Τα μακροχρόνια συμβόλαια προμήθειας LNG αποτελούν το βασικό εργαλείο για να περιοριστεί η έκθεση της Ευρώπης στις απότομες διακυμάνσεις των διεθνών τιμών και, ταυτόχρονα, να αποκτήσει εμπορική βιωσιμότητα ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου.
Αυτό ήταν το κεντρικό μήνυμα της διευθύνουσας συμβούλου της AKTOR LNG, Maria Rita Galli, στην εκδήλωση της ΔΕΠΑ Εμπορίας στην 90ή ΔΕΘ, ανοίγοντας ουσιαστικά τη συζήτηση για το σημαντικότερο πρόβλημα του ελληνικού σχεδίου: η Ελλάδα διαθέτει πλέον τις πύλες εισόδου και αναβαθμίζει τους αγωγούς της, δεν έχει εξασφαλίσει όμως ακόμη το σύνολο των συμβολαίων και των σταθερών ποσοτήτων που απαιτούνται για να γεμίσουν οι νέες υποδομές.
Στο ίδιο πρόβλημα, από διαφορετική σκοπιά, επικεντρώθηκαν ο διευθύνων σύμβουλος του IGB Πιέρρος Χατζηγιάννης και ο Senior Director Ανάπτυξης Αγοράς και Συστήματος του ΔΕΣΦΑ Γεράσιμος Αυλωνίτης.
Ο Χατζηγιάννης ανέδειξε την ανάγκη να αυξηθεί η χρήση του ελληνοβουλγαρικού αγωγού και να δημιουργηθούν ανταγωνιστικά προϊόντα μεταφοράς προς τις αγορές του Βορρά. Ο Αυλωνίτης παρουσίασε τις επενδύσεις που ενισχύουν τη δυνατότητα εξαγωγών του ελληνικού συστήματος, αλλά και την ανάγκη οι νέες υποδομές να στηριχθούν από πραγματική και μακροχρόνια ζήτηση.
Το κοινό συμπέρασμα των τριών παρεμβάσεων είναι ότι ο Κάθετος Διάδρομος περνά από τη γεωπολιτική θεωρία στην εμπορική δοκιμασία. Το επόμενο βήμα δεν είναι απλώς να κατασκευαστούν περισσότεροι αγωγοί. Είναι να βρεθούν οι προμηθευτές, οι traders και κυρίως οι τελικοί αγοραστές που θα δεσμευτούν για πολλά χρόνια.
Galli: Η spot αγορά δεν προσφέρει ασφάλεια ούτε χαμηλές τιμές
Η Maria Rita Galli έθεσε στο επίκεντρο το μοντέλο με το οποίο η Ευρώπη αντικατέστησε μεγάλο μέρος του ρωσικού φυσικού αερίου μετά το 2022.
Η ταχεία στροφή στο LNG επέτρεψε στην Ευρωπαϊκή Ένωση να αποφύγει ελλείψεις και να διαφοροποιήσει τις πηγές εφοδιασμού της. Ένα σημαντικό μέρος των φορτίων, όμως, εξακολουθεί να αγοράζεται μέσα από τη βραχυχρόνια και την spot αγορά.
Αυτό σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις ανταγωνίζονται σε πραγματικό χρόνο τους αγοραστές της Ασίας για κάθε διαθέσιμο φορτίο. Σε περιόδους αυξημένης ζήτησης ή γεωπολιτικών αναταράξεων, οι τιμές μπορούν να αυξηθούν απότομα και το LNG να κατευθυνθεί προς εκείνον που είναι διατεθειμένος να πληρώσει περισσότερο.
Τα μακροχρόνια συμβόλαια περιορίζουν αυτή την έκθεση. Εξασφαλίζουν συγκεκριμένες ποσότητες για μεγάλο χρονικό διάστημα και επιτρέπουν τη διαμόρφωση περισσότερο προβλέψιμου κόστους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εξαφανίζεται πλήρως ο κίνδυνος των διεθνών τιμών.
Παράλληλα, προσφέρουν στους παραγωγούς την ασφάλεια εσόδων που χρειάζονται για να χρηματοδοτήσουν νέες μονάδες υγροποίησης. Το ίδιο ισχύει στην άλλη πλευρά της αλυσίδας για τους τερματικούς σταθμούς, τους αγωγούς και τους συμπιεστές: χωρίς σταθερές δεσμεύσεις δυναμικότητας, οι επενδύσεις είναι δυσκολότερο να χρηματοδοτηθούν και ακριβότερο να αποσβεστούν.
