ. τόνους, αντιστοιχώντας στο 48% των πωλήσεων των διυλιστηρίων. Ιδιαίτερα έντονη ήταν η αύξηση στις εξαγωγές ντίζελ και αεροπορικών καυσίμων, οι οποίες ενισχύθηκαν κατά 35%, με βασικό προορισμό ευρωπαϊκές αγορές.
Η εξαγωγική δραστηριότητα αντιπροσωπεύει περίπου το 46%-50% της παραγωγής και των πωλήσεων του ομίλου, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία. Παράλληλα, το επενδυτικό πρόγραμμα ύψους περίπου 5 δισ. ευρώ σε ορίζοντα πενταετίας φιλοδοξεί να ενισχύσει περαιτέρω τη διεθνή παρουσία του. Εφόσον υλοποιηθεί και αποδώσει σύμφωνα με τον σχεδιασμό, το μερίδιο των εξαγωγών στις πωλήσεις θα μπορούσε να προσεγγίσει το 70%.
Η HELLENiQ ENERGY λειτουργεί τα διυλιστήρια Ασπροπύργου, Ελευσίνας και Θεσσαλονίκης ως ενιαίο σύστημα, συνολικής δυναμικότητας 344.000 βαρελιών ημερησίως, με αποθηκευτικούς χώρους 6,9 εκατ. κυβικών μέτρων. Παράλληλα, δραστηριοποιείται σε οκτώ χώρες και διαθέτει δίκτυο άνω των 1.900 πρατηρίων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Αντίστοιχα, η Motor Oil κατευθύνει σημαντικό μέρος των πωλήσεών της στις διεθνείς αγορές. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, οι πωλήσεις εξωτερικού και ναυτιλίας αντιστοιχούσαν στο 78,10% του συνολικού όγκου πωλήσεων, ενώ οι άμεσες εξαγωγές του κλάδου καυσίμων ανήλθαν σε 4,79 εκατ. τόνους, από 3,65 εκατ. τόνους το αντίστοιχο διάστημα του 2025.
Στον πυρήνα της δραστηριότητάς της βρίσκεται το διυλιστήριο των Αγίων Θεοδώρων, δυναμικότητας άνω των 200.000 βαρελιών ημερησίως. Πρόκειται για μία από τις πλέον σύνθετες διυλιστικές μονάδες στην Ευρώπη, με αποθηκευτική ικανότητα 2,9 εκατ. κυβικών μέτρων. Ο όμιλος εξάγει σε περισσότερες από 70 χώρες, διαθέτει πάνω από 100 θυγατρικές και δίκτυο άνω των 1.500 πρατηρίων.