Η ενεργειακή μετάβαση στη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη δεν θα κριθεί μόνο από τις επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ή την ανάπτυξη νέων δικτύων. Θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τον ρόλο που θα αναλάβουν οι ίδιοι οι καταναλωτές, οι οποίοι μετατρέπονται σταδιακά από παθητικούς χρήστες ηλεκτρικής ενέργειας σε ενεργούς συμμετέχοντες της αγοράς, παράγοντας, αποθηκεύοντας και διαθέτοντας την πλεονάζουσα ενέργειά τους στο δίκτυο.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της νέας έκθεσης του Ρυθμιστικού Συμβουλίου της Ενεργειακής Κοινότητας (ECRB), η οποία καταγράφει την πρόοδο αλλά και τα σημαντικά εμπόδια που εξακολουθούν να περιορίζουν την ανάπτυξη των λεγόμενων «ενεργών καταναλωτών» (prosumers) στις εννέα Συμβαλλόμενες Χώρες της Ενεργειακής Κοινότητας: Αλβανία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Γεωργία, Κόσοβο, Μολδαβία, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία, Σερβία και Ουκρανία.
Σημαντική πρόοδος, αλλά με διαφορετικές ταχύτητες
Έξι από τις εννέα χώρες έχουν ήδη θεσμοθετήσει τον «ενεργό καταναλωτή» ως αναγνωρισμένο συμμετέχοντα στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ στις υπόλοιπες προωθούνται αντίστοιχες ρυθμίσεις. Παράλληλα, η αποκεντρωμένη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας γνωρίζει εντυπωσιακή ανάπτυξη.
Στην Ουκρανία, ο αριθμός των ενεργών καταναλωτών αυξήθηκε μέσα σε δύο χρόνια από 55.000 σε περισσότερους από 83.600. Η Αλβανία σχεδόν διπλασίασε τόσο τον αριθμό των αυτοπαραγωγών όσο και την εγκατεστημένη ισχύ ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ενώ στο Κόσοβο ο αριθμός των συμμετεχόντων τετραπλασιάστηκε. Στη Σερβία, η εγκατεστημένη ισχύς αυτοπαραγωγής έχει υπερδιπλασιαστεί.
Η μετάβαση, ωστόσο, δεν αφορά μόνο τα νοικοκυριά. Στη Μολδαβία και τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη λειτουργούν ήδη ανεξάρτητοι φορείς συγκέντρωσης παραγωγής (aggregators), οι οποίοι συνδυάζουν την παραγωγή πολλών μικρών μονάδων και την εκπροσωπούν στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Παράλληλα, στη Σερβία εφαρμόζονται πιλοτικά οι πρώτες ενεργειακές κοινότητες πολιτών.
Τα δίκτυα αποτελούν το μεγαλύτερο εμπόδιο
Παρά τη θετική δυναμική, οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές επισημαίνουν ότι το σημαντικότερο εμπόδιο για την περαιτέρω ανάπτυξη των ενεργών καταναλωτών παραμένει η περιορισμένη χωρητικότητα των δικτύων διανομής ηλεκτρικής ενέργειας.
Η έκθεση του ECRB υπογραμμίζει την ανάγκη επιτάχυνσης της μετάβασης από το σύστημα του ενεργειακού συμψηφισμού (net metering) στο σύστημα του οικονομικού συμψηφισμού (net billing), στο οποίο η ενέργεια που καταναλώνεται και εκείνη που διοχετεύεται στο δίκτυο αποτιμώνται ξεχωριστά. Σύμφωνα με τους κανόνες της Ενεργειακής Κοινότητας, τα καθεστώτα net metering θα πρέπει να καταργηθούν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026.
Παράλληλα, προτείνονται ευέλικτες συμφωνίες σύνδεσης, κοινή χρήση υποδομών δικτύου, διαφανείς διαδικασίες σύνδεσης και δημοσιοποίηση της διαθέσιμης χωρητικότητας, ώστε να επιταχυνθεί η ένταξη νέων παραγωγών.