Η παρέμβαση της Galli αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η AKTOR, μαζί με τη ΔΕΠΑ Εμπορίας, έχει ήδη περάσει από τη θεωρία στην πράξη.
Η συμφωνία των 20 ετών με τη Venture Global
Η ATLANTIC SEE LNG TRADE, στην οποία ο όμιλος AKTOR συμμετέχει με 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας με 40%, έχει επεκτείνει τη μακροχρόνια συμφωνία της με την αμερικανική Venture Global.
Η συμφωνία προβλέπει την προμήθεια ενός εκατομμυρίου τόνων LNG ετησίως από το 2030, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε 1,3 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, για χρονικό διάστημα 20 ετών. Η συμβατική ποσότητα διπλασιάστηκε από τους αρχικούς 500.000 τόνους ετησίως. Η συμφωνία έχει ανακοινωθεί από την AKTOR.
Πρόκειται για μία από τις πρώτες μεγάλες κινήσεις που δίνουν πραγματικό εμπορικό περιεχόμενο στο σχέδιο εισαγωγής αμερικανικού LNG μέσω Ελλάδας και διοχέτευσής του προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη.
Η εξασφάλιση της προμήθειας αποτελεί, όμως, μόνο τη μία πλευρά της εξίσωσης. Για να είναι βιώσιμο το μοντέλο, απαιτούνται αντίστοιχες μακροχρόνιες συμφωνίες πώλησης στις χώρες που βρίσκονται κατά μήκος του Κάθετου Διαδρόμου.
Η εταιρεία που δεσμεύεται να αγοράζει LNG για 20 χρόνια πρέπει να γνωρίζει ότι θα έχει πελάτες και πρόσβαση στις απαραίτητες υποδομές για εξίσου μεγάλο διάστημα. Διαφορετικά, αναλαμβάνει τον κίνδυνο να διαθέτει συμβατικές ποσότητες χωρίς εξασφαλισμένη αγορά ή να αναγκάζεται να τις διοχετεύει περιστασιακά στη spot αγορά.
Επομένως, το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι να «κλειδώσουν» συμφωνίες με αγοραστές στη Βουλγαρία, στη Ρουμανία, στη Μολδαβία, στην Ουκρανία και στις αγορές των Δυτικών Βαλκανίων.
Το ευρωπαϊκό παράδοξο των μακροχρόνιων δεσμεύσεων
Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη αντίφαση. Από τη μία πλευρά επιδιώκει να μειώσει την κατανάλωση φυσικού αερίου και να επιταχύνει την πράσινη μετάβαση. Από την άλλη, χρειάζεται μακροχρόνιες δεσμεύσεις LNG για να αντικαταστήσει τις ρωσικές ποσότητες με ασφαλέστερες και περισσότερο προβλέψιμες προμήθειες.
Πολλές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι σε συμβόλαια διάρκειας 15 ή 20 ετών, φοβούμενες ότι θα βρεθούν με πλεονάζουσες ποσότητες καθώς θα μειώνεται η ζήτηση αερίου.
Οι παραγωγοί LNG, όμως, χρειάζονται ακριβώς αυτές τις μεγάλες χρονικές δεσμεύσεις για να λάβουν επενδυτικές αποφάσεις. Η ασυμμετρία αυτή ενισχύει τη βραχυχρόνια αγορά και διατηρεί την Ευρώπη εκτεθειμένη στις διεθνείς διακυμάνσεις.
Η θέση που ανέπτυξε η Galli είναι ότι τα μακροχρόνια συμβόλαια δεν αντιστρατεύονται αναγκαστικά την ενεργειακή μετάβαση. Μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαλείο ασφάλειας εφοδιασμού, υπό την προϋπόθεση ότι προβλέπουν την απαραίτητη εμπορική ευελιξία.
Χατζηγιάννης: Ο IGB είναι ο πρώτος κρίκος προς τον Βορρά
Η εξασφάλιση φθηνότερων φορτίων δεν αρκεί εάν το κόστος μεταφοράς τους μέχρι τον τελικό αγοραστή είναι υπερβολικά υψηλό. Σε αυτό το σημείο επικεντρώθηκε η παρέμβαση του Πιέρρου Χατζηγιάννη.
