Η τεχνολογία για την κάλυψη σχεδόν του συνόλου των ενεργειακών αναγκών ενός νησιού από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας υπάρχει ήδη και έχει δοκιμαστεί σε διαφορετικές γεωγραφικές και οικονομικές συνθήκες. Το βασικό εμπόδιο, ωστόσο, για την επιτυχία τέτοιων εγχειρημάτων δεν βρίσκεται τόσο στον τεχνικό σχεδιασμό όσο στην πολιτική βούληση, την κοινωνική αποδοχή, την οργάνωση και τη διασφάλιση μακροχρόνιας χρηματοδότησης.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα νέας έκθεσης της Ομάδας Εργασίας 18 του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας για τα φωτοβολταϊκά (IEA PVPS Task 18), η οποία εξετάζει 11 νησιά που έχουν πετύχει ή προσεγγίσει πολύ υψηλά ποσοστά συμμετοχής των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή τους. Στη μελέτη περιλαμβάνονται περιοχές με εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά, από την Απολίμα στη Σαμόα, με μόλις 88 κατοίκους, έως το Λόλαντ της Δανίας, με πληθυσμό άνω των 57.000 κατοίκων και διασύνδεση με το ηπειρωτικό ηλεκτρικό δίκτυο.
Οι περιπτώσεις που εξετάστηκαν αποδεικνύουν ότι δεν υπάρχει μία τεχνολογική λύση κατάλληλη για όλα τα νησιά. Στο Κόντιακ της Αλάσκας, η ηλεκτροδότηση βασίζεται σε συνδυασμό υδροηλεκτρικής και αιολικής ενέργειας, με το ποσοστό των ΑΠΕ να φτάνει το 99%-100%. Στο Σάμσο της Δανίας, η μετάβαση στηρίχθηκε κυρίως σε ανεμογεννήτριες κοινοτικής ιδιοκτησίας και στις επενδύσεις των κατοίκων, ενώ στο ιαπωνικό Γιακουσίμα οι ενεργειακές ανάγκες καλύπτονται αποκλειστικά από μικρά υδροηλεκτρικά έργα.
Ακόμη πιο απλό είναι το σύστημα της Απολίμα, όπου τα φωτοβολταϊκά λειτουργούν χωρίς μπαταρίες, λόγω των περιορισμένων αναγκών του μικρού οικισμού. Αντίθετα, στο Τοκελάου η πλήρης μετάβαση στην ηλιακή ενέργεια με συστήματα αποθήκευσης κατέστη δυνατή χάρη στη μακροχρόνια οικονομική στήριξη της Νέας Ζηλανδίας. Στο Ελ Ιέρο των Καναρίων Νήσων, τέλος, η αιολική παραγωγή συνδυάζεται με αντλησιοταμίευση.
Η διαφορετικότητα των παραδειγμάτων αναδεικνύει ότι η επιτυχία δεν εξαρτάται από την αντιγραφή ενός συγκεκριμένου μοντέλου, αλλά από την προσαρμογή της ενεργειακής λύσης στις ανάγκες και τις δυνατότητες κάθε περιοχής.
Σχεδόν οι μισοί παράγοντες κρίνονται πριν από την κατασκευή
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το εύρημα ότι σχεδόν οι μισοί από τους 111 παράγοντες επιτυχίας που εντόπισε η μελέτη αφορούν το στάδιο της προετοιμασίας, πριν ακόμη ξεκινήσει η εγκατάσταση των ενεργειακών υποδομών.
Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται η ενημέρωση των κατοίκων, η αξιολόγηση του ενεργειακού δυναμικού και των δυνατοτήτων του δικτύου, η εξασφάλιση πολιτικής συναίνεσης και η διαμόρφωση ενός σταθερού χρηματοδοτικού πλαισίου.
Νησιά όπως το Λόλαντ, το Σάμσο και το Ελ Ιέρο επένδυσαν σημαντικά σε αυτές τις διαδικασίες, εξασφαλίζοντας την ενεργό συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και τη συνεργασία των εμπλεκόμενων φορέων. Αντίθετα, η υποβάθμιση του αρχικού σχεδιασμού και της διαβούλευσης μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στην πορεία ενός έργου, ακόμη και όταν οι τεχνικές λύσεις είναι κατάλληλες.