Περισσότερος ανταγωνισμός και λιγότερα εμπόδια
Η έκθεση επισημαίνει ότι το υφιστάμενο μοντέλο, όπου κυριαρχούν οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας, δυσκολεύει τη συμμετοχή μικρότερων παικτών στην αγορά.
Το ECRB εισηγείται τη θεσμοθέτηση ανεξάρτητων aggregators, οι οποίοι θα μπορούν να εκπροσωπούν νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις χωρίς την έγκριση του προμηθευτή τους, επιτρέποντας τη συγκέντρωση μικρών ποσοτήτων ευελιξίας και τη συμμετοχή τους στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας.
Ταυτόχρονα, ζητείται η μείωση των περιορισμών στις αγορές εξισορρόπησης, με μικρότερα όρια συμμετοχής και ανάπτυξη εικονικών σταθμών παραγωγής (Virtual Power Plants), οι οποίοι συγκεντρώνουν αποκεντρωμένες μονάδες παραγωγής και αποθήκευσης σε μία ενιαία προσφορά.
Έξυπνοι μετρητές και ευέλικτα δίκτυα
Βασική προϋπόθεση για την ενεργό συμμετοχή των καταναλωτών είναι η εγκατάσταση έξυπνων μετρητών, που επιτρέπουν την καταγραφή της κατανάλωσης και της παραγωγής σε πραγματικό χρόνο.
Παρότι η εγκατάστασή τους προχωρά, μόνο η Republika Srpska στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, η Γεωργία και το Μαυροβούνιο διαθέτουν σήμερα συστήματα που πληρούν πλήρως τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής αγοράς.
Το ECRB ζητεί επίσης την υιοθέτηση κοινών κανόνων για τη διαχείριση των ενεργειακών δεδομένων, την πρόσβαση των aggregators στις πληροφορίες κατανάλωσης και την αποζημίωση των υπηρεσιών απόκρισης ζήτησης.
Τιμές που δίνουν τα σωστά κίνητρα
Ένα ακόμη βασικό πρόβλημα είναι η διατήρηση διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στις περισσότερες χώρες της περιοχής, γεγονός που αποδυναμώνει τα οικονομικά κίνητρα για επενδύσεις σε αυτοπαραγωγή, αποθήκευση και εξοικονόμηση ενέργειας.
Η έκθεση προτείνει τη σταδιακή κατάργηση των παρεμβάσεων στις τιμές, με παράλληλη προστασία των ευάλωτων καταναλωτών μέσω στοχευμένων κοινωνικών πολιτικών, καθώς και την εισαγωγή δυναμικών τιμολογίων που θα αντανακλούν τις πραγματικές συνθήκες της αγοράς.
Παράλληλα, διαπιστώνεται σημαντικό έλλειμμα ενημέρωσης των καταναλωτών, καθώς στις περισσότερες χώρες απουσιάζουν αξιόπιστα εργαλεία σύγκρισης τιμολογίων και ολοκληρωμένη πληροφόρηση στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο καταναλωτής γίνεται πρωταγωνιστής
Το μήνυμα του ECRB προς τις κυβερνήσεις και τις ρυθμιστικές αρχές είναι σαφές: η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί πλέον να στηρίζεται αποκλειστικά σε νέες μονάδες παραγωγής και επενδύσεις στα δίκτυα.
Ο ενεργός καταναλωτής – είτε ως αυτοπαραγωγός, είτε ως μέλος ενεργειακής κοινότητας, είτε ως πάροχος υπηρεσιών ευελιξίας – αποτελεί πλέον βασικό πυλώνα ενός ηλεκτρικού συστήματος που πρέπει να γίνει πιο ευέλικτο, πιο ανθεκτικό και οικονομικότερο.
Η επιτυχία της μετάβασης θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι κανονιστικές μεταρρυθμίσεις θα συμβαδίσουν με τη ραγδαία αύξηση της συμμετοχής των πολιτών στην παραγωγή και διαχείριση της ηλεκτρικής ενέργειας. Ο καταναλωτής δεν βρίσκεται πλέον στο τέλος της ενεργειακής αλυσίδας· εξελίσσεται σε έναν από τους βασικούς πρωταγωνιστές του νέου ενεργειακού μοντέλου.
Πηγή: ceenergynews