Ο IGB αποτελεί τον πρώτο κρίσιμο κρίκο του Κάθετου Διαδρόμου, καθώς συνδέει το ελληνικό σύστημα με τη Βουλγαρία και, μέσω αυτής, με τη Ρουμανία και τις υπόλοιπες αγορές της Ανατολικής Ευρώπης.
Ο αγωγός ενίσχυσε ουσιαστικά την ασφάλεια εφοδιασμού της Βουλγαρίας μετά τη διακοπή των ρωσικών ροών και επέτρεψε τη μεταφορά αζέρικου αερίου και LNG που εισέρχεται από την Ελλάδα. Η πρόκληση πλέον είναι να αυξηθούν οι ποσότητες και να αξιοποιηθεί η υποδομή ως μέρος μιας συνεχούς διαδρομής προς τον Βορρά.
Ο Κάθετος Διάδρομος, ωστόσο, δεν είναι ένας ενιαίος αγωγός με μία χρέωση. Αποτελεί αλυσίδα διαφορετικών συστημάτων μεταφοράς. Κάθε δίκτυο επιβάλλει τα δικά του τέλη εισόδου και εξόδου, ενώ μπορεί να εφαρμόζει διαφορετικούς κανόνες και προσαυξήσεις στα βραχυχρόνια προϊόντα δυναμικότητας.
Το κόστος συσσωρεύεται σε κάθε σύνορο. Ένα φορτίο που ξεκινά από ελληνικό τερματικό LNG μπορεί να είναι ανταγωνιστικό στην είσοδο, αλλά να χάνει το πλεονέκτημά του μέχρι να φτάσει στην Ουκρανία.
Η ICGB έχει ήδη κινηθεί προς την κατεύθυνση βελτίωσης της ελκυστικότητας της διαδρομής, με αλλαγές στα τιμολόγια των μηνιαίων προϊόντων και περιορισμό επιβαρύνσεων. Η σχετική πρόταση αφορά την κατάργηση των προσαυξήσεων στα βραχυχρόνια προϊόντα δυναμικότητας.
Το ζητούμενο είναι αντίστοιχες παρεμβάσεις να συντονιστούν σε ολόκληρη τη διαδρομή. Μια μεμονωμένη έκπτωση σε ένα τμήμα δεν αρκεί, εάν το συνολικό κόστος παραμένει υψηλό.
Η επέκταση σε Σερβία και Βόρεια Μακεδονία
Η ένταξη της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας διευρύνει σημαντικά τη γεωγραφία του Κάθετου Διαδρόμου. Προσθέτει νέες αγορές και δημιουργεί εναλλακτικό δρόμο προς την Ουγγαρία, τη Σλοβακία και την Κεντρική Ευρώπη.
Η εξέλιξη έχει μεγάλη γεωπολιτική σημασία, καθώς περιορίζει τη μονομερή εξάρτηση των Δυτικών Βαλκανίων από τις παραδοσιακές ροές. Συγχρόνως, μπορεί να διευρύνει την πελατειακή βάση των ελληνικών τερματικών LNG.
Η προσθήκη χωρών και διαχειριστών, όμως, αυξάνει και την πολυπλοκότητα. Περισσότερα σύνορα σημαίνουν περισσότερες ρυθμιστικές αρχές, διαφορετικά τιμολόγια και πρόσθετη ανάγκη συντονισμού.
Ο Κάθετος Διάδρομος θα γίνει πραγματικά ανταγωνιστικός μόνο εάν παρουσιαστεί στους traders ως ένα ενιαίο προϊόν μεταφοράς, με γνωστό εκ των προτέρων συνολικό κόστος και εγγυημένη διαθεσιμότητα δυναμικότητας από την Ελλάδα μέχρι τον τελικό προορισμό.
Αυλωνίτης: Οι επενδύσεις χρειάζονται δεσμευμένες ποσότητες
Ο Γεράσιμος Αυλωνίτης παρουσίασε την πλευρά του διαχειριστή που καλείται να προετοιμάσει το δίκτυο για πολύ μεγαλύτερες εξαγωγές φυσικού αερίου.
Το ελληνικό σύστημα σχεδιάστηκε σε μεγάλο βαθμό για να μεταφέρει αέριο από τα σημεία εισόδου προς την εγχώρια κατανάλωση. Πλέον πρέπει να λειτουργήσει και προς την αντίθετη κατεύθυνση, μεταφέροντας αυξημένες ποσότητες από τη Νότια προς τη Βόρεια Ελλάδα και στη συνέχεια προς τα γειτονικά συστήματα.
