Νέα δεδομένα διαμορφώνονται στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου, έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, καθώς ο ΟΠΕΚ+ βλέπει την επιρροή του να περιορίζεται, ενώ η Κίνα αποκτά ολοένα και μεγαλύτερο ρόλο στη διαμόρφωση της ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.
Η πολυεθνική συμμαχία των πετρελαιοπαραγωγών, που για χρόνια μπορούσε να επηρεάζει τις τιμές μέσω των αποφάσεών της για την παραγωγή, βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με μια πρωτόγνωρη κατάσταση. Ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ και οι ζημιές σε ενεργειακές υποδομές χωρών της Μέσης Ανατολής έχουν περιορίσει τη δυνατότητα των μελών του ΟΠΕΚ+ να αυξήσουν ή να μειώσουν γρήγορα την προσφορά πετρελαίου.
Παράλληλα, η θέση του οργανισμού στην παγκόσμια αγορά έχει υποχωρήσει. Σύμφωνα με υπολογισμούς του Reuters, που βασίζονται σε στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, ο ΟΠΕΚ+ αντιπροσώπευε τον Ιούλιο περίπου το 40% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, έναντι ποσοστού άνω του 48% πριν από τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις στο Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου.
Μέρος της μείωσης συνδέεται και με την αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ τον Μάιο. Ο βασικός πυρήνας των επτά μεγαλύτερων παραγωγών του ΟΠΕΚ+, μεταξύ των οποίων η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία, αντιστοιχούσε τον Ιούλιο μόλις στο ένα τέταρτο της παγκόσμιας παραγωγής.
Περιορισμένα τα περιθώρια παρέμβασης
Η σημερινή κατάσταση διαφέρει αισθητά από προηγούμενες κρίσεις. Ο ΟΠΕΚ έχει αντιμετωπίσει και στο παρελθόν μεγάλες διαταραχές στην προσφορά, όπως κατά τον Πόλεμο του Κόλπου το 1990-91 και μετά την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003.
Η διαφορά αυτή τη φορά είναι η κλίμακα του προβλήματος. Η διακοπή των εξαγωγών μέσω του Ορμούζ επηρεάζει ταυτόχρονα πολλές πετρελαιοπαραγωγούς χώρες, περιορίζοντας σημαντικά τη δυνατότητα του ΟΠΕΚ+ να καλύψει τις απώλειες από άλλες πηγές.
Από τον Μάρτιο, οι χώρες του βασικού πυρήνα του ΟΠΕΚ+ έχουν ανακοινώσει έξι αυξήσεις της παραγωγής. Ωστόσο, οι περισσότερες δεν έχουν μεταφραστεί σε αντίστοιχη αύξηση των πραγματικών εξαγωγών, καθώς το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ λειτουργεί ως βασικό εμπόδιο.
Η εξέλιξη αυτή έχει αλλάξει και τον τρόπο με τον οποίο οι αγορές αντιμετωπίζουν τις αποφάσεις του οργανισμού. Ενώ στο παρελθόν οι επενδυτές περίμεναν με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις ανακοινώσεις του ΟΠΕΚ+ για να εκτιμήσουν την κατεύθυνση των τιμών, σήμερα το κρίσιμο ερώτημα είναι διαφορετικό: πόσο πετρέλαιο μπορούν πραγματικά να παράγουν και να εξάγουν οι παραγωγοί εν μέσω του πολέμου;
Η Κίνα στο επίκεντρο
Την ίδια στιγμή, η Κίνα εξελίσσεται σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες για την πορεία της αγοράς. Η σημαντική μείωση των εισαγωγών αργού έχει λειτουργήσει ως αντίβαρο στις απώλειες της προσφοράς που προκάλεσε ο πόλεμος.
Από την έναρξη της σύγκρουσης, η Κίνα έχει αγοράσει περίπου 400 εκατ. βαρέλια λιγότερα σε σχέση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο. Τον Ιούνιο, οι εισαγωγές αργού της χώρας υποχώρησαν στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων σχεδόν δέκα ετών.
Η μείωση της κινεζικής ζήτησης συνδέεται με σειρά παραγόντων. Η απαγόρευση των εξαγωγών καυσίμων, οι περικοπές στην παραγωγή των διυλιστηρίων και η ταχεία εξάπλωση των ηλεκτρικών οχημάτων και άλλων μέσων ηλεκτροκίνησης περιορίζουν την ανάγκη για πετρέλαιο.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για την αγορά, καθώς η Κίνα ήταν πέρυσι ένας από τους βασικούς κινητήρες της παγκόσμιας ζήτησης. Η αύξηση των αγορών της εκτιμάται ότι κάλυψε έως και το ήμισυ της συνολικής αύξησης της παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου.
Φέτος, όμως, η εικόνα έχει αντιστραφεί. Η χαμηλότερη κινεζική ζήτηση λειτουργεί ως «φρένο» στις τιμές, περιορίζοντας σε κάποιο βαθμό τις ανοδικές πιέσεις που προκαλεί η διαταραχή στην προσφορά.
Για τον λόγο αυτό, η Κίνα αποκτά έναν ρόλο που μέχρι πρότινος θεωρούνταν προνόμιο του ΟΠΕΚ+: επηρεάζει πλέον την αγορά όχι μέσω της παραγωγής, αλλά μέσω της ζήτησης. «Έχουν γίνει το κέντρο της μεταβαλλόμενης ζήτησης», δήλωσε η αναλύτρια της Sparta Commodities, Τζουν Γκο.
Η μετατόπιση αυτή δείχνει ότι η αγορά πετρελαίου βρίσκεται σε μια νέα φάση, όπου η γεωπολιτική αστάθεια περιορίζει την αποτελεσματικότητα των παραδοσιακών μηχανισμών ελέγχου της προσφοράς, ενώ οι μεταβολές στη ζήτηση —και ιδιαίτερα στην Κίνα— αποκτούν καθοριστική σημασία για την πορεία των τιμών.
Πηγή: Reuters
