Η αναταραχή που έχει προκαλέσει ο πόλεμος γύρω από τα Στενά του Ορμούζ αναγκάζει τις πετρελαιοπαραγωγούς χώρες του Περσικού Κόλπου να επανεξετάσουν τις οδούς μέσω των οποίων διοχετεύουν το αργό στις διεθνείς αγορές. Καθώς η ναυσιπλοΐα στην κρίσιμη θαλάσσια δίοδο αντιμετωπίζει σοβαρούς περιορισμούς, αγωγοί που μέχρι σήμερα λειτουργούσαν συμπληρωματικά αποκτούν ξαφνικά στρατηγική σημασία, ενώ νέα έργα μεταφοράς επανέρχονται στο προσκήνιο.
Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΔΟΕ), το 2025 περνούσαν από τα Στενά του Ορμούζ περίπου 14,95 εκατ. βαρέλια αργού πετρελαίου ημερησίως, γεγονός που καταδεικνύει το μέγεθος της εξάρτησης της παγκόσμιας αγοράς από τη συγκεκριμένη θαλάσσια αρτηρία.
Από αυτή την ποσότητα, περίπου 1,69 εκατ. βαρέλια ημερησίως αφορούσαν ιρανικές εξαγωγές. Ο Andrew Wilson, διευθυντής της ναυτιλιακής εταιρείας ερευνών BRS, εκτιμά ότι το Ιράν έχει διαφορετική θέση σε σχέση με τους υπόλοιπους παραγωγούς, καθώς μπορεί να συνεχίσει να διοχετεύει σημαντικό μέρος των εξαγωγών του προς την Κίνα.
Για τα υπόλοιπα περίπου 13,26 εκατ. βαρέλια ημερησίως, η δυνατότητα μεταφοράς μέσω εναλλακτικών χερσαίων διαδρομών θα μπορούσε να αυξηθεί σημαντικά. Εκτιμήσεις της αγοράς δείχνουν ότι έως και 11,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα θα μπορούσαν θεωρητικά να μετακινηθούν εκτός Ορμούζ, εφόσον αυξηθεί η δυναμικότητα των υφιστάμενων αγωγών και ολοκληρωθούν τα έργα που βρίσκονται υπό σχεδιασμό ή κατασκευή.
Σαουδική Αραβία: Ο αγωγός Ανατολής-Δύσης στο επίκεντρο
Η Σαουδική Αραβία διαθέτει ήδη μία από τις σημαντικότερες εναλλακτικές διαδρομές για την παράκαμψη του Ορμούζ.
Πριν από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, περίπου 2 εκατ. βαρέλια πετρελαίου την ημέρα διοχετεύονταν μέσω του αγωγού Ανατολής-Δύσης, ο οποίος συνδέει την Αμπκάικ, κοντά στον Περσικό Κόλπο, με το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η Saudi Aramco είχε ανακοινώσει τον Μάρτιο του 2025 την αύξηση της δυναμικότητας του αγωγού στα 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Με την αύξηση αυτή δημιουργήθηκε πρόσθετη δυνατότητα περίπου 5 εκατ. βαρελιών για ποσότητες αργού που, υπό κανονικές συνθήκες, θα κατευθύνονταν μέσω του Ορμούζ.
Το Ριάντ εξετάζει πλέον νέα αύξηση της δυναμικότητας κατά έως 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Ωστόσο, σύμφωνα με το αμερικανικό Institute for Energy Research (IER), δεν έχει αποσαφηνιστεί εάν θα απαιτηθεί αναβάθμιση του υφιστάμενου αγωγού ή κατασκευή νέας παράλληλης γραμμής.
Ο Wilson εκτιμά ότι μια τέτοια επένδυση θα μπορούσε να ολοκληρωθεί έως το 2030-2031.
ΗΑΕ: Επέκταση της διαδρομής προς Φουτζάιρα
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ήδη τη δυνατότητα να περιορίσουν την εξάρτησή τους από το Ορμούζ μέσω του πετρελαιαγωγού που μεταφέρει αργό από τα κοιτάσματα της Χαμπσάν προς το λιμάνι Φουτζάιρα στον Κόλπο του Ομάν.