Η ενίσχυση των συμπιεστών και ειδικά της υποδομής στην Κομοτηνή αποτελεί κρίσιμο βήμα για να αυξηθούν οι ροές προς τον IGB. Παράλληλα, η Ρεβυθούσα, το FSRU Αλεξανδρούπολης και η σύνδεση με τον TAP δημιουργούν ένα διαφοροποιημένο πλέγμα εισόδων.
Το πρόβλημα είναι ότι οι επενδύσεις σε αγωγούς και συμπιεστές είναι ιδιαίτερα κεφαλαιουχικές και έχουν πολυετή ορίζοντα απόσβεσης. Δεν μπορούν να στηριχθούν μόνο σε περιστασιακά φορτία ή στην αυξημένη ζήτηση ενός δύσκολου χειμώνα.
Οι διαχειριστές χρειάζονται δεσμεύσεις δυναμικότητας από τους εμπορικούς παίκτες. Οι traders, από την πλευρά τους, θα δεσμευτούν μόνο εάν έχουν εξασφαλίσει αγοραστές και εάν το συνολικό κόστος της διαδρομής είναι ανταγωνιστικό.
Δημιουργείται έτσι ένας δύσκολος κύκλος: χωρίς μεγάλες ποσότητες δεν μπορούν να μειωθούν οι μοναδιαίες χρεώσεις, αλλά χωρίς χαμηλότερες χρεώσεις είναι δύσκολο να προσελκυστούν μεγάλες ποσότητες.
Η Ουκρανία ως καταλύτης – αλλά όχι ως μοναδική λύση
Η ουκρανική αγορά μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για τον Κάθετο Διάδρομο. Οι ανάγκες αναπλήρωσης των αποθηκών και διαφοροποίησης των πηγών δημιουργούν σημαντική δυνητική ζήτηση για αέριο που θα εισέρχεται από την Ελλάδα.
Η πρώτη συμφωνία πώλησης αμερικανικού LNG στην Ουκρανία από την ATLANTIC SEE LNG TRADE απέδειξε ότι η διαδρομή μπορεί να λειτουργήσει. Για να γίνει όμως μόνιμος εμπορικός διάδρομος, απαιτούνται μεγαλύτερες, επαναλαμβανόμενες και κατά προτίμηση μακροχρόνιες συμβάσεις.
Η Ουκρανία δεν μπορεί να αποτελεί τον μοναδικό πυλώνα του σχεδίου. Η ζήτησή της εξαρτάται από την πορεία του πολέμου, τις ζημιές στις ενεργειακές υποδομές, τις καιρικές συνθήκες και τα επίπεδα των αποθεμάτων.
Η βιωσιμότητα της διαδρομής απαιτεί διαφοροποιημένο πελατολόγιο σε ολόκληρη τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη.
Από την πολιτική διακήρυξη στο εμπορικό συμβόλαιο
Η Ελλάδα έχει κατασκευάσει ή δρομολογήσει τις υποδομές που απαιτούνται για να μετατραπεί σε περιφερειακή πύλη φυσικού αερίου. Εκείνο που καλείται τώρα να αποδείξει είναι ότι ο διάδρομος μπορεί να λειτουργήσει με εμπορικούς και όχι μόνο με γεωπολιτικούς όρους.
Η αφετηρία βρίσκεται στα μακροχρόνια συμβόλαια που ανέδειξε η Maria Rita Galli. Πρώτα πρέπει να εξασφαλιστούν οι ποσότητες σε ανταγωνιστικές και περισσότερο προβλέψιμες τιμές. Στη συνέχεια πρέπει να «κλειδώσουν» οι αγοραστές και η δυναμικότητα μεταφοράς σε ολόκληρη τη διαδρομή.
Ο Πιέρρος Χατζηγιάννης και ο Γεράσιμος Αυλωνίτης περιέγραψαν τις άλλες δύο πλευρές της ίδιας εξίσωσης: ανταγωνιστικές χρεώσεις και επαρκείς υποδομές.
Το σχέδιο θα πετύχει μόνο εάν τα τρία κομμάτια λειτουργήσουν ταυτόχρονα. Διαφορετικά, η Ελλάδα μπορεί να διαθέτει τερματικούς σταθμούς, αγωγούς και γεωπολιτικό πλεονέκτημα, αλλά όχι τις σταθερές ροές που χρειάζονται για να μετατραπεί ο Κάθετος Διάδρομος σε πραγματική ενεργειακή λεωφόρο προς την Ευρώπη.