Ο ρόλος των τοπικών κοινωνιών
Από τους 111 παράγοντες που εξετάστηκαν, 13 αναγνωρίστηκαν ως καθοριστικοί για την επιτυχία των ενεργειακών εγχειρημάτων. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν τέσσερις, δύο κοινωνικού και πολιτικού χαρακτήρα και δύο τεχνικοί.
Οι πρώτοι αφορούν την ύπαρξη προσώπων με ηγετικό ρόλο, τα οποία κινητοποιούν τους κατοίκους και διατηρούν τη δυναμική των έργων σε βάθος χρόνου, καθώς και τη συνεχή συμμετοχή των τοπικών φορέων σε όλα τα στάδια υλοποίησης.
Η εμπειρία του Σάμσο δείχνει ότι η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να αποκτήσει ισχυρή κοινωνική βάση όταν οι ίδιοι οι κάτοικοι συμμετέχουν στις επενδύσεις και έχουν ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση του ενεργειακού μοντέλου. Παράλληλα, η εμπιστοσύνη των πολιτών αποδεικνύεται απαραίτητη ακόμη και για την αποδοχή αποφάσεων που αφορούν αμιγώς τεχνικά ζητήματα, όπως η επιλογή των μονάδων παραγωγής και η ενίσχυση του δικτύου.
Απαραίτητες οι ισχυρές υποδομές και η χρηματοδότηση
Η τεχνολογική διάσταση παραμένει, πάντως, ιδιαίτερα σημαντική. Οι τεχνικοί παράγοντες αποτελούν τη μεγαλύτερη κατηγορία της έρευνας, με 41 από τις 111 συνολικές καταγραφές. Οι δύο τεχνικές προϋποθέσεις που εμφανίζονται συχνότερα είναι ο μακροπρόθεσμος ενεργειακός σχεδιασμός και η ενίσχυση των δικτύων, ώστε να μπορούν να υποστηρίξουν τη μεταβλητή παραγωγή των ΑΠΕ.
Στο Κόντιακ, για παράδειγμα, εφαρμόζεται εξισορρόπηση σε πραγματικό χρόνο μεταξύ της αιολικής και της υδροηλεκτρικής παραγωγής. Στο Κινγκ Άιλαντ χρησιμοποιούνται σφόνδυλοι αποθήκευσης ενέργειας και ειδικές δυναμικές αντιστάσεις για τη σταθεροποίηση ενός συστήματος που συνδυάζει αιολικά, φωτοβολταϊκά, μπαταρίες και πετρελαιοκίνητες γεννήτριες.
Η έκθεση επισημαίνει, ωστόσο, ότι ακόμη και οι πλέον εξελιγμένες τεχνικές λύσεις δεν μπορούν να εξασφαλίσουν από μόνες τους τη βιωσιμότητα ενός έργου. Απαιτούνται σταθεροί χρηματοδοτικοί πόροι, κατάλληλοι θεσμοί, εξειδικευμένο προσωπικό και αξιόπιστες εφοδιαστικές αλυσίδες για τη λειτουργία και τη συντήρηση των εγκαταστάσεων.
Οι δυσκολίες αυτές είναι εντονότερες στα μικρά, απομακρυσμένα και χαμηλότερου εισοδήματος νησιά, ιδιαίτερα στον Παγκόσμιο Νότο, όπου συχνά απουσιάζουν οι θεσμικές και οικονομικές προϋποθέσεις που διευκόλυναν την ενεργειακή μετάβαση στις περιπτώσεις που εξετάζει η μελέτη.
Το συμπέρασμα είναι ότι η ενεργειακή αυτονομία των νησιών δεν αποτελεί πλέον μόνο ζήτημα τεχνολογικής εξέλιξης. Προϋποθέτει μακροχρόνιο σχεδιασμό, ενεργό συμμετοχή των κατοίκων και ένα σταθερό πλαίσιο χρηματοδότησης και λειτουργίας, χωρίς το οποίο ακόμη και οι πιο σύγχρονες ενεργειακές υποδομές κινδυνεύουν να μην αποδώσουν τα αναμενόμενα.
Πηγή: pv-magazine