Πριν από τον πόλεμο, μέσω του αγωγού μεταφέρονταν περίπου 1,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ενώ η συνολική δυναμικότητά του υπολογίζεται από τον ΔΟΕ σε περίπου 1,8 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Υπάρχει, συνεπώς, περιθώριο για επιπλέον 700.000 βαρέλια ημερησίως χωρίς νέα υποδομή.
Παράλληλα, το Αμπού Ντάμπι ανακοίνωσε τον Μάιο την επιτάχυνση των εργασιών για την κατασκευή δεύτερου αγωγού. Η νέα γραμμή θα ακολουθεί αρχικά παράλληλη διαδρομή με την υφιστάμενη και στη συνέχεια θα κατευθύνεται προς τη βόρεια ακτή.
Εφόσον το έργο τεθεί σε λειτουργία το 2027, τα ΗΑΕ θα μπορούν όχι μόνο να παρακάμπτουν το Ορμούζ, αλλά και να αυξήσουν σημαντικά τις δυνατότητες εξαγωγής αργού μέσω του Φουτζάιρα.
Ιράκ: Επιστροφή στον διάδρομο προς τη Μεσόγειο
Σημαντικό ρόλο στις προσπάθειες διαφοροποίησης των εξαγωγικών διαδρομών μπορεί να αποκτήσει και το Ιράκ.
Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε τον Ιούλιο συμφωνία μεταξύ Ιράκ και Συρίας για την επαναλειτουργία αγωγού που συνδέει τις δύο χώρες και παραμένει εκτός λειτουργίας εδώ και δεκαετίες.
Η επαναφορά της συγκεκριμένης υποδομής θα μπορούσε να επιτρέψει στο ιρακινό πετρέλαιο να φτάνει στις διεθνείς αγορές μέσω της Μεσογείου, περιορίζοντας την εξάρτηση από τη διαδρομή μέσω του Κόλπου.
Οι ΗΠΑ έχουν δηλώσει ότι θα ηγηθούν διεθνούς κοινοπραξίας που θα αναλάβει τις τεχνικές και χρηματοδοτικές πτυχές του έργου, το οποίο προβλέπεται να διαθέτει αρχική δυναμικότητα περίπου 2 εκατ. βαρελιών ημερησίως.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχει καθοριστεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Παράλληλα, το έργο θα πρέπει να ξεπεράσει σημαντικές πολιτικές και οικονομικές προκλήσεις, γεγονός που ενδέχεται να καθυστερήσει την υλοποίησή του.
Κουβέιτ και Μπαχρέιν αναζητούν διέξοδο
Πιο περιορισμένες είναι οι επιλογές για το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν, καθώς καμία από τις δύο χώρες δεν διαθέτει σήμερα αγωγό που να επιτρέπει την πλήρη παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ.
Ωστόσο, σύμφωνα με το IER, και οι δύο χώρες έχουν ξεκινήσει συζητήσεις με τη Σαουδική Αραβία για το ενδεχόμενο να συνδεθούν με το δίκτυο αγωγών της, αποκτώντας πρόσβαση σε εναλλακτικές οδούς μεταφοράς του πετρελαίου τους.
Η κρίση επιταχύνει τις επενδύσεις
Η αναστάτωση γύρω από το Ορμούζ αναδεικνύει με τον πλέον σαφή τρόπο τον κίνδυνο που συνεπάγεται η συγκέντρωση τόσο μεγάλου όγκου πετρελαίου σε μία και μόνο θαλάσσια αρτηρία.
Οι υφιστάμενοι αγωγοί και τα νέα έργα δεν μπορούν να αντικαταστήσουν άμεσα το Ορμούζ, μπορούν όμως να λειτουργήσουν ως κρίσιμες εναλλακτικές σε περίπτωση παρατεταμένων προβλημάτων στη ναυσιπλοΐα.
Για τις χώρες του Κόλπου, η σημερινή κρίση φαίνεται να επιταχύνει έναν σχεδιασμό που μέχρι πρόσφατα εξελισσόταν με πιο αργούς ρυθμούς: τη δημιουργία ενός δικτύου χερσαίων ενεργειακών διαδρομών που θα μειώνει την εξάρτηση από το Ορμούζ και θα ενισχύει την ασφάλεια των εξαγωγών πετρελαίου προς τις διεθνείς αγορές.
